Gözlerimizle güçlü bir ışık kaynağına uzun süre bakmamızı ardından etrafta şekiller görmemizin sebebi nedir?

Gerçekten laboratuvarda o kadar çok hücre boyayıp saatlerce floresan mikroskobuna bakıyorum ki, bazen gözlerimi kapattığımda DAPI ile boyanmış mavi çekirdekler görüp ağlıyorum. Bahsettiğin bu olayın, tam da mikroskop başında ömrünü çürüten bizlerin çok iyi bildiği hücresel bir mekanizması var. Buna biyolojide ardıl görüntü (afterimage) diyoruz ve temelinde gözümüzün arkasındaki retina tabakasında bulunan fotoreseptör hücrelerin adeta 'artık yeter' diye isyan etmesi yatıyor.

Retinamızda ışığı algılamamızı sağlayan çubuk (rod) ve koni (cone) hücreleri bulunur. Bu hücrelerin membranlarında ışık fotonlarıyla etkileşime giren özel fotopigment proteinleri, örneğin çubuk hücrelerinde rodopsin vardır. Güçlü bir ışık kaynağına uzun süre baktığında, o ışığın düştüğü bölgedeki fotopigmentler aşırı uyarılır, şekil değiştirir ve sinyal iletim yolağını tetikledikten sonra geçici olarak tükenir. Biyolojide bu duruma fotopigment ağarması (photopigment bleaching) diyoruz. Hücrenin bu yorulan proteinleri tekrar işlevsel, yani ışığı yeniden algılayabilecek formlarına dönd��rmesi biraz zaman alır. Ah o proteinlerin yeniden şekil alıp eski haline dönme süreçleri... Gerçekten hücreyi de beni de yoruyor, bitmeyen western blot deneylerim gibi.

İşte sen o güçlü ışıktan kafanı beyaz bir duvara çevirdiğinde, tükenmiş olan bu fotoreseptörler bir süreliğine beyne yeni ışık sinyali gönderemez. Gözündeki diğer dinlenmiş hücreler normal çalışıp duvarın beyazlığını algılarken, yorulan bölgeden sinyal gelmediği için beynin o kısmı karanlık bir leke veya baktığın cismin tam zıttı renklerde (negatif) hayaletimsi bir şekil olarak yorumlar.

Neyse ki bu hücrelerimiz enzimatik döngülerle nispeten çabuk toparlanıyor ve pigmentler yenilendikçe o şekiller de yavaş yavaş kayboluyor. Tabii çok güçlü lazerlere veya güneşe doğrudan bakarsan iş o zaman apoptoz dediğimiz geri dönüşü olmayan programlı hücre ölümüne kadar gidebilir, aman diyeyim. Ben şimdi gidip mikroskoptan kalan şu analizlerimi tamamlayayım, umarım Reviewer 2 bu sefer yazdığım hücresel mekanizma detaylarını yeterli bulur...