Elektronlar bilardo topları gibi sert yüzeyleri birbirine toslayan katı küreler değildir, fakat fiziksel anlamda birbiriyle kesinlikle çarpışırlar. Bu çarpışma fizik dilinde iki nesnenin fiziksel teması değil, aynı negatif elektrik yükünü taşıyan iki parçacığın Coulomb itme kuvvetiyle birbirini saptırması, yani saçılması anlamına gelir.
Sınıfta atom modellerini anlatırken öğrencilerimden biri tahtaya bakıp "Öğretmenim, bunlar çekirdeğin etrafında dönerken hiç mi trafik kazası yapmıyor, kafa kafaya çarpışıp kıvılcım saçmıyorlar mı?" diye sormuştu Aslında atomun içinde elektronlar gezegenler gibi çizilmiş dar raylarda dolaşmazlar. Kuantum mekaniğine göre elektronlar noktasal bir bilye gibi değil, çekirdeğin etrafına dalga biçiminde yayılmış birer olasılık bulutu, yani orbital olarak var olurlar.
Aynı atomdaki elektronların birbirine toslamasını iki temel kural engeller. Birincisi, ikisi de eksi yüklü olduğu için birbirlerini çok şiddetli bir elektriksel kuvvetle iterler. İkincisi ise Pauli Dışlama İlkesi olarak bilinen kuantum yasasıdır Bu kural gereği, özdeş iki elektron asla aynı anda tamamen aynı kuantum durumunda bulunamaz. Yani dalga bulutları uzayda kısmen örtüşebilse bile birbirlerinin hareketini kısıtlar, enerji seviyelerine göre dizilirler ve klasik anlamda bir çarpışma yaşamazlar.
Peki iki serbest elektronu laboratuvarda birbirine doğru fırlatırsak ne olur? Bu durumda elektronlar yine birbirine fiziksel olarak değmez. Aralarındaki elektriksel itme alanı o kadar güçlüdür ki, belirli bir mesafeye geldiklerinde birbirlerini güçlüce iterek farklı yönlere savrulurlar. Fizikte buna Møller saçılması denir. Bu etkileşimde elektronlar birbirine momentum ve enerji aktarır, çok yüksek enerjili durumlarda ise bu ani yön değişimi sırasında dışarı foton salınımı bile gerçekleşebilir.
Elektronların enerjisine gelirsek, bu durum elektronun nerede olduğuna bağlıdır. Bir atomun içindeki elektronun enerjisi, pozitif yüklü çekirdeğin çekim gücünden kaynaklanan elektrostatik potansiyel enerji ile elektronun kuantum dalga hareketine ait kinetik enerjinin toplamıdır. Çekirdeğe en yakın elektronlar en düşük enerjili ve en kararlı duruma sahiptir. Elektron çekirdekten uzaklaştıkça toplam enerjisi yükselir. Serbest, yani hiçbir atoma bağlı olmayan bir elektronun enerjisi ise sahip olduğu durağan kütle enerjisi ile uzaydaki hareket hızına bağlı olan kinetik enerjisinden ibarettir
Kaynaklar
-
J. D. Fletcher vd.. Time-Resolved Coulomb Collision Of Single Electrons. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı