Motor nörondan kaybolan kontrol sinyali yapay olarak üretilebilir ve kasın enerji ihtiyacına göre otomatik ayarlanabilirse hareket ne ölçüde geri kazandırılabilir?

Merhaba

Teorik olarak kaybolan komutun yerine, doğru zamanda doğru kasa uygun şiddette elektriksel uyarı verilebilirse hareketin işlevsel bir bölümü geri kazandırılabilir. Lakin burada küçük bir ayrım yapmak gerekir. Elektrik kasın enerjisi değil, kasılmasını başlatan komuttur. Kas ihtiyaç duyduğu enerjiyi yine hücresel yollarla, yani ATP üzerinden karşılar. Bu nedenle sistem kasın “enerji ihtiyacından” ziyade ürettiği kuvveti, eklem açısını, hareket hızını ve yorulma düzeyini takip etmelidir. Sensörlerden gelen bilgilerle uyarının şiddetini ve zamanlamasını sürekli değiştiren bu yönteme kapalı devre fonksiyonel elektriksel uyarım denir. Bu sistemlerle ayağı kaldırma, kavrama, pedal çevirme, ayağa kalkma ve destekli yürüme gibi hareketler kısmen veya tamamen oluşturulabiliyor. Lakin çalışmaların önemli bir bölümü hâlâ tek eklem ya da sınırlı hareketler üzerinde yürütülüyor. Hareketin ne ölçüde geri kazanılabileceğini ise hasarın yeri belirler. Beyin ile omurilik arasındaki iletişim kesilmiş fakat alt motor nöronlar, çevresel sinirler ve kaslar sağlam kalmışsa başarı ihtimali daha yüksektir. Şayet motor nöronun kendisi ve kasa uzanan sinir yolu tamamen kaybolmuşsa, doğrudan kası uyarmak çok daha güç ve daha az hassas hale gelir. Nitekim 2023 yılında yayımlanan bir çalışmada, beyin ile omurilik arasında kurulan yapay bir bağlantı sayesinde kronik omurilik yaralanması bulunan bir kişi ayağa kalkabilmiş, yürüyebilmiş ve merdiven çıkabilmiştir. Keza bu oldukça önemli bir gelişmedir fakat tek bir kişi üzerinde gösterilmiş olması, yöntemin henüz herkes için tam bir tedavi olduğu anlamına gelmez. Kısacası hareket, basit bir kasılmadan günlük yaşamda işe yarayan kontrollü hareketlere kadar geri kazandırılabilir. Fakat doğal hareketin inceliğini, dengeyi ve uzun süreli dayanıklılığı bütünüyle taklit edebilmek için kas yorgunluğu, duyusal geri bildirim ve birden fazla kasın eş zamanlı kontrolü gibi sorunların da çözülmesi gerekir. ^[1][1][2][3]