Avrupa Nehirlerindeki İyileşme 2030 Çevre Hedeflerine Ulaşmak için Yeterli mi?

Avrupa genelindeki nehirlerin su kalitesi son yıllarda kayda değer bir iyileşme gösteriyor fakat elde edilen verileri derinlemesine incelediğimizde bu ilerlemenin, 2030 yılı için belirlenen çevre hedeflerine ulaşmak adına gereken hızın gerisinde kaldığını görüyoruz. Universitat Politècnica de València Su ve Çevre Mühendisliği Enstitüsü bünyesindeki araştırmacılar tarafından yürütülen ve Environmental Science and Pollution Research dergisinde yayımlanan kapsamlı bir çalışma, kıta nehirlerinin karşı karşıya olduğu bu tabloyu tüm ayrıntılarıyla ortaya koyuyor.

Araştırma kapsamında 2015 ile 2021 yılları arasındaki veriler mercek altına alındı. İncelenen 18 ülkenin 14'ünde organik kirliliğin azaldığı, yeterli verinin bulunduğu 16 ülkenin 11'inde ise fosfat derişiminin düştüğü belirlendi. Ancak nehirlerde kaydedilen bu olumlu gelişmeler, içinde bulunduğumuz on yılın sonu için belirlenen hedeflerin yakalanacağını garanti etmeye tek başına yetmiyor.

Avrupa Ülkeleri 2030 Çevre Hedeflerinin Neresinde Kalıyor?

Günümüzde yedi ülke nehir kalitesi açısından görece olumlu bir konumda bulunsa da yalnızca Slovenya 2030 yılı için belirlenen çevre hedefleriyle tam anlamıyla uyumlu bir gelişim çizgisi sergiliyor. Finlandiya, Estonya, İrlanda, İtalya ve Danimarka da genel olarak olumlu değerlendirmeler alan ülkeler arasında yer alıyor. Ancak gözlemlenen eğilimler bu ülkelerin sürdürülebilir kabul edilen seviyeleri koruyabilmek adına mevcut yönetim politikalarını kararlılıkla sürdürmeleri ve hatta güçlendirmeleri gerektiğini gösteriyor. Araştırmanın başyazarı Pachés bu durumu şöyle açıklıyor:

Elde edilen sonuçlar sadece nehirlerin mevcut durumunu bilmenin yeterli olmadığını gösteriyor. Nehir kalitesinin ne kadar hızlı iyileştiğini analiz etmek ve bu hızın 2030 hedeflerine ulaşılmasını sağlayıp sağlamayacağını denetlemek de büyük bir önem taşıyor.

Sıralamanın diğer ucunda ise çok daha zorlu engellerle mücadele eden ülkeler bulunuyor. Belçika, Bulgaristan, Litvanya, Romanya, İsveç ve İspanya en büyük çevresel baskılarla karşılaşan ülkelerin başında geliyor. İspanya ve Bulgaristan yüksek kirlilik seviyelerini incelenen bazı göstergelerdeki olumsuz gidişatla birleştirdikleri için en kritik durumdaki iki ülke olarak öne çıkıyor.

İspanya ve Bulgaristan Neden En Kritik Durumda Bulunuyor?

İspanya nehirlerine yönelik analizler organik kirlilik yükü bir miktar gerilemiş olsa bile bu yükün hâlâ yüksek seviyelerde seyrettiğini gösteriyor. Bununla birlikte nehirlerdeki fosfat derişimi 2015 ile 2021 yılları arasında düşüş göstermek yerine artış kaydetti. Nehir ekosistemlerindeki bu dengesizlik, atık su yönetimi politikalarının henüz arzu edilen başarıya ulaşamadığını gözler önüne seriyor.

Ortaya çıkan bu olumsuz tablo tatlı su sistemlerinde aşırı alg çoğalmasına ve oksijensizleşmeye zemin hazırlayan besin maddesi girişlerinin ivedilikle kontrol altına alınması gerektiğini hatırlatıyor. IIAMA-UPV araştırmacısı Martínez bu gidişatı şöyle değerlendiriyor:

Bu eğilim bizi 2030 çevre hedeflerinden daha da uzaklaştırıyor ve nehir ekosistemlerine giren besin maddelerini kontrol altına almaya yönelik önlemlerin güçlendirilmesi gerektiğini açıkça gösteriyor.

Geliştirilen HPRE Göstergesi Nehir Takibinde Nasıl Bir Rol Oynuyor?

Araştırma ekibi Avrupa genelindeki bu karmaşık verileri daha tutarlı biçimde kıyaslayabilmek amacıyla Nehir Ekosistemleri Üzerindeki İnsan Baskısı adını verdiği HPRE göstergesini geliştirdi. Bu yeni yöntem Eurostat tarafından sağlanan verileri 0 ile 100 arasında değişen standart bir ölçeğe dönüştürüyor. Geliştirilen gösterge; organik kirlilikle doğrudan bağlantılı olan biyokimyasal oksijen ihtiyacı ile besin maddesi girişi ve ötrofikasyon süreçleriyle ilişkili olan fosfat derişimini bir arada değerlendiriyor.

Bu yaklaşım her ülkenin mevcut kirlilik durumunu saptamanın yanı sıra kaydedilen ilerlemeyi ve 2030 yılına kadar sürdürülebilir seviyelere ulaşmak için gereken iyileşme hızını hesaplamayı da mümkün kılıyor. Birçok ülkede gözlemlenen toparlanma; atık suların toplanması ve arıtılmasındaki ilerlemeler ile besin maddesi deşarjını azaltmayı hedefleyen yasal düzenlemeler sayesinde gerçekleşti. Ancak elde edilen bulgular Avrupa genelinde bu tedbirlerin çok daha kararlı adımlarla artırılması gerektiğini gösteriyor.

HPRE göstergesi araştırmacıların en yoğun baskı altındaki bölgeleri belirlemesine, uygulanan politikaların etkinliğini ölçmesine ve yatırımları en acil eylem gerektiren havzalara yönlendirmesine imkân tanıyor. Fakat ekip bu yaklaşımın temel bir teşhis aracı olduğunu ve eksiksiz bir ekolojik değerlendirme için biyolojik ve hidromorfolojik değişkenlerle diğer kirletici verilerinin de analize katılması gerektiğini vurguluyor. Çalışmaya UPV araştırmacılarından Petra Amparo López-Jiménez ve Modesto Pérez-Sánchez de katkı sağladı. IIAMA-UPV bünyesindeki araştırmacılar vardıkları sonucu şöyle özetliyor:

Avrupa nehirlerinin kalitesini artırmak kentsel, endüstriyel ve tarımsal deşarjlar üzerinde daha sıkı denetimler yapılmasını, izleme sistemlerinin uyumlu hâle getirilmesini ve çok daha eksiksiz, tutarlı zaman serilerinin oluşturulmasını gerektirecek.