Devletler canlı organizmalar mıdır?
Organizmacı devlet teorisi ve eleştirel bir yaklaşım
/old/content_media/d0233ee4a3da18e2df00f8dad812fb9f.jpeg)
- Blog Yazısı
Blog Yazısı
Devletleşme süreci
İnsan sosyal bir hayvandır. Aristoteles’in bu sözünü duymayan yoktur. Bu tespiti yapmaya iten sebep neydi?
Toplu yaşamanın avantajlarını gören bireyler, sosyal becerilerini geliştirecek şekilde evrimleşti. Bu yüzden sosyal becerileri gelişmemiş ya da ''toplumsal kurallara uyum sağla(ya)mamış olan bireyler dışlandı. Tabiri caizse ''kurda kuşa yem oldular'' veya soyları devam etmedi.
/old/content_media/59af06e81496fa2bd183635b14cafbab.jpeg)
Güvenlik endişesi, toplum kurallarına baş kaldıran ''uyumsuzların'' cezalandırılması, tarıma geçilmesiyle birlikte su yollarını yapmak için çiftçi harici kimselere ihtiyaç duyulması gibi sorunlar baş gösterdi. Bu sefer insanlık bu tarz hayati ihtiyaçları karşılamak için Kutsal Bir Canavar yarattılar. Kutsaldı, en temel ihtiyaçlarını büyük oranda karşılıyorlardı. Canavardı, haklarının bir kısmından feragat ettiler ve yanlış yaptıklarında cezalandırılmaları için boyun eğdiler.
Devletin oluşumu her coğrafya veya her toplumda aynı şekilde olmadı. Zaten her coğrafyada sanılanın aksine''devlet ''kurulmadı. Devletin oluşum teorileriyle ilgili ilerde çok detaylı bir yazı paylaşacağım. Beklemede kalın.
Biyolojik(Organik)devlet kuramına merhaba deyin.
Bu konuyu ilk ele alan düşünür Platon: "Toplum bir tek insandan daha büyük bir şeydir" der. Bu afilli sözde ne demek istemiş olabilir büyük bilgemiz?
-Devletlerde canlı organizmalar gibi doğar, büyür, gelişir. Her devlet tabiiyetindeki halk üstünde tahakküm kurmasıyla oluşur. Çeşitli yatırımlar yaparak ya da dış ülkelerden toprak işgal ederek büyür gelişir. En sonunda canlılar gibi ya hastalıktan( örneğin iç savaş)ya da dış etmenlerle( örneğin Savaş, Ambargo, Kuşatma vb.)sona erer. Zaten hiçbir devlet yoktur ki sonsuza dek yeryüzünde kalsın.
/old/content_media/ee3a7bd8b2908a2e5eb4d16045656056.jpeg)
-Devletlerin de kendi içinde tıpkı canlılarda olduğu gibi karmaşık sistemleri (bürokrasi) vardır. Kan dolaşımına benzetilebilecek para ve emtia (ürün) akışı, beyin işlevi gören hükümetleri, dış tepkilere verdiği refleksleri... Yenilen besinleri, üretime benzetebilirken fazla sermayeyi, bedende biriken yağlara benzetilebiliriz. Aynı şekilde devletin yapı taşı olan bireyleri, hücrelere benzeterek devletin yani organizmanın iş bölümünü sağlayacağı düşünülebilir.
-Devletlerin bir evrimsel süreci de vardır. Yıllar içinde değişen teknoloji ve dış şartlar devletlerin nasıl olması gerektiğini ya da Antik Yunan felsefesinden beri süregelen ‘’İdeal devlet nedir?’’ sorumuza verdiğimiz cevapları da değiştirdi. Örnek vermek gerekirse Fransız İhtilaliyle başlayan Milliyetçilik akımı, imparatorlukların yerine ulus devlet modelini getirdi. Ulus devlet akımına adapte olamayan imparatorluklar birer birer tarih sahnesinden silindiler (Olumsuz seçilim baskısı). Diğer bir örnek SSCB’nin dağılmasından bu yana ulus devlet modeli yerini paranın serbestçe tüm dünyada dolanabildiği, tekdüze kültürlerin yaşanacağı, hayatları boyunca belki de hiç karşılaşmayacak insanların ortak bir eşya üreteceği bir dünya ve tabii ki devlet düzenine evrimleşti.
/old/content_media/7e711d42ae686784daa4e8c97959e66a.jpeg)
Bu devlet evrimi süreci sadece modern devletlerin yönetim biçimiyle değil hukuk politikalarını da kapsayacak biçimde evrimleşti. Devletin sorumsuzluğu ilkesine dayanan eski hukuk modelleri (örneğin Kanonik hukuk) yerini 2. Dünya savaşından sonra sorgulanabilir, insan haklarına saygılı, demokratik, sosyal ve hukukun evrensel prensiplerine uyma mecburiyetinde(Adil yargılanma, Masumiyet karinesi)olan hukuk politikalarına geçilmesini sağladı. Bu adaptasyona uyum sağlamayan devletler çeşitli ambargolara ve askeri-siyasi yaptırımlara maruz bırakıldılar. Bu yüzden devletler arasında da yapay bir seçilim yaratılıyor diyebiliriz.(örneğin Amerika’nın demokrasi götürdüğü ülkeler(!))
/old/content_media/8478991f1f03396733a5b0f025237b3e.jpeg)
Bu tarz örnekler tabii ki çoğaltılabilir. Peki gelecekte bizi nasıl devlet biçimleri bekliyor?
Gelecekte insanların nasıl evrimleşeceğini bilmenin çok zor olduğu gibi nasıl devlet modelleriyle karşılaşacağımızı bilmek de çok zordur. Hatta devlet denilen canavara gerek duyulacağını bile söylemek yersizdir. Günümüzde bile herhangi bir merkezden yönetilmeyen para teknolojisinin (Bitcoin) yaygınlaşması, toplumların üstün bir otoriteye ihtiyaç duymadan sosyal medya gibi araçlarla örgütlenebilmesi, özel şirketlerin çoğu devletten daha fazla ekonomik ve siyasi güce sahip olması, kişisel verilerin korunmasının çağın en kritik sorunlarından biri haline gelmesi, Metaverse evrenin yaygınlaşması ve diplomasi/yerel hukuk işlerinde de etkin bir araç olarak kullanılmasına ilişkin çalışmaların ciddi şekilde konuşulması, yapay zekanın davalarda yüksek isabetle doğru kararlar vermesi, yapay zekalara hangi hukuki statünün verileceği gibi meseleler gelecekteki devlet modelleri hakkında konuşmamıza engel oluyor. Neticede 5. Yüzyılda Sicilya topraklarında yaşayan bir Romalının bin altı yüz yıl sonra köleliğin olmadığı, devletin sıradan insanlara kendi kaderini tayin hakkı verdiği bir dünyayı tahmin etmesi çok olanaksızdı. Aynı durum şimdi de bizim için geçerli.
/old/content_media/02c516d4f392f756586592db9f86ea54.jpeg)
Pekala iş gerçekten de böyle mi? Devletler canlı organizmalar sayılabilir mi?
-Devletler üreyemezler. Netice de soyut bir olgudur. Üreyemedikleri için doğumları üreme yoluyla olmaz. Hiçbir devlet yoktan var edilmez. Mutlaka ortak bir kültür, manevi bağ ya da düzeni sağlayacak güçlü ordulara ihtiyaç duyar.
-Organizmalar öldüğünde arkalarında bir şey bırakamazlar. Yukardaki hücre-birey metaforundan örnek vermek gerekirse bir organizma yok olduğunda geride yaşayan hücreler bırakamaz. Sonunun gelmesi durumunda bile devlet, bir kültürel miras ve bu mirası taşıyan insanlar bırakır. Zaten ‘’devletin ölümü’’ demek sadece siyasi otoritenin ölümünü gerektirir. Diğer unsurların çalışır olmasına rağmen devlet yok edilmiş sayılabilir ama organizmanın yok olmasıyla diğer organların yaşaması mümkün değildir.
-Diğer bir farklılık yine hücre-birey metaforundan kaynaklanmaktadır. Bedenin hücreleri ve organları arasındaki bağlantı tamamen organik ve biyolojiktir; oysa bireyleri birbirine bağlayan bağ psikolojiktir, aynı zamanda iradidir. Organizmalardaki bağ zorunluluğa dayanır. Zaten organizmaya gönül bağıyla bağlı bir nöron hücresine denk geldiniz mi?
Benzerlik ve farklılıkları çoğaltabiliriz. Biz burada asıl hukukçuların ve düşünürlerin neden böyle varsayımlarda bulunmaya itildiğini sormalıyız.
Bu teorilerin temelinde ne yatıyor?
Aslında düşüncenin temeli basit bir tümevarıma çıkıyor. ''Bireyler canlıysa bireylerden oluşan devlette canlıdır.'' Peki gerçekten öyle mi?
Daha karmaşık organizmalara dönüşme zorunluluktan kaynaklanırken bireylerin karmaşık bürokrasi kurması, zorunluluktan kaynaklanmamaktadır. İbn Haldun ve Platon gibi önemli isimlerin savunduğu ya da Klasik Liberal görüşün temsilcilerinden Tom Paine’nin de dediği gibi ‘’Devlet zorunlu bir kötülük’’ değildir. Güney Amerika kıtasına giden İspanyollar o toprakta devletleşmeye gerek duymamış insan kitleleri gördüler. Bu da demek oluyor ki haklarını üstün bir otoriteye devretmeden de insan toplulukları barış içinde yaşayabilir. Bu teorinin ıskata çıkmasına sebebiyet veren en asli kanıt bu olsa gerek.
/old/content_media/daf5cb5baceccb5eddf701124162065c.jpeg)
Mel Gibson-Apocalypto
[1], [2], [3], [4], [5], [6]Bu kadar laf ettik fakat teorimizin haklı tarafı hiç yok değil. Haklı tarafları olsa da demek istediğimiz hukukta iki kere iki dört etmez. Pozitif bilimlerdeki matematiksel hesaplar evrenin her yerinde aynı sonucu doğursa da hukuk biliminde (ve yine sosyal bilimlerin çoğunda) aynı sonucu vermeyebiliyor. Kağıt üstünde çok tutarlı teoriler uygulamada beklenmedik ve öngörülemez sonuçlar çıkartabiliyor. En basitinden deneme-yanılma yolunun hukukta uygulanmasının çok ağır sonuçları olacağını tahmin etmek zor değil. Bu bakımdan hukuk bilimini, pozitif bilim sayarak insan psikolojisinin ekseninde ilerlemeyen bilimsel metotları uygulamaya kalkmanın ‘’nafile bir çaba’’ olduğunu düşünüyorum.
- ^ABDURRAHMAN SAYGILI. Kutsal Canavar Devlet.
- ^Serhat DÜVENCİ. (2018). Devletin Köken Teorileri Açısından Devleti Doğuran Etmenler: Çeşitli Uygarlıklar Ve Topluluklar Üzerinden Bir Değerlendirme. Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi. | Arşiv Bağlantısı
- ^Jared Diamond. Jared Diamond - Tüfek, Mikrop Ve Çelik.
- ^Serhat DÜVENCİ. (2018). Kuvvet Ve Mücadele Teorisine Göre Mezopotamya'da Devletin Ortaya Çıkışı. Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi. | Arşiv Bağlantısı
- ^KEMAL GÖZLER. Anayasa Hukukunun Genel Esaslari.
- ^PLATON. Devlet.
- Muhteşem!0

- Tebrikler!0

- Bilim Budur!0

- Mmm... Çok sapyoseksüel!0

- Güldürdü0

- İnanılmaz0

- Umut Verici!0

- Merak Uyandırıcı!0

- Üzücü!0

- Grrr... *@$#0

- İğrenç!0

- Korkutucu!0

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misin?
Şu iki siteden biriyle hemen destek olabilirsin:
kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracıyla 20.11.2026 02:13:24 tarihinde oluşturuldu. Evrim Ağacı'ndaki içerikleri birden fazla editör sürekli gözden geçiriyor, güncelliyor ve geliştiriyor. Bu çıktıdan sonraki güncellemeleri görmek ve içeriğin en güncel hâlini okumak için şu adrese git: evrimagaci.org/s/14143
İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı sürece izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş hâlleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz.
Yorumlar 0