Bireyden Topluma

2dk
Bireyden Topluma
  • Blog Yazısı

Her birimiz benzersiz fiziksel özelliklerle dünyaya geliriz. Ama parmak izlerimiz tam manasıyla eşsizdir. Sinir bilimciler beyinsel gelişimlerimizin de eşsiz olduğunu gözlemlediler. Özellikle gelişme çağı boyunca benzersizlik ölçümüz en yüksek seviyededir, süratle hem kendimizin bir önceki beyin ağımızdan farklılaşırız hem de yaşıtlarımızdan giderek ayrışan özgün konnektomlara sahip oluruz. Diğer taraftan sahip olduğumuz kişilik tipi (huy, mizaç ve karakterle somutlaşan) gelmiş geçmiş bütün insan türü boyunca sadece bir düzine başlıkla tasnif edebileceğimiz mertebede sabitlenmiştir.

Her ne kadar herkesi kapsayan, bütün karakteristik ögelerde bire bir örtüşme olmasa dahi kişiliğimize ait elle tutulur tutum ve davranış kalıpları sayesinde hem kültürel mirasımızın nesiller boyunca sürdürülebilirliği sağlanmış olur hem de çetrefilli psikolojik ve sosyolojik analiz ve tespitler için bu sayede sağlam kılavuzlar edinmiş oluruz. Peki öyleyse yani kişiliğimiz bir dizi özelliğin nesiller boyunca yinelenen kalıplarıyla devam ediyorsa; ve bu kalıplar daha ziyade çevresel etkenin baskınlığı altında şekilleniyorsa insanlığa ait kültürel ilerleme nasıl geçekleşebiliyor? Dahası kişiliğimiz meşhur ''coğrafya kaderdir'' altında ete kemiğe bürünüyorsa, çevreye ait bu kültürel mirasın kaynağını nasıl açıklayacağız? Bu sorulara yanıt olarak açık yüreklilikle sırasıyla şunları söylemek pekala yerinde olur. Birincisi insanlığa ait kültürel miras -neticede bu bir kültürel evrim sorunsalıdır- son derece yavaş ilerleyen evrensel evrim yasalarıyla izah edilebilir. (Bilimsel bilgi ve teknolojik ilerlemenin çok daha süratli olmasının kişilik tipleri ve toplumsal mimaride bire bir aynı hızda değişimler ortaya çıkaramadığına dikkatinizi çekerim!). İkincisi coğrafya ve çevreyle aktarılan ve bizi yeniden ve yeniden belirli kalıplarda topluma kazandıran kültürel mirasımızın biricik kaynağı yine insandır ve aynı şekilde dikkate şayandır (bu durum ilk bakışta yumurta-tavuk ikilemi hüviyetinde karşımıza çıkıyor olsa da).

İnsanlığın evrimsel hızlarla bile olsa kültürel birikiminin nasıl gerçekleştiğine ilişkin süreci; açıkçası uygarlığın nasıl ilerlediği; daha da somutu üretim ve bölüşüm süreçlerinin- insan çıkarına- nasıl daha sofistike hale geldiğini biraz daha yakından incelemek gerekiyor.

Tüm Reklamları Kapat

Öyle görünüyor ki insan bireyleri dünyaya gözlerini açarken özgün hikayeleriyle birlikte geliyorlar. Ve bunlar masal değil gerçek öykülerdir; özgün konnektomlarımızı (connectom; beyinsel mimari: genoma benzetilerek üretilmiş sözcük) mümkün kılan biyolojik donanımlarla dünyaya geliyoruz. Özgün beyinsel mimarilerimiz çevre tarafından ehliyetlendirilip yani standardizasyona kavuşturulup toplumsal bireylere dönüşüyoruz. Bu aşamada karşımıza iki tip insan çıkar; normal bireyler ve bariz sapmalar gösteren 'sorunlu' bireyler. Normal bireyler neredeyse iz bırakmadan erişkinliğe ulaşıp sosyal mimarideki misyonlarına eklemlenirken bariz sapmaları olanların toplumsallaşma süreci bir dizi özgün izler bırakacak şekilde karşımıza çıkar. Bu bireyler yukarıda sözünü ettiğimiz kültürel evrimin yelkovan kuşları olacaklar ve evet evrimsel hızlarla toplumu dönüştüreceklerdir; yeni davranış ve sosyal normların işaret fişekleri! Toplumda iz bırakan bu bireyler bir anlamda mevsim normallerindeki istatiksel değişimlerin yani toplumsal iklim değişiminin öncüleridir. Dâhiler ve/veya deliler beyinsel donamları (özgün hikayeleri) çevreleri tarafından bir çırpıda tektipleştirilemiyen bireylerdir ve toplumsal dokuda iz bırakırlar hatta onu dönüştürürler. Bu bireylerin biyolojik mental donatılarının standart bireylerden çok daha dirençli olarak dünyaya geldiklerini söylemek mümkün görünüyor. Elbette her birimiz toplumsal dokuda izler bırakıyoruz ama toplumsal mimaride uzun erimde dönüşüm yaratanlar dirençli nöral ağlarla doğanlardır. İnsanlık, dâhiler eliyle yeni yaşam kolaylıkları edinirken psikososyal 'sorunlu' bireyler sayesinde de toplumsal uyumun daha dengeli ve sürdürülebilir normlarının ihdası yönünde deneyim kazanılmış olur. Psikososyal dirençli kategorideki bireylerin toplumsallaşması ve/veya zorla toplumsallaştırılması süreci yakından bakıldığında ailenin ve devletin daha elverişli mimarilere ilerlemesi, daha az çeldirici ile yola devam etmesi sürecidir. Birey ile coğrafya arasındaki interaktif etkileşim ve bireyin tarihteki rolüne ilişkin kilometre taşlarına dikkat ve özenle bakmamız menfaatimize olacak gibi görünüyor.

Kaynaklar

1- https://dar.vin/aZosP

2- ''Kaygıdan Mutluluğa" Kişilik : Özcan Köknel

Rastgele Yazıya Git
4
Alt Başlıklar
Bu Blog Yazısı Sana Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem!
    Muhteşem!
    0
  • Tebrikler!
    Tebrikler!
    0
  • Bilim Budur!
    Bilim Budur!
    0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel!
    Mmm... Çok sapyoseksüel!
    0
  • Güldürdü
    Güldürdü
    0
  • İnanılmaz
    İnanılmaz
    0
  • Umut Verici!
    Umut Verici!
    0
  • Merak Uyandırıcı!
    Merak Uyandırıcı!
    0
  • Üzücü!
    Üzücü!
    0
  • Grrr... *@$#
    Grrr... *@$#
    0
  • İğrenç!
    İğrenç!
    0
  • Korkutucu!
    Korkutucu!
    0

Yorumlar 0

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misin?

Şu iki siteden biriyle hemen destek olabilirsin:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracıyla 19.11.2026 06:40:02 tarihinde oluşturuldu. Evrim Ağacı'ndaki içerikleri birden fazla editör sürekli gözden geçiriyor, güncelliyor ve geliştiriyor. Bu çıktıdan sonraki güncellemeleri görmek ve içeriğin en güncel hâlini okumak için şu adrese git: evrimagaci.org/s/14156

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı sürece izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş hâlleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz.

Hemen Paylaş
Bu blog yazısını sevdin mi?
Paylaşarak başkalarına da ilham ol.
Keşfetmeye Devam Et