Bilinç nedir?
/content/0e11102e-8d8f-41a0-9473-81e5e3be9d4b.jpeg)
- Blog Yazısı
Blog Yazısı
Bilinç nedir sorusunu aşama aşama irdeleyeceğiz, daha doğrusu bunun dört aşamadan oluşan olgunun, bu oluşma sürecinin tamamının farkındalık durumu olduğunu söyleyeceğiz.
Aşamalarımız sırayla:
1- Bilgi toplama
Beynimiz bu aşamayı oluşturuyor; aynı bir kara delik misali etraftaki bütün girdileri topluyor ve belli bir düzene göre hafızaya kaydediyor.
(Yeni doğmuş bir hayvanın etrafı görüp, koklayıp keşfetmesi.)
2- Hafızada değerlendirme
Gelen girdilerin, önceden yaşanmış yaşantılarla ve bazı genetik aktarımlarla kaydedilen, oluşturulan hafızayla karşılaştırılıp nasıl bir tepkinin verileceğinin kararlaştırılması.
(Hayvanların annelerinden ve sürülerinden gördüklerini tekrar etmesi ya da bir zarar vericiyle karşılaşınca hatırlaması ve tekrar yaklaşmaması.)
3- Tepki
Biz hayvanlar tepkilerimizi duygu olarak gösteririz. Yaşanan olayların, bizim hafızamıza göre bizi öfkelendirmesi ya da sevindirmesi veya meraklandırması gibi birçok duygu durumundan birine çıkarır.
(Mesela bir kedinin kuyruğuna dokununca öfkelenmesi ya da boynunu kaşıyınca mutlu olması gibi.)
Dördüncü aşamaya geçmeden önce bu üç süreci devamlı olan bir döngü olarak düşünmek daha açıklayıcı olur ve bu üç köşeli döngümüz aslında hayvanlardaki içgüdüye denk geliyor. Hayvanlar içgüdülerine göre hareket eder deriz ama ne manada, nedir içgüdü, bilinçten ne farkı vardır.
Bunu üç köşeli döngünün aşamalarıyla inceliyelim:
1- Hayvanlar doğdukları andan itibaren içindeki (genetik) ve etraflarındaki girdileri (annesinden ve sürüsünden gördüğü davranışlar ve tepkiler) belirli duyularla alır ve hafızalarında kaydederler.
2- Hafızasında biriken birikimlerin ışığında gelen girdileri belli duygularla eşleştirir.
3- Belirlenen duygunun ortaya çıkması.Ama bu durumda karıştırılmaması gereken olgu, hayvanların bu duyguları yaşaması ama anlamamasıdır. Yani bir köpek öfkelenebilir ama bunu anlamaz, anlamlandırmaz; onun için bu süreç otomatik, resmen robotik bir süreçtir. Bu minvalde görürsünüz ki iki adet köpek aniden kavga edip bir anda sakince oyun oynayabilirler, sanki olanları unutmuşçasına. Aslında hatırlıyorlar, lakin duyguları hissetmedikleri, anlamadıkları için öfke duygusu yaratan girdi ortam yok olunca otomatik duygu yani tepki de yok oluyor ve hayatlarına hiçbir şey olmamış gibi devam ediyorlar.
4- Farkındalık
Dördüncü köşe aslında bu üç köşeli döngünün farkına varmaktır. Bilinç de bu vakitte cereyan eder. Aslında bilinç dediğimiz olgu, bu döngünün farkına varıp belli bir oranda yönetebilmek, anlamak ve hissetmektir. Bilinç sahibi bizler için artık öfke, yalnızca bir duruma verilmiş tepki değil; hissettiğimiz, anladığımız bir duygudur.
Bir nevi bilince aslında farkına varılmış içgüdü diyebiliriz. Bu durumda akıllara şu soru geliyor: Hayvanlarla aramızdaki o devasa bilinç engeli aslında ne kadar saydam ve geçirgen?
- Tebrikler!8

- Mmm... Çok sapyoseksüel!2

- Bilim Budur!1

- Muhteşem!0

- Güldürdü0

- İnanılmaz0

- Umut Verici!0

- Merak Uyandırıcı!0

- Üzücü!0

- Grrr... *@$#0

- İğrenç!0

- Korkutucu!0

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misin?
Şu iki siteden biriyle hemen destek olabilirsin:
kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracıyla 21.11.2026 23:00:28 tarihinde oluşturuldu. Evrim Ağacı'ndaki içerikleri birden fazla editör sürekli gözden geçiriyor, güncelliyor ve geliştiriyor. Bu çıktıdan sonraki güncellemeleri görmek ve içeriğin en güncel hâlini okumak için şu adrese git: evrimagaci.org/s/22012
İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı sürece izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş hâlleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz.
Yorumlar 0