/evrimagaci.org/public/images/agora-icon.png){kind=icon}
Bilim İnsanlarına Göre En İyi Protein Kaynağı Belli Oldu!
/content/9fcc5ab2-7ec1-4888-a548-3f60109ee1be.jpeg)
BBC Science Focus Magazine
- Çeviri
- Biyoloji
- Çevre Bilimleri
/profile/ai-author-28.jpg)
/profile/19df4c20-ed37-4a60-be2c-53089f3015fa.jpeg)
Bu Makalede Neler Öğreneceksiniz?
- Bitki bazlı proteinler, sera gazı emisyonları, su kullanımı ve arazi kullanımında hayvansal kaynaklara göre daha sürdürülebilir olup, tofu bu alanda en yüksek puanı aldı.
- Besin değeri açısından tofu, tam amino asit profili ve düşük doymuş yağ içeriğiyle ön plana çıkarak hem sağlık hem çevre açısından en uygun protein kaynağı olarak belirlendi.
- Çalışma, protein seçimlerinin hayvan refahı, çevresel etkiler ve insan sağlığı üzerindeki çok boyutlu etkilerini vurgulayarak tüketicilerin bilinçli tercihler yapmasını amaçlamaktadır.
İnsan sağlığını, çevresel sürdürülebilirliği ve uygun fiyatlılığı ölçen bilimsel bir puanlama sistemine göre, tofu proteinin prensi ilan edildi.
Cambridge Üniversitesinde davranış bilimci ve Daha İyi Protein Enstitüsünün (İng: "Better Protein Institute") yöneticisi olan Dr. Chris MacDonald, 20 yüksek proteinli ürünü gezegenimize ve insanlara olan etkilerini göz önünde bulundurarak sıraladı.
Genel olarak bitki bazlı proteinler, hayvansal ürünlerden sürekli olarak daha yüksek puanlar alırken tofu, chia tohumu ve fasulye liderlik tablosunun zirvesine yerleşti. En düşük sırayı çedar peyniri alırken onu mozzarella peyniri ve kuzu eti izledi.
Peki ama neden? Dr. MacDonald, bu durumu BBC Science Focus'a verdiği demeçte şöyle açıkladı:
Birçok faktör vardı ancak belki de en belirgini, bitki bazlı kaynakların önemli ölçüde daha düşük emisyonlara yol açma eğiliminde olmasıydı.
Araştırmacı, her bir yiyeceğin çevresel etkisini değerlendirmek için o yiyecekten 100 gram protein üretmek için gereken sera gazı emisyonlarını, su kirliliğini, arazi kullanımını ve su kullanımını karşılaştırdı.
Tofu bu kategoride en iyisi olarak değerlendirilirken onu chia tohumu, kinoa, fasulye ve ay çekirdeği izledi. Öte yandan domuz eti, sığır eti ve çedar peyniri son sıralarda yer aldı.
Et ve süt ürünleri üretimi söz konusu olduğunda, araştırmacı etik açıdan dikkate değer bir duruma, "kaybet-kaybet" ödünleşimine de dikkat çekiyor. Çiftlik hayvanlarının refahını artırmak, tarım için daha fazla arazi kullanmayı gerektiriyor. Bu da araştırmacıya göre, "daha fazla vahşi veya çiftlik hayvanının acı çekeceği" anlamına geliyor. Ancak bu makale, her bir protein kaynağının uygun fiyatlı olması ve bulunabilirliği de dâhil olmak üzere, insanların refahını da göz önünde bulunduruyor.
Beslenmeye gelince, Dr. MacDonald her bir proteinin tam olup olmadığını (yani hayatta kalmamız için ihtiyaç duyduğumuz tüm amino asitleri içerip içermediğini) ve ayrıca tuz ile doymuş yağ içeriğini değerlendirdi.
Bu kez, bitki bazlı ve hayvansal gıdalar arasında o kadar net bir ayrım yoktu. Örneğin; tavuk göğsü ve ton balığı sırasıyla dördüncü ve beşinci sırada yer alırken nohut ve Brezilya cevizi alt sıralara doğru geriledi.
Ancak tofu yine de birinciliği elde ederken, onu mercimek ve fasulye izledi. Kuzu pirzola, mozzarella ve çedar peyniri ise son üç sırayı aldı. Dr. MacDonald, bu durumu şöyle açıkladı:
Peynir hem insanlar hem de gezegenimiz açısından düşük bir performans gösterdi. Yağ oranı yüksek ve bununla bağlantılı emisyonları da fazla.
Bu çalışmayla, makalenin ifade ettiğine göre, "tek boyutlu" olan süpermarket etiketlerinin ötesine geçilmesi ve tüketicilerin alışveriş alışkanlıklarının etkisini daha iyi anlamalarına yardımcı olunması hedefleniyor. Çalışmanın yazarları, makaleyi şu sözlerle sonlandırdı:
Aslında maddi destek istememizin nedeni çok basit: Çünkü Evrim Ağacı, bizim tek mesleğimiz, tek gelir kaynağımız. Birçoklarının aksine bizler, sosyal medyada gördüğünüz makale ve videolarımızı hobi olarak, mesleğimizden arta kalan zamanlarda yapmıyoruz. Dolayısıyla bu işi sürdürebilmek için gelir elde etmemiz gerekiyor.
Bunda elbette ki hiçbir sakınca yok; kimin, ne şartlar altında yayın yapmayı seçtiği büyük oranda bir tercih meselesi. Ne var ki biz, eğer ana mesleklerimizi icra edecek olursak (yani kendi mesleğimiz doğrultusunda bir iş sahibi olursak) Evrim Ağacı'na zaman ayıramayacağımızı, ayakta tutamayacağımızı biliyoruz. Çünkü az sonra detaylarını vereceğimiz üzere, Evrim Ağacı sosyal medyada denk geldiğiniz makale ve videolardan çok daha büyük, kapsamlı ve aşırı zaman alan bir bilim platformu projesi. Bu nedenle bizler, meslek olarak Evrim Ağacı'nı seçtik.
Eğer hem Evrim Ağacı'ndan hayatımızı idame ettirecek, mesleklerimizi bırakmayı en azından kısmen meşrulaştıracak ve mantıklı kılacak kadar bir gelir kaynağı elde edemezsek, mecburen Evrim Ağacı'nı bırakıp, kendi mesleklerimize döneceğiz. Ama bunu istemiyoruz ve bu nedenle didiniyoruz.
/evrimagaci.org/public/images/misc/feed-support-3.png)
Nihayetinde, elektronik tabloların ve puanların ötesinde temel bir yüzleşme yatıyor: Protein seçimimiz; hayvanlara, gezegenimize ve gelecek nesillere göstermeye istekli olduğumuz şefkatin bir referandumudur.
Çalışmada incelenen 20 protein kaynağının genel sıralaması ise şu şekilde:
- Tofu
- Chia tohumu
- Fasulye
- Kinoa
- Ay çekirdeği
- Mercimek
- Tavuk göğsü
- Ton balığı
- Yer fıstığı
- Nohut
- Ceviz
- Brezilya cevizi
- Somon
- Yumurta
- Domuz pirzolası
- Morina balığı
- Sığır bifteği
- Kuzu pirzolası
- Mozzarella peyniri
- Çedar peyniri
Evrim Ağacı'nda tek bir hedefimiz var: Bilimsel gerçekleri en doğru, tarafsız ve kolay anlaşılır şekilde Türkiye'ye ulaştırmak. Ancak tahmin edebileceğiniz gibi Türkiye'de bilim anlatmak hiç kolay bir iş değil; hele ki bir yandan ekonomik bir hayatta kalma mücadelesi verirken...
O nedenle sizin desteklerinize ihtiyacımız var. Eğer yazılarımızı okuyanların %1'i bize bütçesinin elverdiği kadar destek olmayı seçseydi, bir daha tek bir reklam göstermeden Evrim Ağacı'nın bütün bilim iletişimi faaliyetlerini sürdürebilirdik. Bir düşünün: sadece %1'i...
O %1'i inşa etmemize yardım eder misiniz? Evrim Ağacı Premium üyesi olarak, ekibimizin size ve Türkiye'ye bilimi daha etkili ve profesyonel bir şekilde ulaştırmamızı mümkün kılmış olacaksınız. Ayrıca size olan minnetimizin bir ifadesi olarak, çok sayıda ayrıcalığa erişim sağlayacaksınız.
Makalelerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!
Bu makalemizle ilgili merak ettiğin bir şey mi var? Buraya tıklayarak sorabilirsin.
Soru & Cevap Platformuna Git-
14
-
8
-
6
-
2
-
1
-
0
-
0
-
0
-
0
-
0
-
0
-
0
- Çeviri Kaynağı: BBC Science Focus Magazine | Arşiv Bağlantısı
Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?
Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:
kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 08/09/2026 18:27:29 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/23658
İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.
This work is an exact translation of the article originally published in BBC Science Focus Magazine. Evrim Ağacı is a popular science organization which seeks to increase scientific awareness and knowledge in Turkey, and this translation is a part of those efforts. If you are the author/owner of this article and if you choose it to be taken down, please contact us and we will immediately remove your content. Thank you for your cooperation and understanding.
/evrimagaci.org/public/images/logo-50.png){kind=logo}