Elektrikli Testere ve Şok Terapi: Arjantin Enflasyonu %300’lerden Nasıl Döndü?

Dünya ekonomi tarihinde çok az olay, Arjantin'in son iki yılda yaşadığı dönüşüm kadar radikal ve tartışmalıdır. 2023'ün sonlarında yıllık enflasyonun %200-300 bandını zorladığı, insanların maaşlarını alır almaz dolara çevirmek için döviz bürolarına koştuğu bir ülkeden bahsediyoruz.

Bugün ise tablo bambaşka. Aylık enflasyon tek hanelere indi, yıllık projeksiyonlar %30’lara kadar geriledi. Peki, "Arjantin İmkansızı" nasıl gerçekleşti? Cevap tek bir isimde ve onun elindeki "elektrikli testere"de saklı: Javier Milei.

İşte Arjantin'in enflasyon canavarını dize getirme hikayesi.

1. "Para Yok" (No Hay Plata)

Javier Milei göreve geldiği ilk gün halka pembe tablolar çizmedi. Kürsüye çıktı ve o meşhur cümlesini kurdu: "No hay plata" (Para yok).

Arjantin yıllardır bütçe açığını kapatmak için Merkez Bankası matbaalarını fazla mesaiyle çalıştırıyordu. Piyasaya sürülen her yeni Peso, eldeki paranın değerini eritiyordu. Milei hükümeti ilk iş olarak bu musluğu kapattı.

Kural: Hazine, Merkez Bankası'ndan borç alamaz.

Sonuç: Karşılıksız para basımı durunca, enflasyonu besleyen ana yakıt kesilmiş oldu.

2. "Motosierra" (Elektrikli Testere) Planı

Milei'nin seçim kampanyasında elinde elektrikli testere ile gezmesi bir şovdan ibaret değildi; bu, kamu harcamalarına yapacağı "budamayı" simgeliyordu. Ve dediğini yaptı:

Bakanlık sayıları yarıya indirildi.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Neden Desteğe İhtiyacımız Var?

Aslında maddi destek istememizin nedeni çok basit: Çünkü Evrim Ağacı, bizim tek mesleğimiz, tek gelir kaynağımız. Birçoklarının aksine bizler, sosyal medyada gördüğünüz makale ve videolarımızı hobi olarak, mesleğimizden arta kalan zamanlarda yapmıyoruz. Dolayısıyla bu işi sürdürebilmek için gelir elde etmemiz gerekiyor.

Bunda elbette ki hiçbir sakınca yok; kimin, ne şartlar altında yayın yapmayı seçtiği büyük oranda bir tercih meselesi. Ne var ki biz, eğer ana mesleklerimizi icra edecek olursak (yani kendi mesleğimiz doğrultusunda bir iş sahibi olursak) Evrim Ağacı'na zaman ayıramayacağımızı, ayakta tutamayacağımızı biliyoruz. Çünkü az sonra detaylarını vereceğimiz üzere, Evrim Ağacı sosyal medyada denk geldiğiniz makale ve videolardan çok daha büyük, kapsamlı ve aşırı zaman alan bir bilim platformu projesi. Bu nedenle bizler, meslek olarak Evrim Ağacı'nı seçtik.

Eğer hem Evrim Ağacı'ndan hayatımızı idame ettirecek, mesleklerimizi bırakmayı en azından kısmen meşrulaştıracak ve mantıklı kılacak kadar bir gelir kaynağı elde edemezsek, mecburen Evrim Ağacı'nı bırakıp, kendi mesleklerimize döneceğiz. Ama bunu istemiyoruz ve bu nedenle didiniyoruz.

Destek Ol

Binlerce kamu çalışanı işten çıkarıldı.

Devletin reklam harcamaları sıfırlandı.

Kamu ihaleleri ve altyapı yatırımları durduruldu.

Amaç, "Mali Fazla" (Fiscal Surplus) vermekti. Yani devlet, cebine giren vergiden 1 kuruş fazlasını harcamayacaktı. Arjantin, yıllar sonra ilk kez bütçe fazlası verdi. Devlet tasarruf edince, piyasadan borçlanma ihtiyacı kalmadı.

3. Sübvansiyonların Kaldırılması: Acı Reçete

En zorlu kısım buydu. Yıllardır ulaşım, elektrik ve doğalgaz devlet tarafından sübvanse ediliyordu. Arjantinliler otobüse veya elektriğe gerçek maliyetin çok altında ödüyorlardı.

Hükümet bu desteği çekti. Fiyatlar bir gecede fırladı. Bu, kısa vadede can yakıcı olsa da piyasa fiyatlarının "gerçek" değerine oturmasını sağladı. Devletin sırtındaki milyarlarca dolarlık yük kalktı.

4. Blender Etkisi: Enflasyonu Durgunlukla Boğmak

Enflasyonun düşmesindeki bir diğer (ve en acımasız) faktör ise resesyon oldu. Maaş artışları enflasyonun gerisinde kalınca ve devlet harcamaları kesilince, halkın alım gücü düştü.

İnsanlar para harcayamaz hale geldi.

Talep bıçak gibi kesildi.

Satış yapamayan firmalar zam yapamadı, hatta fiyat kırmak zorunda kaldı.

Yani enflasyon biraz da "piyasada yaprak kımıldamadığı" için düştü. Ekonomistler buna "Blender etkisi" diyor; tasarrufların ve gelirlerin eritilerek enflasyonun düşürülmesi.

Agora Bilim Pazarı

Dâhiler Sınıfı - Muhammed Ali: Tüm Zamanların En Büyüğü

DÂHİLER SINIFI: OKUMASI KOLAY, UNUTMASI ZOR

Kimi sporcular şampiyon olur, kimileri ise efsane. Bu, önce ismini, sonra sporu ve nihayetinde Amerika’yı değiştirmiş bir adamın hikâyesi. Bu, Muhammed Ali’nin hikâyesi.

Büyük ilgi gören Dâhiler Sınıfı serisi MUHAMMED ALİ: TÜM ZAMANLARIN EN BÜYÜĞÜ ile devam ediyor.

Dâhiler Sınıfı Serisi Hakkında:

Bunlar, her biri kendi yöntemiyle; kelimeleriyle, icatlarıyla, seçimleriyle ve hatta kaderleriyle dünyayı değiştirmiş kadınların ve erkeklerin hayat hikâyeleri; şaşkınlık ve hayranlık duymanızı sağlayacak, hayal gücü ve merak duygunuzu harekete geçirecek büyüleyici hikâyeler. Dâhiler Sınıfı serisi bu özel insanları çocuklarla (9 yaş ve üstü) tanıştırmak üzere tasarlandı. İlk olarak yayımlandığı İtalya’da büyük övgü toplayan ve ardından pek çok dile çevrilen Dâhiler Sınıfı, minik ebadı, renkli illüstrasyonları, bilgiyi heyecan ve macerayla birleştiren anlatımıyla çocukların kolay okuyacağı, zor unutacağı, onlara öğrendiklerinden daha da fazlasını merak ettirecek bir seri.

Devamını Göster

₺200.00

Satın Al Tüm Ürünler

Sonuç: Başarı mı, Yıkım mı?

Makroekonomik veriler açısından bakıldığında bu bir zaferdir. Hiperenflasyonun eşiğindeki bir ülke, uçurumdan döndürüldü. Yatırımcı güveni arttı, risk primleri düştü.

Ancak sokağın gerçeği hala zorlu. Yoksulluk oranı %50'nin üzerine çıktı, orta sınıf eridi. Arjantin şu an yoğun bakım ünitesinden çıktı ama hala nekahet döneminde.

Dünya şimdi şu soruyu soruyor: Bu sert disiplin sürdürülebilir mi, yoksa halkın sabrı taşacak mı? Bunu zaman gösterecek ama kesin olan şu ki; Arjantin ekonomi kitaplarına geçecek bir deneyden geçiyor.

Siz ne düşünüyorsunuz? Enflasyonu düşürmek için bu kadar sert bir "kemer sıkma" politikası uygulanmalı mı, yoksa daha yumuşak bir geçiş mümkün müydü? Yorumlarda buluşalım!