Yumurtlayan Memeliler (Prototheria)
/old/content_media/23a187315f8be9140457e6e4fa7f2262.jpg)
- Taksonomi
- Taksonomi
- Bilimsel Adı Prototheria
- Halk Arasındaki Türkçe Adı Yumurtlayan Memeliler
- Halk Arasındaki İngilizce Adı Egg-laying Mammals
- Üst Alan (Superdomain) Neomura
- Alan (Domain) Ökaryotlar (Eukaryota)
- Alem (Kingdom) Hayvanlar (Animalia)
- Alt Alem (Subkingdom) Gerçek Dokulular (Eumetazoa)
- Klad Parahoxlu Hayvanlar (Parahoxozoa)
- Klad İki yanlı simetrili hayvanlar (Bilateria)
- Klad Nephrozoa
- Üst Şube (Superphylum) İkincil Ağızlılar (Deuterostomia)
- Şube (Phylum) Kordalılar (Chordata)
- Klad Olfactores (Olfactores)
- Alt Şube (Subphylum) Omurgalılar (Vertebrata)
- Aşağı Şube (Infraphylum) Gerçekçeneliler (Gnathostomata)
- Klad Kemikli balıklar (Osteichthyes)
- Klad Sarcopterygii
- Klad Tetrapodomorpha
- Klad Eotetrapodiformes
- Klad Elpistostegalia
- Klad Stegocephali
- Klad Dört Bacaklılar (Tetrapoda)
- Klad Reptiliomorpha
- Klad Amniyot (Amniota)
- Klad Sinapsitler (Synapsida)
- Klad Eupelycosauria (Eupelycosauria)
- Klad Sphenacodontia (Sphenacodontia)
- Klad Sphenacodontoidea (Sphenacodontoidea)
- Klad Terapsitler (Therapsida)
- Klad Teriyodontlar (Theriodontia)
- Klad Eutheriodontia (Eutheriodontia)
- Klad Sinodontlar (Cynodontia)
- Klad Epicynodontia (Epicynodontia)
- Klad Eucynodontia (Eucynodontia)
- Klad Probainognatiyenler (Probainognathia)
- Klad Prozostrodontia (Prozostrodontia)
- Klad Mammaliamorpha (Mammaliamorpha)
- Klad Mammaliaformes (Mammaliaformes)
- Sınıf (Class) Memeliler (Mammalia)
- Alt Sınıf (Subclass) Yumurtlayan Memeliler (Prototheria)
- Bu içerik, Evrim Ağacı'nın tür gözlemleri ve türlere dair bilgileri barındıran Yaşam Ağacı projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır.
Bu Makalede Neler Öğreneceksin?
Bu bölümü yapay zekâ hazırlar.- Tek delikliler (Monotremata), yumurtlayarak çoğalan fakat yavrularını sütle besleyen, anatomik olarak diğer memelilerden farklı ve yaklaşık 40-50 yıl yaşayan endotermik memelilerdir.
- Bu memeliler, kaburgalarının boyun omurlarıyla eklem yapması ve femur ile humerusun yere paralel durması gibi evrimsel özelliklere sahip olup, Kretase ve Senozoik dönem fosil kayıtlarıyla ilk memeliler arasında yer alırlar.
- Günümüzde sadece Avustralya ve Yeni Gine'de yaşayan tek delikliler, etçildir ve bazı türleri nesli tükenmek üzere olup, koruma önlemleriyle popülasyonları artırılmaya çalışılmaktadır.
Tanım ve Genel Bilgiler
Genelde ufak vücutları ve kısa bacakları vardır. Yumurtlayarak çoğalan tek memelilerdir. Fakat yavrularını süt ile beslerler. Yaklaşık 40-50 yıl yaşayabilirler. Anatomileri, diğer yaygın memeli taksonlarına göre oldukça farklıdır. Endotermik (sıcakkanlı) canlılardır; ancak diğer alt sınıflara göre metabolizmaları daha yavaştır. Jugal kemikleri küçülmüş veya yoktur. Keselilerin (Marsupialia) aksine dentary kemikleri mediale bakar. Omuz eklemleri daha komplekstir. Ayrıca lacrimal (göz yaşı) kemiği ve diş bulundurmazlar. Ayrıca beyni saran kemik kısımları alisphenoid kemikten ziyade petrosal kemiktir. Therapsid ataları ve timsahlar gibi yürürken uyluk kemiği (femur) ve kol kemiği (humerus) yere paralel pozisyonda durur. Erkeklerde testisler scrotum isimli kesede değil, abdominal (karın) bölgesinde lokalizedir.
En muhteşem özelliklerinden biri, kaburgaların torasik değil, servikal omurlara bağlı olmasıdır. Modern memelilerin hepsinde kaburgalar, göğüs (thorax) kısmındaki omurlar ile eklem yapar. Ancak bu memelilerde kaburgalar boyun kısmındaki omurlar ile eklem yapar. Öte yandan memeliler gibi kıllı vücuda, 4 odacıklı (2 atrium & 2 ventrikül) kalbe, çekirdeksiz eritrositlere (alyuvar) ve diyafragmaya sahiptirler.
Evrimsel Tarih ve Taksonomi
Üç büyük memeli alt sınıfından biridir. Bu alt sınıftaki üyelerinin çoğunun nesli tükenmiştir. Sadece ornitorenk ve birkaç dikenli karıncayiyen türü tarafından tek taksonomik takım olan tek delikliler (Monotremata) içerisinde temsil edilirler. Fosil kayıtlarında Kretase ve Senozoik Dönemlerine ait izler bulunur. Evrimsel süreçte ilk türleşen memeliler oldukları için ilkin memeliler olarak bilinirler. Aslında Triyasik Dönem'de yaşamış memelilerin ataları olan therapsidler ile birçok ortak özellik barındırırlar. Örneğin yumurtlayarak çoğalırlar, kloak bulundururlar ve femur vücudun lateraline dönüktür, yürürken yere paralel durur.
Ekolojik Dağılım ve Habitat
Arjantin'deki fosil kayıtlarına göre eskiden Dünya'nın birçok yerinde yayılım gösterirken, günümüzde sadece Avustralya ve Yeni Gine'de yaşarlar. Ornitorenk gibi üyeler çoğunlukla tatlı sularda vakit geçirirken, dikenli karıncayiyenler sadece karada yaşarlar.
Popülasyon ve Koruma Statüsü
Uzun gagalı dikenlikarıncayiyen (Zaglossus bruijni) IUCN kırmızı listesinde nesli tükenmek üzere olarak belirtilir. Geçtiğimiz yıllarda da ornitorenkler (Ornithorhynchus anatinus), derisi avcılığı nedeni ile sayıları azalmıştı. Fakat son düzenlemelerle tekrardan birey sayısı artırıldı.
Davranış ve Etoloji
Eğer girdiğiniz taksonun davranışsal özellikleri varsa, bunlardan burada bahsediniz. Üreme davranışları, avlanma davranışları, kamuflaj gibi savunma davranışları, vb. özelliklerden bahsedebilirsiniz.
Diyet ve Metabolizma
Hepsi etçildir. Dikenli karıncayiyenler böcekler ve solucanlar ile beslenir. Ornitorenkler ise küçük eklembacaklıları ve ufak omurgalıları yiyebilir.
İnsanlarla Etkileşim ve Kültürel Referanslar
Sadece uzun gagalı dikenlikarıncayiyen (Zaglossus bruijni) Yeni Gine yerlileri tarafından avlanıp, yenilir. Avlanma oranının artışı nedeni ile soyları tükenmek üzeredir.
Etimoloji
Yunanca Proto "ilk", Theria ise "vahşi hayvan" demektir.
- Merak Uyandırıcı!7

- İnanılmaz3

- Mmm... Çok sapyoseksüel!1

- Muhteşem!0

- Tebrikler!0

- Bilim Budur!0

- Güldürdü0

- Umut Verici!0

- Üzücü!0

- Grrr... *@$#0

- İğrenç!0

- Korkutucu!0

Bilimsel bir hata mı gördün?
Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misin?
Şu iki siteden biriyle hemen destek olabilirsin:
kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracıyla 19.11.2026 20:19:54 tarihinde oluşturuldu. Evrim Ağacı'ndaki içerikleri birden fazla editör sürekli gözden geçiriyor, güncelliyor ve geliştiriyor. Bu çıktıdan sonraki güncellemeleri görmek ve içeriğin en güncel hâlini okumak için şu adrese git: evrimagaci.org/s/7272
İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı sürece izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş hâlleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz.