11 Eylül Öncesinde CIA İhmalleri ve Suudi Bağlantıları Nasıl Gözden Kaçtı?

11 Eylül 2001 terör saldırılarının üzerinden geçen yıllara rağmen, modern tarihin en yıkıcı istihbarat zaaflarından birinin perde arkasını aydınlatan yeni bulgularla karşılaşmaya devam ediyoruz. Bath Üniversitesinden araştırmacıların yürüttüğü yeni bir çalışma, Merkezi İstihbarat Teşkilatının (CIA) iki hava korsanı hakkındaki kritik bilgileri Federal Soruşturma Bürosu (FBI) ile paylaşmamasının arkasında yatan nedenlere dair ezber bozan bir bakış açısı sunuyor.

Intelligence and National Security dergisinde yayımlanan ve güvenlik uzmanı Dr. Patrick Bury tarafından kaleme alınan araştırma, American Airlines'a ait 77 sefer sayılı uçağı kaçırarak Pentagon'a çarpan iki korsanın Amerikan istihbarat radarından nasıl kaçabildiğini sorguluyor. Yakın zamanda gizliliği kaldırılan FBI ve CIA belgelerinin yanı sıra resmî soruşturmalar ile mahkeme tutanaklarına dayanan bu çalışma, zanlılara ABD sınırları içinde yardım sağlayan Suudi bağlantılı kişileri irdeliyor; aynı zamanda bu destek ortamının CIA'in el-Kaide içine sızma girişimleriyle kesişip kesişmediğini masaya yatırıyor.

Bilgi Paylaşımındaki Tıkanıklık ve Engellenen Uyarılar

Araştırmada öne çıkan ilk örüntü, istihbarat çevrelerinde aslında uzun yıllardır bilinen bir ihmale dayanıyor. CIA, Ocak 2000'de Malezya'nın başkenti Kuala Lumpur'da gerçekleşen kritik bir el-Kaide zirvesini takip ederken geleceğin hava korsanlarından Halid el-Mihdar'ın geçerli bir ABD vizesine sahip olduğunu biliyordu. Ancak bu hayati bilgi standart istihbarat raporlama kanalları üzerinden diğer güvenlik birimlerine iletilmedi. O dönemde CIA Terörle Mücadele Merkezinde görev yapan FBI personelinin kendi merkezlerini bilgilendirme girişimleri de bizzat engellendi.

Benzer bir bilgi akışı tıkanıklığı, USS Cole savaş gemisine düzenlenen bombalı saldırının soruşturulması sırasında da tekrarlandı. FBI müfettişlerinin araştırmaları aynı şebekeyle kesiştikçe CIA'den defalarca istihbarat talep edildi fakat büyük resim hiçbir zaman FBI ile paylaşılmadı. Bath Üniversitesinde görev yapan eski bir NATO analisti Dr. Patrick Bury, istihbarat sisteminin elindeki veriyi değerlendiremeyişini şöyle ifade ediyor:

Kanıtlar, geleceğin hava korsanlarının saldırılardan çok önce istihbarat sisteminin belirli birimlerince bilindiğini gösteriyor; buna rağmen CIA bünyesindeki kritik bilgiler harekete geçebilecek kişi ve kurumlara bir türlü ulaşamadı. Esas soru, bilinen istihbaratın neden etkili bir müdahaleye dönüşmediğidir. Daha da önemlisi, ilk resmî soruşturmaların ardından kamuoyuna yansıyan kayıtlara kıyasla, bugün Mihdar ve Hazmi'nin etrafında Suudi istihbaratıyla belgelenmiş veya şüphelenilen bağları bulunan şahısların da yer aldığı, çok daha yoğun ve somut delillerle desteklenen Suudi bağlantılı bir kolaylaştırıcı çevre görülebiliyor.

Gizliliği Kaldırılan Belgeler ile Aydınlanan Suudi Ağı

İstihbarat zafiyetine dair ikinci örüntü ise gizli belgelerin üzerindeki gizlilik kararlarının kaldırılmasıyla belirginlik kazandı. Yeni yayımlanan resmî veriler, ABD topraklarına ayak basan Halid el-Mihdar ile Nevaf el-Hazmi'nin ilk soruşturmaların tespit edebildiğinden çok daha kapsamlı bir Suudi destek ağına dahil olduğunu ortaya koyuyor.

Bu yeni delillerin odak noktasında, hava korsanlarının Kaliforniya'ya yerleşmelerine yardım eden Suudi vatandaşı Ömer el-Beyumi bulunuyor. Gizliliği kaldırılan FBI belgeleri, Beyumi'nin daha önceki kamuya açık soruşturmalarda belirlenenden çok daha derin Suudi hükümeti ve istihbarat bağlantılarına sahip olduğunu gösteriyor. Akademik çalışma, mevcut belgelerin CIA ile Suudi yetkililer arasında operasyonel bir eş güdüm veya Suudi devletinin doğrudan sponsorluğunu kanıtlamadığını özellikle vurguluyor; fakat elde edilen veriler, CIA'in bilgi paylaşmama politikasının hangi bağlamda değerlendirilmesi gerektiğini kökten değiştiriyor.

Operasyonel Erişim Hedefi İstihbarat Zafiyetini Açıklayabilir mi?

Elde edilen bulgular, CIA yetkililerinin bu iki korsanı sıradan birer tehdit olarak görüp derhal engellemek yerine, onları el-Kaide ağına sızmak amacıyla operasyonel erişim kanalı olarak değerlendirmiş olma ihtimalini güçlendiriyor. Teşkilat içi işlevsizlik, aşırı iş yükü ve yabancı servislerle yürütülen irtibat süreçlerinin hassasiyeti bir araya geldiğinde, ölümcül bir kurumsal körlük tablosu ortaya çıkıyor. Bury, birbirini tamamlayan bu iki örüntünün yarattığı delil durumunu şöyle aktarıyor:

Delil tablosunu değiştiren unsur, bu iki örüntü arasındaki ilişkidir. CIA'in bilgi paylaşmaması uzun süredir biliniyordu. Artık çok daha net görebildiğimiz şey, aynı iki kişinin ABD'ye varmasından sonra çevrelerinde hızla gelişen Suudi bağlantılı ortamdır. Bu durum CIA'in istihbaratı neden elinde tuttuğunu kesin olarak kanıtlamasa da operasyonel erişim ihtimalini açıklamanın güçlü bir parçası hâline getiriyor. Giderek daha makul hâle gelen bir açıklama, CIA yetkililerinin el-Mihdar ve el-Hazmi'yi doğrudan etkisiz hâle getirilmesi gereken hedeflerden ziyade, el-Kaide ağına yönelik potansiyel istihbarat erişim imkânları olarak değerlendirmiş olmasıdır. Ortaya çıkan yeni kanıtlar bu açıklamayı güçlendirse de bilginin sırf bu nedenle saklandığını henüz kesin olarak ispatlamıyor.

İncelediğimiz bu çalışma, 11 Eylül saldırılarını tekil bir istihbarat hatasından ziyade çok boyutlu ve katastrofik bir sistem arızası olarak kavramamız gerektiğini gösteriyor. Belgeler çoğaldıkça ve kamuoyu denetimine açıldıkça, geçmişin en karanlık günlerine dair sorular yanıt bulurken kurumsal ihmallerin yarattığı sonuçlar da çok daha berrak bir şekilde karşımıza çıkıyor.