Deliryum Nedir?

Bir yakınınız hastanede yatarken aniden sizi tanımamaya başlasa ne hissederdiniz?

Dün normal konuşan biri bugün:

huzursuz

olmayan şeyleri görüyormuş gibi davranan

anlamsız konuşan

zamanı ve bulunduğu yeri karıştıran bir hale gelebilir.

Birçok insan bunu:

“bunama başladı”

“yaşlılıktan oldu”

“aklını kaybetti” şeklinde yorumlayabilir.

Oysa bazen sorun çok farklıdır:

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Neden Desteğe İhtiyacımız Var?

Aslında maddi destek istememizin nedeni çok basit: Çünkü Evrim Ağacı, bizim tek mesleğimiz, tek gelir kaynağımız. Birçoklarının aksine bizler, sosyal medyada gördüğünüz makale ve videolarımızı hobi olarak, mesleğimizden arta kalan zamanlarda yapmıyoruz. Dolayısıyla bu işi sürdürebilmek için gelir elde etmemiz gerekiyor.

Bunda elbette ki hiçbir sakınca yok; kimin, ne şartlar altında yayın yapmayı seçtiği büyük oranda bir tercih meselesi. Ne var ki biz, eğer ana mesleklerimizi icra edecek olursak (yani kendi mesleğimiz doğrultusunda bir iş sahibi olursak) Evrim Ağacı'na zaman ayıramayacağımızı, ayakta tutamayacağımızı biliyoruz. Çünkü az sonra detaylarını vereceğimiz üzere, Evrim Ağacı sosyal medyada denk geldiğiniz makale ve videolardan çok daha büyük, kapsamlı ve aşırı zaman alan bir bilim platformu projesi. Bu nedenle bizler, meslek olarak Evrim Ağacı'nı seçtik.

Eğer hem Evrim Ağacı'ndan hayatımızı idame ettirecek, mesleklerimizi bırakmayı en azından kısmen meşrulaştıracak ve mantıklı kılacak kadar bir gelir kaynağı elde edemezsek, mecburen Evrim Ağacı'nı bırakıp, kendi mesleklerimize döneceğiz. Ama bunu istemiyoruz ve bu nedenle didiniyoruz.

Destek Ol

deliryum.

Deliryum, özellikle yaşlılarda ve hastanede yatan kişilerde görülebilen; dikkat, bilinç ve düşünce süreçlerinde ani bozulmayla seyreden ciddi ama çoğu zaman geçici bir beyin işlev bozukluğudur.

Modern tıp deliryumu:

beynin “alarm durumu” olarak değerlendirmektedir.

Çünkü deliryum çoğu zaman altta yatan önemli bir tıbbi problemin işaretidir.

Deliryum Nedir?

Deliryum; bilinç, dikkat ve düşünce süreçlerinde kısa sürede gelişen dalgalı bozulma durumudur.

Kişi:

ani kafa karışıklığı yaşayabilir

olmayan şeyler görebilir

anlamsız konuşabilir

zamanı ve mekanı karıştırabilir

aşırı huzursuz veya tam tersine aşırı uykulu olabilir.

En önemli özelliklerden biri şudur:

Agora Bilim Pazarı

GEOMETRİK TOPOLOJİYE GİRİŞ

Devamını Göster

₺825,00

Satın Al Tüm Ürünler

belirtiler saatler içinde değişebilir.

Sabah daha iyi görünen biri akşam ciddi şekilde kötüleşebilir.

Deliryum ile Demans Aynı Şey mi?

Hayır.

Bu iki durum sık karıştırılır.

Deliryum:

aniden başlar

dalgalanır

dikkat ciddi şekilde bozulur

çoğu zaman geri dönebilir.

Demans:

yavaş ilerler

aylar-yıllar içinde gelişir

hafıza kaybı ön plandadır

genellikle kalıcıdır.

Ancak demanslı kişilerde deliryum gelişme riski daha yüksektir.

Deliryum Neden Bu Kadar Önemlidir?

Çünkü deliryum:

acil tıbbi durum olabilir.

Altta yatan neden bazen:

enfeksiyon

ilaç yan etkisi

metabolik bozukluk

susuz kalma

organ yetmezliği gibi ciddi sorunlar olabilir.

Yani deliryum çoğu zaman:

“beyin yardım istiyor” anlamına gelir.

Deliryumda Neler Görülebilir?

Deliryum yaşayan kişi bazen:

odada olmayan insanları görebilir

böcekler gördüğünü söyleyebilir

korkmuş davranabilir

yatağından kalkmaya çalışabilir.

Bazıları ise tam tersine:

aşırı sessiz

hareketsiz

çevreye ilgisiz hale gelir.

Bu ikinci durum bazen gözden kaçabilir.

Belirtiler Neden Gece Artar?

Birçok hastada belirtiler gece kötüleşir.

Buna bazen:

“gün batımı etkisi” denir.

Özellikle:

karanlık ortam

sessizlik

yabancı hastane ortamı kişinin kafa karışıklığını artırabilir.

Yaşlılarda Neden Daha Sık Görülür?

Yaşlanan beyin streslere daha hassas hale gelir.

Bu nedenle:

ileri yaş

demans

hastaneye yatış

çok sayıda ilaç kullanımı riski artırır.

Özellikle yoğun bakım ünitelerinde deliryum oldukça sık görülebilir.

İlaçlar Deliryuma Yol Açabilir mi?

Evet.

Bazı ilaçlar özellikle yaşlılarda kafa karışıklığına neden olabilir.

Örneğin:

sakinleştiriciler

uyku ilaçları

bazı ağrı kesiciler

antikolinerjik ilaçlar risk oluşturabilir.

Bazen sorun ilacın başlamasıyla değil:

aniden kesilmesiyle de ortaya çıkabilir.

Enfeksiyonlar Deliryum Yapabilir mi?

Evet.

Özellikle yaşlılarda:

idrar yolu enfeksiyonu

zatürre

ateşli hastalıklar deliryumun ilk belirtisi olabilir.

Hatta bazen kişi:

ateş olmadan bile yalnızca kafa karışıklığı ile başvurabilir.

Susuz Kalmak ve Beslenme Sorunları

Basit görünen durumlar bile yaşlı bireylerde deliryuma yol açabilir.

Örneğin:

susuz kalmak

elektrolit bozuklukları

kötü beslenme beyin işlevlerini bozabilir.

Beyinde Ne Oluyor?

Bilim insanları deliryumun tam mekanizmasını hâlâ araştırıyor.

Ancak bazı sistemlerin rol oynadığı düşünülüyor:

dikkat ağları

asetilkolin sistemi

inflamasyon

stres hormonları özellikle önemlidir.

Yani deliryum yalnızca “ruhsal” değil; biyolojik bir beyin işlev bozukluğudur.

Deliryum Kişiyi Çok Korkutabilir

Kişi çevresini anlayamadığında:

yoğun korku

paranoya

insanlardan şüphelenme yaşayabilir.

Bazıları:

hastaneden kaçmaya çalışabilir

tedaviyi reddedebilir.

Bu nedenle deliryum hem hasta hem aile için oldukça sarsıcı olabilir.

Aileler Ne Hisseder?

Birçok aile:

“Babam beni tanımadı.”

“Annem çok değişti.”

“Bir gecede başka biri oldu.” gibi ifadeler kullanır.

Bu durum gerçekten korkutucu olabilir.

Ama önemli nokta şudur:

deliryum çoğu zaman geçicidir.

Deliryum Nasıl Tedavi Edilir?

En önemli nokta:

altta yatan nedeni bulmaktır.

Örneğin:

enfeksiyon tedavisi

sıvı desteği

ilaç düzenlenmesi

tıbbi problemlerin düzeltilmesi çok önemlidir.

İlaç Dışı Yaklaşımlar da Önemlidir

Modern yaklaşım yalnızca ilaç değildir.

gözlük kullanımı

işitme cihazı

saat ve takvim bulundurmak

aile desteği

iyi aydınlatma kişinin yönelimini korumasına yardımcı olabilir.

Sakinleştirici Vermek Her Zaman İyi midir?

Hayır.

Bazı sakinleştiriciler deliryumu kötüleştirebilir.

Bu nedenle ilaç kullanımı dikkatli planlanmalıdır.

Deliryum Önlenebilir mi?

Her zaman değil.

Ama risk azaltılabilir.

Özellikle:

yeterli sıvı almak

hareket etmek

gündüz-gece düzenini korumak

gereksiz ilaçlardan kaçınmak

gözlük ve işitme cihazı kullanmak önemlidir.

Deliryum Neden Gözden Kaçıyor?

Çünkü insanlar çoğu zaman:

“yaşlılıktan normal”

“bunama başladı” diye düşünebiliyor.

Oysa ani başlayan kafa karışıklığı:

mutlaka ciddiye alınmalıdır.

Sonuç: Deliryum Beynin Acil Yardım Çağrısı Olabilir

Deliryum:

yalnızca “kafa karışıklığı” değildir

yalnızca “yaşlılık belirtisi” de değildir.

beynin ciddi stres altında olduğunu gösteren acil bir durum olabilir.

Özellikle yaşlı bireylerde:

ani bilinç değişikliği

olmayan şeyler görme

anlamsız konuşma

huzursuzluk gelişirse tıbbi değerlendirme önemlidir.

Çünkü bazen erken müdahale hayat kurtarıcı olabilir.

Tek cümlelik sonuç

Deliryum; dikkat, bilinç ve düşünce süreçlerinde ani bozulmayla seyreden, çoğu zaman altta yatan ciddi tıbbi sorunlarla ilişkili, acil değerlendirme gerektiren geçici bir beyin işlev bozukluğudur.