Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

Ballıbabagiller (Lamiaceae)

Ballıbabagiller (Lamiaceae) Ali Emir Orhan
Ballıbabagiller (Lamiaceae) familyasına bağlı Yarpuz (Mentha pulegium) popülasyonu.
3 dakika
5,501
Tüm Reklamları Kapat
Ballıbabagiller
  • Bilimsel Adı Lamiaceae
  • Halk Arasındaki Türkçe Adı Ballıbabagiller
  • Halk Arasındaki İngilizce Adı Mint family
Taksonomi
  • Bu içerik, Evrim Ağacı'nın tür gözlemleri ve türlere dair bilgileri barındıran Yaşam Ağacı projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır.
  • Gözlem Ekle

Tanım ve Genel Bilgiler

Ballıbabagiller (Lamiaceae) familyası, çok yıllık (yaşam süresi en az üç yıl) olan bitkiler grubunda yer alır. Genellikle çalı ve otsu bitki formunda bulunsalar da sarmaşık, yarı çalımsı, bodur ve ağaç şeklinde bulunabilir. Belirgin şekilde dörtgene kayan (özellikle karemsi daire) saplı, halka şeklinde sap boyunca uzanan çiçek salkımlarına ve basit, zıt yaprakları olan bir bitki bulduysanız büyük ihtimal ballıbabagiller (Lamiaceae) ailesine mensuptur.

Ballıbabagiller (Lamiaceae) familyasından Biberiye (Salvia rosmarinus), Bursa.
Ballıbabagiller (Lamiaceae) familyasından Biberiye (Salvia rosmarinus), Bursa.
Ali Emir Orhan

Çiçekler hermafrodit veya erkek sterildir (fonksiyonel olarak dişi). Genellikle bitkiler ekseni boyunca pediküllü çiçekler taşıyan dalsız, belirsiz bir çiçeklenmeye veya tek bir eksenden çıkan çok sayıda yeni eksenin büyümesi ile oluşan dallara sahip bir şekilde doğada bulunmaktadır. Kaliksler (Bir çiçekte taç dışında bulunan yeşil renkteki örtü yaprakları) genellikle beş loblu ve iki dudaklıdır; nadiren kaliks tek dudaklı veya herhangi bir çap boyunca yarımlara bölünebilir. Ballıbabagiller (Lamiaceae) familyasına ait bitkiler hem tarım hem de çeşitli sanayi alanlarında kullanılmaktadır.

Ailenin birçok türüne aromatik uçucu yağlara sahiptir. Uçucu yağlar da mikroorganizmalar için oldukça öldürücüdür. Kirli suyu arıtmaya yardımcı olmak için kampçılar genellikle bu aileye mensup bitkiler kullanılır. Lamiaceae familyası uçucu yağları farmasötik olarak serbest radikaller için antioksidan özelliği gösterir. Kesinlikle sudaki tüm patojenleri öldürmese bile temizlenmesine yardımcı olmaktadır.

Evrimsel Tarih ve Taksonomi

Ballıbabagiller (Lamiaceae) familyası yaklaşık 7200 türü temsil eden yaklaşık 237 cins olarak ayrılmıştır. Bu bitkilerden Türkiye’de 400 tür ve 38 cins yetiştirilmektedir ve yaygın olarak bulunmaktadır.

Bu aileye özgü bitkiler birçok alanda çok iyi adaptasyon gösterebilmektedirler. Verim verme ve gelişme açısından özellikle tropikal bölgelerde sadece birkaç cinsin bulunması göz önünde bulundurularak ılıman alanlarda daha fazla gelişmektedir. Ballıbabagiller'in (Lamiaceae) Mine Çiçeğigiller'den (Verbenaceae) evrimleştiği yaygın olarak kabul görmüştür. Söz konusu iki familyada değişken eksenli çiçeklere, karşılıklı yapraklar ve tohum tomurcuklarını taşıyan metamorfoz olmuş çok sayıda yaprak gibi çoğu karakterler yönünden birbirinden ayrılmaktadır.

Ekolojik Dağılım ve Habitat

Kutup bölgelerine yakın kısımları hariç tüm karasal ekosistemlerde bulunan kozmopolit yayılış gösteren bir familyadır. Türkiye'nin tüm bölgelerinde gözükmektedir. Akdeniz, Karadeniz ve Ege bölgesi familya için endemik türlere ev sahipliği yapmaktadır.

Popülasyon ve Koruma Statüsü

IUCN Kırmızı Liste tarafından Yetersiz Veri (üzerinde yeterli bilgi bulunmayan), yani Data Deficient (DD) olarak sınıflandırılan 20 tür bulunmaktadır. Asgari Endişe (nesli tehlikede olmayan), yani Least Concern (LC) olarak sınıflandırılan 246 tür bulunmaktadır. Neredeyse tehdit altında olan (Şu anda tehlikede olmayan fakat yakın gelecekte olma potansiyeline sahip), yani Near threatened (NT) olarak sınıflandırılan 26 tür bulunur. Hassas (vahşi yaşamda soyu tükenme tehlikesi büyük olan), yani Vulnerable (VU) olarak sınıflandırılan 97 tür bulunmaktadır. Tehlikede olan (vahşi yaşamda soyu tükenme tehlikesi çok büyük olan), yani Endangered (EN) olarak sınıflandırılan 81 tür bulunmaktadır. Kritik Endişe (soyu tükenme tehlikesi had safhada olan), yani Critically Endangered (CR) olarak sınıflandırılan 57 tür bulunmaktadır.

Tüm Reklamları Kapat

Davranış ve Etoloji

Ballıbabagiller (Lamiaceae) familyasına mensup bitkiler genellikle tohum, çelikleme, daldırma gibi yöntemler ile çoğalır, kök kesimleri tarafından kolayca yayıldıkları için ekim kolaylığı dolayısıyla yaygın olarak yetiştirilmektedir.

İnsanlarla Etkileşim ve Kültürel Referanslar

Ballıbabagiller (Lamiaceae) familyası yüksek baharat kalitesi yüzünden yemek pişirmede, süslemede veya dekorlarda kullanılmaktadır. Mutfakta yaygınlıkla kullandığımız baharatların neredeyse yarısı fesleğen, biberiye, lavanta, kekik, ada çayı, nane gibi birçok tür bu familyadan gelmektedir. Bu familya bitkileri baharat ve gıda ve gıda katkısı yanında kozmetik, boya (renk verici, kıvamlaştırıcı) ve içecek endüstrisinde yaygın olarak kullanılmaktadır.

Etimoloji

Ballıbabagiller (Lamiaceae) Latince kökenli Lamium kelimesi ve aceae (çoğul) ekinden oluşur. Lamium Yunanca şaşkın ağız veya açıkağız (çiçek şekline atıftır) anlamına gelir.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
10
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 5
  • Muhteşem! 3
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • Bilim Budur! 2
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • İnanılmaz 1
  • Umut Verici! 1
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • Essential Oils in Food Preservation, Flavor and Safety. Lamiaceae - An Overview | Sciencedirect Topics. (1 Ocak 2016). Alındığı Tarih: 1 Ağustos 2020. Alındığı Yer: Sciencedirect doi: 10.. | Arşiv Bağlantısı
  • Wikipedia. Lamiaceae. (20 Haziran 2020). Alındığı Tarih: 1 Ağustos 2020. Alındığı Yer: Wikipedia doi: 10.. | Arşiv Bağlantısı
  • IUCN Red List. The İucn Red List Of Threatened Species. (1 Ağustos 2020). Alındığı Tarih: 1 Ağustos 2020. Alındığı Yer: İucnredlist doi: 10.. | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 19/06/2024 09:31:54 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9083

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Metabolizma
Evrim Ağacı Duyurusu
Çiftleşme
Evrim Tarihi
Uzun
Toprak
Olumsuz
Dinozor
Kartal
Tahmin
Video
Botanik
Diş Sorunları
Sayı
Savaş
Primat
Nöroloji
Allah
Nüfus
Bilim Tarihi
Zeka
Makroevrim
Demir
Avcı
Tohum
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
E. Ağacı, et al. Ballıbabagiller (Lamiaceae). (3 Ağustos 2020). Alındığı Tarih: 19 Haziran 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/9083
Ağacı, E., Türkoğlu, P. (2020, August 03). Ballıbabagiller (Lamiaceae). Evrim Ağacı. Retrieved June 19, 2024. from https://evrimagaci.org/s/9083
E. Ağacı, et al. “Ballıbabagiller (Lamiaceae).” Edited by Pedram Türkoğlu. Evrim Ağacı, 03 Aug. 2020, https://evrimagaci.org/s/9083.
Ağacı, Evrim. Türkoğlu, Pedram. “Ballıbabagiller (Lamiaceae).” Edited by Pedram Türkoğlu. Evrim Ağacı, August 03, 2020. https://evrimagaci.org/s/9083.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close