Aynı İlçede Tek Bir Başarı Anomalisi: Rastlantı mı, Ekosistem mi?

Dünyanın ya da Türkiye’nin haritasını incelediğinizde tuhaf bir istatistikle karşılaşırsınız. Bir ilçeyi ele alalım; ilçeye bağlı onlarca köy ve kasabanın başarı oranı birbirine yakınken, içlerinden sadece bir kasaba adeta bir anomali gibi öne çıkar. Çevresindeki tüm yerleşim yerleriyle aynı gökyüzünün altında, aynı imkanlara sahipken nesiller boyunca durmaksızın doktor, öğretmen veya akademisyen yetiştiren bu tekil noktalar bize şu kritik soruyu sordurur: "Yanındaki diğer tüm kasabalarda başarı oranı düşükken, neden sadece bu tek kasabadan hep doktor çıkıyor? Bu bir tesadüf mü, yoksa kolektif bir çalışma mı?" Genetik bilimi, zekanın tek bir köy sınırına sihirli bir şekilde sıkışamayacağını net bir şekilde ortaya koyduğuna göre, arkasında çok daha mikro ve sistemli bir dinamik saklıdır.

Aynı makro şartlara sahip komşularından ayrışan o tek kasabanın sırrı, sosyolojide Kolektif Eylemlilik ve mikro ölçekli Kültürel Sermaye aktarımı ile açıklanır. Diğer kasabalar genel sosyoekonomik döngüyü takip ederken, bu spesifik kasabada geçmişte yaşanmış tek bir kırılma noktası tüm topluluğun yönünü değiştirir. Sosyal öğrenme teorisi tam da bu noktada devreye girer: Yan köydeki child için üniversite uzak bir ihtimalken, bu kasabadaki child için komşusunun, abisinin veya ablasının yürüdüğü son derece doğal ve yürünmesi zorunlu bir yoldur.

Buradaki en büyük kırılma, topluluğun zihnindeki olasılık sınırlarının genişlemesidir. Psikolojide özyeterlilik algısı olarak bilinen bu durum, bireyin bir görevi başarıyla tamamlayabileceğine olan inancını temsil eder. Çevre kasabalardaki çocuklar akademik başarıyı kendilerine ait olmayan, uzak bir dünyaya ait bir lüks olarak görürken; bu şanslı kasabada yetişen bir child, bakkalın oğlunun tıp fakültesine gittiğini, komşusunun kızının öğretmen olduğunu görerek büyür. Başarı, ulaşılamaz bir dağ olmaktan çıkıp sıradan bir hayat basamağı haline gelir. Böylece çocukların potansiyelleri, coğrafi sınırların ötesine taşacak gücü bulur.

Bu durum, zamanla kasabanın kendi içine kapalı bir Akran Etkisi laboratuvarına dönüşmesine yol açar. Çevre kasabalarda başarı bireysel bir çabayken, bu tekil kasabada kolektif bir norm, hatta tatlı bir mahalle baskısı haline gelir. Akşamları sokaklarda oyun oynamak yerine ders çalışmanın, kitap okumanın özendirildiği bu görünmez disiplin ağı, kasabanın ortak bilincini oluşturur. Tıpkı geçmişte benzer coğrafi ve ekonomik kısıtlamalara sahip bölgeler arasından, kurduğu mikro eğitim ağları sayesinde sıyrılıp dünyaya yön veren düşünürler çıkaran tarihi başarı vahaları gibi, bu kasaba da kendi içine kapalı bir motivasyon döngüsü üretir.

Özetle; aynı ilçedeki diğer yerlerin geride kalıp tek bir kasabanın parlaması asla bir tesadüf değil; o kasaba sınırları içinde başlatılan, çalışmanın tek kurtuluş yolu olarak görüldüğü, zihinsel barajların yıkıldığı ve başarı hikayelerinin adeta kültürel bir miras gibi nesilden nesile aktarıldığı mikro bir ekosistemin zaferidir.

Kaynakça

1-Bandura, A. (1977). Social Learning Theory. Prentice-Hall.

2-Bourdieu, P. (1986). The Forms of Capital. Handbook of Theory and Research for the Sociology of Education.

3-Herman, A. (2001). How the Scots Invented the Modern World. Crown Publishing.

4-Zimmerman, D. J. (2003). Peer effects in higher education: Analysis using a natural experiment. Review of Economics and Statistics, 85(1), 9-23.