Bir Termal Makine Olarak AESA Radar

Elektronik sistemlere birer ısı makinesi olarak bakmak, 5. nesil uçaklarda ısı kuyusu problemi ve F-16 üzerinden MURAD 100-A ile AN/APG-83'ün termodinamik kıyası.

12dk
Bir Termal Makine Olarak AESA Radar
  • Blog Yazısı

1 - Giriş

Öncelikle neden elektronik komponentler soğutulmalı sorusuna cevap vermek gerekir. Elektronik komponentler termodinamik açısından incelendiğinde aslında birer ısı üreticisidir. Sözgelimi bir çipin elektronik mühendisliği ve bilgisayar mühendisliği açısından taşıdığı değer, makina mühendisliği perspektifinde yok olur ve çip için elektrik enerjisini alıp ısıya dönüştüren bir termal makine bakışı oluşur.  Termal tasarım ve elektronik soğutma mühendisleri de, elektronik sistemleri bu açıdan analiz eder ve gerekli parametreleri belirlerler. Yarı iletken bazlı elektronik sistemlerin nanomalzeme ve kauntum fiziğinden doğan sınırlılıklarını bir kenara bırakırsak, en büyük sınırlılıkları her zaman termal yönetimleri olmuştur. Günümüzde bir çipin ne kadar mantıksal iş yapacağı o çipin termal sınırları ile eşit dereceye gelmiş durumda. Çipler ve devre elemanları harcadıkları elektrik enerjisinin tamamını ısıya dönüştürürler çünkü dijital olarak çıktı üreten elemanlardır. Analog çıktı üretmesi gereken elemanlar (örneğin antenler) ise harcadıkları enerjinin bir kısmını üreteceği anlamlı analog çıktıya dönüştürür ve geri kalan elektrik enerjisini ısıya çevirir.

Antenler belli modülasyonlarda (genlik, frekans veya faz modülasyonu) elektromanyetik dalga üretmek zorunda olduğu için (dinleyici antenlerde bu zorunluluk yok zaten onların elektrik tüketimi de çok düşük seviyede kalır), sisteme giren enerjinin bir kısmını buna harcar. Giren elektrik enerjisini, EM dalgaya çevirebilme oranına radarın verimi diyebiliriz kabaca. Bu verim değerini malzemeden modül geometrisine kadar bir çok parametre etkiliyor ve her radar için farklı verimler söz konusu, tüm bu etkiyen parametreleri bilmeden hesaplamamız mümkün değil ancak piyasadaki en verimli AESA radarlar maksimum %50 civarlarında verime çıkabiliyor ki bunlar genelde deniz platformlarında kullanılan radarlar. Kara platformlarında kullanılanlar biraz daha düşük verimle çalışabilirken genel olarak hava uzay platformlarındaki radarlar en az verime sahip olanlar oluyor. Demek ki malzemesi, modülü, geometrisi vs. aynı dahi olsa çıkılabilecek verimi, maksimum gücü ve sürekli çalışabilme süresini etkileyen bir şey daha var; Termal Sınırlar.

Tüm Reklamları Kapat

2 - Termal Sınırlar ve Soğutma

Termodinamikte ısıl çevrimlerin hepsi (nükleer santrallerden pistonlu motorlara, buzdolaplarından araba radyatörüne hepsi birer ısıl çevrimdir) bir ısı kaynağı ve bir ısı kuyusu arasında gerçekleşir. Çevrimlerin temel mantığı ısıyı üreten kaynaktan alıp bir kuyuya taşımaktır. Eğer ısı kaynağı kuyudan daha sıcaksa termodinamiğin ikinci kanununun izah ettiği gibi ısı zaten kaynaktan kuyuya evrenin dokusu gereği akmak zorundadır (yani sıcaktan soğuğa akış). Fakat ısı kaynağı kuyudan daha soğuksa  o zaman ek iş girdisi yapmadan bu çevrimi elde edemezsiniz. Örneğin buzdolaplarında kaynak kuyudan soğuktur yani buzdolabının içindeki soğuk ortamda ısı artışı oldukça buradan ısı alınır ve dışarıya daha sıcak ortama atılır. Daha önce konuştuğumuz gibi elektronik komponentlerde ısı kaynağıdır ve genellikle ortam sıcaklığından çok daha yüksek sıcaklıklara çıkarlar. Bu da demek oluyor ki antende oluşan ısı ortama zaten doğanın işleyişi gereği atılacaktır. Peki o zaman neden radarlara soğutma sistemi tasarlıyoruz hatta sadece basit soğutma sistemleri değil, radarların sağlıklı çalışabilmesindeki en önemli üç temel faktörden birisi soğutma sistemi. Hatta ve hatta yazılım doğruluğunu dışarıda bırakıp sadece fiziksel faktörlere bakarsak bir radarın en önemli tasarımı termal tasarımıdır desek abartı olmaz bence çünkü tüm elektronik ve elektromanyetik tasarım limitlerini belirleyen şey burası. Yani iki radarı birbiriyle kıyaslamak isterseniz modül sayısı, malzeme gibi özelliklere bakmadan soğutma sistemi kıyası yaparak, teorik maksimum limitlerini bulmuş olursunuz.

Şimdi bu limitlerden biraz bahsedersek ne için doğal soğuma yerine kompleks soğutma sistemleri tasarlandığını anlayacağız. AESA radarlar anten üzerine dizilen yüzlerce modüllerden oluşur. Bu modüller çeşitli kombinasyonlarda farklı genlik ve frekansta EM dalgalara üreterek çeşitli dalga girişimleri yaratır ve girişimleri kullanarak yönlendirilmiş tarama gerçekleştirebilir. AESA radarların çalışma prensiplerini ayrıca araştırıp okumanız bu yazıyı anlamak için de daha iyi olacaktır bu yazıda radarların elektronik çalışma prensibine çok girmeyeceğiz ancak bilmemiz gereken en temel şey, milisaniyeler içerisinde yüzlerce hatta binlerce modülün hangi kombinasyonda hangi değerlerde dalga üreteceğinin hesaplanabilmesi ve modüllere gerekli elektriği bu kısa süre içinde sağlayabilmesi gerekiyor sistemin. Kontrol ve otomasyon teorisi açısından da zorlayıcı bir süreç bu. Sistemin çıkabileceği maksimum güç doğruda doğruya modüllerde kullanılan yarı iletkenlerin soğutulabilmesinden geçiyor. Elimizde 10kW güç tüketen bir radar olsun ve bu radarın 100 tane modülü bulunsun. Modül başı 100 Watt güç tüketen bu radarımız %40 verimle çalışsın. Eğer radarı ISA(International Standard Atmosphere) ortam koşullarında çalışıtırırsanız kaba bir ısı akümülasyonu hesabıyla 15dk sonra radar modülleri malzemenin yanma sınırına ulaşacaktır. Bu hesabın neye göre yapıldığını ve varsayımları yazının en altında anlattım (1). Bu hesaptan görülebildiği gibi radarı tam kapasite ile çalıştırdığınızda ve soğutamadığınızda radar bir müddet sonra tamir edilemeyecek kadar yanmış duruma gelecektir ki burada örnek olarak seçtiğimiz radar daha çok İHA’lar da kullanılacak tarzda az güç tüketen bir radar. Bir 5. Nesil savaş uçağı radarı için 30kW güçler normaldir.

Peki hem PCB üzerinde hem plaka üzerinde çeşitli ısıl iletimi arttıracak tasarımlar yaptık, üzerine bir de su soğutma sistemi tasarladık ve plakada biriken ısıyı suyla alıp başka bir yere taşıdık. Böylesi bir soğutma sistemi günümüzde evlerde kullandığımız bilgisayarlarda da kullanılan ve gayet güzel  çalışan bir soğutma sistemidir. Ancak söz konusu AESA radar olduğunda radarın efektifliğini çok yüksek derece etkileyen bir unsur daha var. O da modüller arasındaki sıcaklık farkının azaltılması. Modüller arasında maksimum bir kaç derecelik sıcaklık farkı oluşması gerekiyor yani sıcaklığın radar yüzeyi boyunca düşük gradyanla dağılması gerekiyor. Yüksek sıcaklık farklı malzemelerde farklı oranlarda termal genleşme yaratır ve modüllerin temel çalışma prensibi olan faz kaydırma özelliğini yitirmesine sebep olur. Radar üzerinde yüzlerce noktadan sıcaklık ölçümü alıp radar kontrolcüsüne bu sıcaklık değerleri üzerinden genleşme/faz farkına dair bir transfer fonksiyonu yazdırılması gibi çok absürt kontrol teorisi problemleri ortaya çıkar. Ayrıca farklı sıcaklık farklı radar verimi, farklı maksimum güç kapasitesi vs. demek. Bu sebeple radar yüzeyinden her modülden sıcaklık okunsa dahi, kontrolcünün kalibrasyon sınırları içinde kalabilmesi ve karmaşık transfer fonksiyonlarına boğulmaması için yüzlerce hatta binlerce modülün birbirine çok yakın sıcaklıklarda olması gerekiyor. Dolayısıyla kontrol ve yazılım tarafında oluşabilecek bu absürt karmaşa termal tasarım ekibine yıkılmış oluyor.

Tüm Reklamları Kapat

Termal denge için mikro soğutma düzeneği tasarlanması şart hale geliyor. Her bir modül plakasına temas edecek akışkan kanalları tasarlamak, bu kanallarda oluşan sıvı basıncı düşüşünü kontrol etmek, daha elektronik komponentlerin lehim bağlantı noktalarından başlayıp ısının en son atılacağı ortama kadar uçtan uca çok sofistike bir termal yönetim sistemi tasarımı gerekiyor. Ayrıca AESA radarların çalışma mantığı gereği her modül birbirinden farklı güçlerde çalışıyor olabilir ve her biri için farklı soğutma oranı uygulanması gerekliliği yetmezmiş gibi bir de modüllerin çalışma güçleri saniyede onlarca kez değişebilir. Zannediyorum sistemin zorluğu hakkında bir miktar görüş sağlayabildik.

Son olarak hava platformlarında kullanılan soğutma sisteminin su/glikol bazlı bir soğutma sistemi olması sızıntı ihtimaline karşı çok uygun değil ancak hava soğutma sistemi de 5. Nesil bir uçak için uygulanabilir değil çünkü uçak dışına herhangi hava alığı açılması istenmiyor. Bu durumda termodinamikte bildiğimiz soğutucu akışkan çevrimleri kullanılması ve çift fazda çalışan akışkanlar ile sistemin soğutulması gerekiyor. Yani bildiğimiz klima soğutma çevrimi ile radar soğutulmasına gidiliyor. Bu sistem aslında soğutma kapasitesi olarak yüksek kapasitelere izin veriyor fakat 5. Nesil uçaklar için en baştan beri konuştuğumuz başka bir konuya kısıt getiriyor; ısı kuyusu problemi. Uçak dışına ısıyı atacak bir hava çıkışı yapılamıyor olması ısının yakıt deposuna gönderilip yakıtı ısı kuyusu olarak kullanılması gibi ekstrem koşullara gidiyor. Yakıt deposunda ısı biriktirmenin en büyük problemi ise yakıtın entalpisinin artması sonucu kendi kendine yanma entalpisine ulaşması problemi. Yine en başta konuştuğumuz gibi temel fizik kaidelerine bir şekilde çarpıyorsunuz. Isı kaynağını ne kadar sofistike şekilde yönetirseniz yönetin, temel termodinamik gereği ısı kuyusu veriminiz düşükse sistemin kullanılabilirliği de azalıyor.  Tüm bu sebeplerden dolayı hava araçları radarlarının sürekli çalışabilme değerleri de vardır. Yani sözgelimi radar 20dk sürekli olarak tam kapasitede çalışabilir sonra en az 10dk çalışmaması gerekir ki yakıt soğusun. Bir diğer sebepte havaya atılan ısı hızı, hava yoğunluğunun azalması ile düştüğü için kaynağın ürettiği ısı aynı hızda havaya atılamayabilir bu sebeple tekrar sıcaklıklar dengelensin diye bir müddet radar çalışmadan beklemek zorunda kalır. Bu özellik kara ve deniz platformu radarlarında yok denebilir. Özellikle deniz platformlarında radarın ürettiği ısı deniz suyuna aktarılabiliyor ve deniz suyu tahmin edilebildiği gibi radar için pratikte sonsuz bir ısı kuyusu olarak çalışıyor.

Termal arayüz malzemesi seçimi, PCB üzerinde termal via tasarımı, plakalar arası termal boru, buhar odası, akış türbülansını (dolayısıyla ısı transferi taşınım katsayısını) arttırmak için yapılan ince hidrodinamik tasarımlar, hot spot oluşumunu engelleyecek tasarımlar, yüksek debili pompa tasarımı ve hat orifislerinin belirlenmesi gibi bir çok konunun daha detayına girebiliriz ancak gerek yok. Zannımca ilginç olan başka bir detaydan biraz bahsedilebilir; outgassing problemi. Malzemelerin atmosfer basıncı altındaki davranışı, basıncın çok düşük olduğu yüksek irtifalarda veya uzayda çok değişir. Bu değişimlerden biri de malzemenin kütle kaybetme hızıdır. Düşük basınçlı ortamda katı bir malzeme içindeki moleküllerini kaybetmeye başlar ve zamanla eksilir. Bu problem için uzay dayanıklı özel malzemeler kullanılması gerekir. Uzay ve havacılık elektroniğinde de termal macun olarak kullanılan malzemelerin kesinlikle outgassing özelliği düşük malzemeler olma zorunluluğu doğar.

3 - F16 üzerinden Murad 100-A ve AN/APG-83 Kıyası

Her iki radarında aynı ısı kuyusuna yani F16’nin mekanik radarı için tasarlanmış hava sistemine ısıyı attığını varsayalım. Radarların termal plaka sıcaklığı değerini 20 °C başlangıç koşulu olarak ele alalım. Modül çiplerinin çekirdeği ile paket bağlantı noktası arasındaki termal dirençten dolayı 50 °C sıcaklı farkı oluştuğunu varsayalım. Bu varsayımlar ile termal yönetim kabiliyetleri üzerinden bir kıyaslama yapacak olursak AN/APG-83 soğutma sisteminin atabileceği maksimum ısı 7.24 kW olarak hesaplanır. Murad 100-A soğutma sistemi ise 13.1 kW ısı atabilir. Her iki radarında 4 kW gücünde EM dalga ürettiği bir senaryoda AN/APG-83 radarı 6.6 dk sonra yarı iletken bozulma ısıl sınırına ulaşırken Murad 100-A radarının plaka sıcaklığı 64 °C sıcaklığa ulaşır ve burada sabit kalır. Yani Murad 100-A 4 kW gücünde sinyal üretirken hiç durmasına gerek kalmaz. Tam tersten bakarak Murad 100-A radarının 5dk boyunca tam çalışabileceği maksimum güç değerini hesaplarsak 16.9 kW buluruz yani Murad 100-A radarı 16.9 kW güçte 6.6dk boyunca sinyal üretebilirken AN/APG-83 radarı 4 kW gücünde üretebiliyor. Bir çok değişkeni sabit tutarak ve varsayarak bu hesaplara eriştik ancak hiç bir kıyas yapamamaktansa kabada olsa bir pencere çizmesi açısından bu basit hesaplar kıymetli. AN/APG-83 radarını daha iyi bir soğutma tasarımıyla çok daha efektif duruma getirebilirlerdi ama bunun tercih edilmediğini görüyoruz. Sanırım Amerika’nın F16 için daha fazla yatırım yapmak istememesi ve bu radarı müşterilerine sırf satmak için çıkardığı gibi bir sonuca varılabilir. Bu yorum benim kişisel ve hiç bir veriye dayanmayan yorumumdur onu da belirtmekte fayda var. Bu kısımda yapılan hesapların detaylarına yine yazı sonunda erişebillirsiniz (2). Ayrııca bu hesap sadece F16 uçakları üzerinden bir kıyastır, örneğin Murad-100 radarının Akıncı TİHA’da veya başka platformdaki performasına dair veri olarak almamak gerekir.

Hesap Detayları

*1- Isı Akümülasyonu Hesabı

Radarın çalışma verimi %40 ise her modül ortama yaklaşık olarak 60W ısı atmak zorundadır. 5. Nesil savaş uçaklarında görünmezlik isteri gereği hava alığı açıp zorlanmış taşınımla radar soğutması mümkün olamayacağından radarın doğal taşınım ile soğuduğunu düşünerek ve bu etkinin çok küçük kalacağı varsayımı ile soğutma etkisini hesaplamadık. Oluşan tüm ısı modül malzemesinin sıcaklığını arttırmak için kullanılmıştır. Yarı iletkenin bağlı olduğu metal plaka kütlesini 0.25kg ve malzemesini de alüminyum (cp≈900 J/(kg⋅K)c_{p} \approx 900\,\text{J/(kg}\cdot\text{K)}) alırsak yarı iletkenin iletim sonucu plakaya ısı iletimini de dahil etmiş oluruz aksi takdirde bir kaç saniye gibi gerçekçi olmayan bir sonuç çıkar. GaN bazlı yarı iletkenin 215 °C sıcaklıkta bozulduğunu ve ortamın ISA şartları gereği 15 °C olduğunu da düşünürsek aşağıdaki ısıl akümülasyon denklemi ile saniye cinsinden sınır sıcaklığa erişim süresini buluruz.

t=m⋅cp⋅(Tmax⁡−TISA)P=0.25 kg⋅900 Jkg⋅K⋅(215 ∘C−15 ∘C)60 W=750 s=12.5 dkt = \frac{m \cdot c_p \cdot \left( T_{\max} - T_{\text{ISA}} \right)}{P} = \frac{0.25\,\text{kg} \cdot 900\,\frac{\text{J}}{\text{kg}\cdot\text{K}} \cdot \left( 215\,^\circ\text{C} - 15\,^\circ\text{C} \right)}{60\,\text{W}} = 750\,\text{s} = 12.5\,\text{dk}

Tüm Reklamları Kapat

Bulduğumuz süreye kabaca bir de doğal taşınımla soğutma etkisi ekleyip emniyete almak için 15dk ya yuvarladık ve süreyi bu şekilde hesaplamış olduk.

*2 – Murad-100 ve AN/APG-83 Radarlarının F16 üzerinden Kıyası Hesabı

F16’da bulunan mevcut mekanik taramalı radarın (AN/APG-68) uçak üstünde yapısal bir değişiklik yapılmadan AESA mimarisine yükseltilmesi durumunda, termal tasarımın birincil darboğazı uçağın mevcut Çevresel Kontrol Sistemi (ECS) kapasitesidir. Açık kaynaklı AN/APG-68 teknik verilerine göre [1], F-16 ECS hattı burun konisine 15.8 - 19.0 lb/min civarında soğutma havası sağlanıyor. Orta ve yüksek irtifa koşullarının kısıtları göz önüne alınarak, burun konisindeki sıvı-hava ısı eşanjörüne ulaşan kütlesel hava debisi image = 0.12 kg/s , hava giriş sıcaklığı T = 20 °C, havanın özgül ısısı cp = 1.005 kJ/(kgK) ve ısı eşanjörü etkinliği e = 0.75 olarak alındığında, sistemin dışarıya ısı atma denklemi şu şekilde tanımlanır:

Q˙=e⋅(m˙⋅cp)⋅(Tplaka−Thava)\dot{Q} = e \cdot \left( \dot{m} \cdot c_{p} \right) \cdot \left( T_{\text{plaka}} - T_{\text{hava}} \right)

Denklemde görüldüğü üzere, sabit hava debisi altında radarın soğutma havasına aktarabileceği maksimum ısı doğrudan plakanın çıkabileceği maksimum sıcaklığa, dolayısıyla yarı iletken malzemenin izin verdiği maksimum bağlantı sıcaklığına bağlıdır.

Endüstriyel standartlar alındığında bir bir çipte yarı iletken ile paket bağlantı noktası arasında 40 °C – 60 °C arasında bir sıcaklık farkı oluşuyor. Biz bu değeri ortalama olan 50 °C olarak alacağız. Ayrıca Galyum-Arsenür bazlı yarı iletkenlerin bozulma sıcaklığı 150 °C iken Galyum-Nitrür bazlı yarı iletkenlerde bozulma sıcaklığını 215 °C olarak alacağız. Bu değerleri de yine google araştırması ile standart değerler olarak bulabilirsiniz. 50 °C sıcaklık farkı her iki radara da uygulandığında soğutma sistemlerinin sürekli rejimde atabileceği ısılar bir üstteki denklemde değerlerin yerine yazılmasıyla şu şekilde bulunur:

Tüm Reklamları Kapat

Q˙GaAs=0.75⋅(0.12 kgs⋅1.005 kJkg⋅K)⋅(100 ∘C−20 ∘C)=7.24 kW\dot{Q}_{\text{GaAs}} = 0.75 \cdot \left( 0.12\,\frac{\text{kg}}{\text{s}} \cdot 1.005\,\frac{\text{kJ}}{\text{kg}\cdot\text{K}} \right) \cdot \left( 100\,^\circ\text{C} - 20\,^\circ\text{C} \right) = 7.24\,\text{kW}

Q˙GaN=0.75⋅(0.12 kgs⋅1.005 kJkg⋅K)⋅(165 ∘C−20 ∘C)=13.1 kW\dot{Q}_{\text{GaN}} = 0.75 \cdot \left( 0.12\,\frac{\text{kg}}{\text{s}} \cdot 1.005\,\frac{\text{kJ}}{\text{kg}\cdot\text{K}} \right) \cdot \left( 165\,^\circ\text{C} - 20\,^\circ\text{C} \right) = 13.1\,\text{kW}

Bahsi geçen radarların ortalama kütlesinin 175kg mertebelerinde olması sebebiyle bir varsayım ile soğutma plakalarının kütlesini 25kg (cp_alüminyum = 0.9 kJ/kgK) olarak ele alalım. Soğutma hattında dönen akışkan kütlesini ise 4kg (cp_soğutucu = 1.44 kJ/kgK) olarak ele alalım. Soğutucu akışkanlara ve metallere dair özellikler standart termodinamik tablolarından⁠[2], [3] bulunabilir . Sistemin toplam termal kapasitansı:

C=(mmetal⋅cp,metal)+(makıs¸kan⋅cp,akıs¸kan)=22.5 kJK+5.8 kJK=28.3 kJKC = \left( m_{\text{metal}} \cdot c_{p,\text{metal}} \right) + \left( m_{\text{akışkan}} \cdot c_{p,\text{akışkan}} \right) = 22.5\,\frac{\text{kJ}}{\text{K}} + 5.8\,\frac{\text{kJ}}{\text{K}} = 28.3\,\frac{\text{kJ}}{\text{K}}

Yine yarı iletken literatüründen erişilebilecek GaAs ve GaN bazlı elemanlara dair verimlilik değerlerinin ortalamasını alırsak GaAs için %30, GaN için %50 verimlilik değerini alabiliriz. 4 Kw sinyal üretimi için bu verimlilikler üzerinden üretilecek ısı miktarları şöyle olur: GaAs = 9.33Kw, GaN = 4Kw. Bu ısı üretimi değerleri ile önceki yaptığımız ısı atımı değerlerini kullanarak artık kalacak ısı miktarları şöyledir:

QGaAs=9.33 kW−7.242 kW=5.71 kWQ_{\text{GaAs}} = 9.33\,\text{kW} - \frac{7.24}{2}\,\text{kW} = 5.71\,\text{kW} (Saniyede 5.71 kJ ısı birikimi)

Çalışma süresi şöyle çıkar:

tGaAs=C⋅ΔTaku¨mQ˙GaAs=28.3 kJK⋅80 K5.71 kW=396 s (6.6 dk)t_{\text{GaAs}} = \frac{C \cdot \Delta T_{\text{aküm}}}{\dot{Q}_{\text{GaAs}}} = \frac{28.3\,\frac{\text{kJ}}{\text{K}} \cdot 80\,\text{K}}{5.71\,\text{kW}} = 396\,\text{s}\ (6.6\,\text{dk})

Aynı hesapları GaN için yaparsak:

QGaN=4 kW−13.12 kW=−2.5 kWQ_{\text{GaN}} = 4\,\text{kW} - \frac{13.1}{2}\,\text{kW} = -2.5\,\text{kW} (Saniyede 2.5 kJ ısı düşüşü)

Q˙GaN, steady=0.75⋅(0.12 kgs⋅1.005 kJkg⋅K)⋅(X ∘C−20 ∘C)=4 kW\dot{Q}_{\text{GaN, steady}} = 0.75 \cdot \left( 0.12\,\frac{\text{kg}}{\text{s}} \cdot 1.005\,\frac{\text{kJ}}{\text{kg}\cdot\text{K}} \right) \cdot (X\,^\circ\text{C} - 20\,^\circ\text{C}) = 4\,\text{kW}

Tüm Reklamları Kapat

X = 64 °C

Sistem GaN için bu şartlar altında hiçbir zaman yanma sıcaklığına erişmeyecektir. GaN malzemesi için 6.6dk lık çalışma sınırı hesaplarsak:

PGaN=C⋅ΔTaku¨mtGaN=28.3 kJK⋅145 K396 s=10.35 kWP_{\text{GaN}} = \frac{C \cdot \Delta T_{\text{aküm}}}{t_{\text{GaN}}} = \frac{28.3\,\frac{\text{kJ}}{\text{K}} \cdot 145\,\text{K}}{396\,\text{s}} = 10.35\,\text{kW}

Bulduğumuz bu değeri maksimum soğutma kapasitesinin yarısı olan 6.56 kW değeri ile toplarsak Murad 100 radarı için 6.6dk sonra bozulacağı güç değeri 16.9 kW çıkar ki bu da modül başı güç değerinin sınırlarında gezmekte.

*Hesaplar İçin Not

1-) Yapılan kaba termal hesapların hepsi ısı üretim ve atım hızları sabit kabul edilerek çözülmüştür. 2-) Bununla birlikte belirli bir nokta seçilip o nokta etrafından hesap yapılmıştır. Yani sıfır boyutlu hesap. Üç boyutlu düzlemde sistemlerin parametreleri değişecektir ve bambaşka bir nokta etrafındaki hesaplar farklı çıkacaktır. Elle hesaplanabilirlikten öteye geçerek diferansiyel denklem setleri şeklinde hesap bilgisayarlı hesap yapılırsa kıyas tablosu daha da gerçekçi olur. 3-) En son ve en önemli olarak hesaplarda bir çok şey varsayılmıştır. Örneğin iki sistemde de aynı soğutucu akışkan olduğu varsayımı yapılmıştır, AN/APG radarında kullanılan soğutucu akışkanın özellikleri Murad-100’den çok farklı olabilir. Bu durum yinede asıl darboğazı oluşturan radom içi soğutma debisinin kapasitesini etkilemeyecektir ancak bunun gibi bir çok parametreyi varsaydık ve 2. Maddede konuşulduğu gibi iki sistem için de sabit ve tek noktalı eşit parametreler üzerinden gittik.

Bu hesapların yapılma amacı gerçekten radarları kıyaslamak değil eğer istenirse açık kaynaklı bilgilerle bile işin ehli kişiler tarafından gayet ciddiye alınacak kıyaslama dataları elde edilebileceğini göstermek. Özellikle sonlu elemanlar/sonlu hacimler gibi yöntemlerle de desteklenerek bir kıyas çıkartılırsa zannımca %15-20 sapmayla doğru kıyaslara ulaşılabilir. Yine de en doğru hesaplar ancak sistemin tasarımcısı olmanız konumundayken yapılabilir. Tekrar eklemek gerekir ki, bu hesaplar Murad 100 ve AN/APG-83 radarlarının yalnızca F16 konfigürasyonu için anlam ifade edebilir. Hiç bir termal değerini bilmediğimiz Akıncı, Kızılelma gibi platformlarda radarın performansı çok farklı olacaktır, özellikle negatif yönde. Yani asla Akıncı üzerinde çalışan Murad 100 radarının performansı F16 ile aynı olmayacaktır.

Kaynaklar ve İleri Okuma
Rastgele Yazıya Git
0
Alt Başlıklar
Kategoriler ve Etiketler
Bu Blog Yazısı Sana Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem!
    Muhteşem!
    0
  • Tebrikler!
    Tebrikler!
    0
  • Bilim Budur!
    Bilim Budur!
    0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel!
    Mmm... Çok sapyoseksüel!
    0
  • Güldürdü
    Güldürdü
    0
  • İnanılmaz
    İnanılmaz
    0
  • Umut Verici!
    Umut Verici!
    0
  • Merak Uyandırıcı!
    Merak Uyandırıcı!
    0
  • Üzücü!
    Üzücü!
    0
  • Grrr... *@$#
    Grrr... *@$#
    0
  • İğrenç!
    İğrenç!
    0
  • Korkutucu!
    Korkutucu!
    0

Yorumlar 0

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misin?

Şu iki siteden biriyle hemen destek olabilirsin:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracıyla 20.11.2026 12:04:49 tarihinde oluşturuldu. Evrim Ağacı'ndaki içerikleri birden fazla editör sürekli gözden geçiriyor, güncelliyor ve geliştiriyor. Bu çıktıdan sonraki güncellemeleri görmek ve içeriğin en güncel hâlini okumak için şu adrese git: evrimagaci.org/s/24182

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı sürece izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş hâlleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz.

Hemen Paylaş
Bu blog yazısını sevdin mi?
Paylaşarak başkalarına da ilham ol.
Keşfetmeye Devam Et