Epigenetik, insan sağlığı ve çevre üzerindeki etkisi nedir?

Epigenetik, DNA dizilimimizi değiştirmeden genlerimizin nasıl çalıştığını kontrol eden kimyasal etiketleme sistemidir. Çevremiz, yediğimiz yiyecekler ve stres seviyemiz bu etiketleri doğrudan etkiler. Bu durum, genlerin açılıp kapanmasını sağlayarak hem anlık sağlığımızı hem de bizden sonraki nesillerin hastalıklara yatkınlığını belirler.

Hücrenin içindeki o muazzam kalabalıktaki dedikoduları bir dinleseniz inanamazsınız! DNA, hücrenin en korunaklı odasında oturan kuralcı bir yönetici gibidir. Fakat epigenetik faktörler, yani o minik metil grupları, tam bir drama kraliçesi gibi davranır. Çevreden gelen bir sinyali, mesela soluduğunuz kirli havayı veya yediğiniz o bol şekerli tatlıyı görür görmez genlerin üzerine yapışırlar. "Bu proteini üretmeyi hemen durdurun, kriz var!" diye hücreyi ayağa kaldırırlar. Bütün o zarif protein katlanma dansı bir anda kaosa sürüklenir. Biz laboratuvarda o proteinleri saflaştırmaya çalışırken ecel terleri döküyoruz, ama bir metil grubu gelip bütün üretimi saniyeler içinde durdurabiliyor. Gerçekten sinir bozucu derecede etkileyici bir hız.

İnsan sağlığı üzerindeki etkisi tam da bu noktada başlıyor. Tek yumurta ikizlerinin yaşlandıkça birbirlerinden farklı hastalıklara yakalanmasının ana sebebi epigenetiktir. Biri sigara içip stresli bir hayat sürdüğünde, genlerinin üzerindeki o kimyasal etiketler tamamen değişir. Çevresel kirleticiler, plastiklerdeki kimyasallar veya ağır metaller hücum ettiğinde, hücrelerimiz bu dış etkenlere uyum sağlamak için genetik şalterleri indirip kaldırır. Bu şalter hareketleri kanser, obezite veya diyabet gibi hastalıklara davetiye çıkarabilir. İşin en çarpıcı kısmı ise, bu sonradan kazanılan epigenetik etiketlerin bazılarının üreme hücreleri aracılığıyla çocuklarımıza bile aktarılabilmesidir. Yani bugün çevremize ve kendimize ne yaptığımız, hücresel düzeyde yarının dedikodusu olmaya devam ediyor.