Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Ballıbabagiller (Lamiaceae)

Ballıbabagiller (Lamiaceae)
Ballıbabagiller (Lamiaceae) familyasına bağlı Yarpuz (Mentha pulegium) popülasyonu.
Ali Emir Orhan
Reklamı Kapat

Bu içerik, Evrim Ağacı'nın Yaşam Ağacı projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır. Yaşam Ağacı projesinin amacı, başta Türkiye'de bulunan türleri, Türkiye'deki doğa gözlemcilerimizin özgün fotoğraf ve video içerikleri ışığında, evrimsel akrabalık ilişkilerine uygun bir şekilde filogenetik bir ağaç üzerinde kategorize etmek, nihayetinde ise Dünya'daki tüm türleri yavaş yavaş Yaşam Ağacı'na eklemektir.

Ballıbabagiller
  • Bilimsel Adı Lamiaceae
  • Halk Arasındaki Türkçe Adı Ballıbabagiller
  • Halk Arasındaki İngilizce Adı Mint family
Taksonomi
  • Bu yazı, Evrim Ağacı'nın tür gözlemleri ve türlere dair bilgileri barındıran Yaşam Ağacı projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır.

Tanım ve Genel Bilgiler

Ballıbabagiller (Lamiaceae) familyası, çok yıllık (yaşam süresi en az üç yıl) olan bitkiler grubunda yer alır. Genellikle çalı ve otsu bitki formunda bulunsalar da sarmaşık, yarı çalımsı, bodur ve ağaç şeklinde bulunabilir. Belirgin şekilde dörtgene kayan (özellikle karemsi daire) saplı, halka şeklinde sap boyunca uzanan çiçek salkımlarına ve basit, zıt yaprakları olan bir bitki bulduysanız büyük ihtimal ballıbabagiller (Lamiaceae) ailesine mensuptur.

Ballıbabagiller (Lamiaceae) familyasından Biberiye (Salvia rosmarinus), Bursa.
Ballıbabagiller (Lamiaceae) familyasından Biberiye (Salvia rosmarinus), Bursa.
Ali Emir Orhan

Çiçekler hermafrodit veya erkek sterildir (fonksiyonel olarak dişi). Genellikle bitkiler ekseni boyunca pediküllü çiçekler taşıyan dalsız, belirsiz bir çiçeklenmeye veya tek bir eksenden çıkan çok sayıda yeni eksenin büyümesi ile oluşan dallara sahip bir şekilde doğada bulunmaktadır. Kaliksler (Bir çiçekte taç dışında bulunan yeşil renkteki örtü yaprakları) genellikle beş loblu ve iki dudaklıdır; nadiren kaliks tek dudaklı veya herhangi bir çap boyunca yarımlara bölünebilir. Ballıbabagiller (Lamiaceae) familyasına ait bitkiler hem tarım hem de çeşitli sanayi alanlarında kullanılmaktadır.

Ailenin birçok türüne aromatik uçucu yağlara sahiptir. Uçucu yağlar da mikroorganizmalar için oldukça öldürücüdür. Kirli suyu arıtmaya yardımcı olmak için kampçılar genellikle bu aileye mensup bitkiler kullanılır. Lamiaceae familyası uçucu yağları farmasötik olarak serbest radikaller için antioksidan özelliği gösterir. Kesinlikle sudaki tüm patojenleri öldürmese bile temizlenmesine yardımcı olmaktadır.

Evrimsel Tarih ve Taksonomi

Ballıbabagiller (Lamiaceae) familyası yaklaşık 7200 türü temsil eden yaklaşık 237 cins olarak ayrılmıştır. Bu bitkilerden Türkiye’de 400 tür ve 38 cins yetiştirilmektedir ve yaygın olarak bulunmaktadır.

Bu aileye özgü bitkiler birçok alanda çok iyi adaptasyon gösterebilmektedirler. Verim verme ve gelişme açısından özellikle tropikal bölgelerde sadece birkaç cinsin bulunması göz önünde bulundurularak ılıman alanlarda daha fazla gelişmektedir. Ballıbabagiller'in (Lamiaceae) Mine Çiçeğigiller'den (Verbenaceae) evrimleştiği yaygın olarak kabul görmüştür. Söz konusu iki familyada değişken eksenli çiçeklere, karşılıklı yapraklar ve tohum tomurcuklarını taşıyan metamorfoz olmuş çok sayıda yaprak gibi çoğu karakterler yönünden birbirinden ayrılmaktadır.

Ekolojik Dağılım ve Habitat

Kutup bölgelerine yakın kısımları hariç tüm karasal ekosistemlerde bulunan kozmopolit yayılış gösteren bir familyadır. Türkiye'nin tüm bölgelerinde gözükmektedir. Akdeniz, Karadeniz ve Ege bölgesi familya için endemik türlere ev sahipliği yapmaktadır.

Popülasyon ve Koruma Statüsü

IUCN Kırmızı Liste tarafından Yetersiz Veri (üzerinde yeterli bilgi bulunmayan), yani Data Deficient (DD) olarak sınıflandırılan 20 tür bulunmaktadır. Asgari Endişe (nesli tehlikede olmayan), yani Least Concern (LC) olarak sınıflandırılan 246 tür bulunmaktadır. Neredeyse tehdit altında olan (Şu anda tehlikede olmayan fakat yakın gelecekte olma potansiyeline sahip), yani Near threatened (NT) olarak sınıflandırılan 26 tür bulunur. Hassas (vahşi yaşamda soyu tükenme tehlikesi büyük olan), yani Vulnerable (VU) olarak sınıflandırılan 97 tür bulunmaktadır. Tehlikede olan (vahşi yaşamda soyu tükenme tehlikesi çok büyük olan), yani Endangered (EN) olarak sınıflandırılan 81 tür bulunmaktadır. Kritik Endişe (soyu tükenme tehlikesi had safhada olan), yani Critically Endangered (CR) olarak sınıflandırılan 57 tür bulunmaktadır.

Davranış ve Etoloji

Ballıbabagiller (Lamiaceae) familyasına mensup bitkiler genellikle tohum, çelikleme, daldırma gibi yöntemler ile çoğalır, kök kesimleri tarafından kolayca yayıldıkları için ekim kolaylığı dolayısıyla yaygın olarak yetiştirilmektedir.

İnsanlarla Etkileşim ve Kültürel Referanslar

Ballıbabagiller (Lamiaceae) familyası yüksek baharat kalitesi yüzünden yemek pişirmede, süslemede veya dekorlarda kullanılmaktadır. Mutfakta yaygınlıkla kullandığımız baharatların neredeyse yarısı fesleğen, biberiye, lavanta, kekik, ada çayı, nane gibi birçok tür bu familyadan gelmektedir. Bu familya bitkileri baharat ve gıda ve gıda katkısı yanında kozmetik, boya (renk verici, kıvamlaştırıcı) ve içecek endüstrisinde yaygın olarak kullanılmaktadır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Etimoloji

Ballıbabagiller (Lamiaceae) Latince kökenli Lamium kelimesi ve aceae (çoğul) ekinden oluşur. Lamium Yunanca şaşkın ağız veya açıkağız (çiçek şekline atıftır) anlamına gelir.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 4
  • Muhteşem! 2
  • Bilim Budur! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • İnanılmaz 1
  • Umut Verici! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • Essential Oils in Food Preservation, Flavor and Safety. Lamiaceae - An Overview | Sciencedirect Topics. (01 Ocak 2015). Alındığı Tarih: 01 Ağustos 2020. Alındığı Yer: Sciencedirect doi: 10.. | Arşiv Bağlantısı
  • Wikipedia. Lamiaceae. (20 Haziran 2020). Alındığı Tarih: 01 Ağustos 2020. Alındığı Yer: Wikipedia doi: 10.. | Arşiv Bağlantısı
  • IUCN Red List. The İucn Red List Of Threatened Species. (01 Ağustos 2020). Alındığı Tarih: 01 Ağustos 2020. Alındığı Yer: İucnredlist doi: 10.. | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 01/10/2020 18:43:20 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9083

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Wuhan Koronavirüsü
Güve
Mutasyon
Gezegen
Elektrik
Viroloji
Obezite
Etoloji
Beslenme
Bilgisayar
Bilinç
Ay Görevleri
Bilim
Seçilim
Primat
Eğilim
Savunma
Koronavirüs
Eşcinsellik
Yaşam
Habercilik
Kedi
Biliş
Köpekbalığı
Teyit
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Herkes, kendisinin sınırlarını Evren'in sınırları zanneder.”
Arthur Schopenhauer
Geri Bildirim Gönder