- Bipedalizm
İki ayak üzerinde kalıcı olarak yürüme; atalarımızın ormanlardan savanalara geçmesiyle birlikte başlayan ve insan türünün kalıcı olarak iki ayak üzerinde yürümesine yol açan evrimsel durum.
- Evrimsel gelişimsel biyoloji (evo devo)
Evrimsel biyoloji ile gelişimsel biyolojinin bir araya gelmesinden doğan bilim dalı; canlıların gelişim süreçlerinin (embriyolojik basamakların) ve bunların evrimle nasıl şekillendiğinin incelendiği alan.
- Obstetrik İkilem
İnsanlardaki doğum sorununu tanımlayan kavram: Bipedalizm nedeniyle dişilerde doğum kanalının (vajinal açıklığın) daralması ile beynin evrimi nedeniyle bebek kafalarının çok büyük olması arasındaki çatışma; doğum kanalı çok dar olduğu için büyük kafalı bebeklerin doğumu güçleşir, bu duruma Obstetrik İkilem denir.
- Doğum kanalı
Doğum sırasında bebeğin geçtiği vajinal açıklık ve çevresi; bipedalizmden dolayı insanlarda iki bacağın arasında kalan ve diğer kuadrupedal hayvanlara göre daha dar hale gelmiş olan anatomik açıklık.
- Dengeleyici (stabilizing) doğal seçilim
Bir özelliğin iki ekstrem ucunu elemeye yönelen seçilim mekanizması; örneğin bebek kafalarının ne çok iri olması ne de çok küçük olması tür için avantajlı olduğundan, hem çok küçük kafalı hem de çok iri kafalı bireyler elenir ve ortalama bir aralıkta tutma eğilimi görülür. Bu nedenle bu tür seçilime 'dengeleyici seçilim' denir.
- Yönlü seçilim
Doğal seçilimin bir alt mekanizması olup, bir özelliğin tek bir yönde (örneğin sürekli daha uzun boyun, daha küçük bireyler, daha büyük kanatlar vb. yönde) değişmesine yol açan seçilim türü; doğal seçilimin yalnızca bu tip tek yönlü bir süreç olmadığını vurgulamak için bahsedilmiştir.
- Ayırıcı / Bozucu seçilim (disruptive selection)
Ortalamanın dezavantajlı olup uçların avantajlı olduğu durumlarda işleyen seçilim türü; orta değeri eleme eğilimindedir ve iki uca doğru ayrışmayı teşvik ederek, özellikle büyük popülasyonlarda yeni türlerin evrimleşmesini pekiştirebilir.
- Metabolik limit / metabolik kapasite
Annelerin embriyonun artan metabolik ihtiyaçlarını karşılayabileceği üst sınır; insanlarda dinlenme düzeyindeki metabolizmadan yaklaşık en fazla iki kat ötesine kadar çıkılabildiği ve sonrasında iç dengenin (homeostazinin) bozulmaya başladığı belirtilmiştir. Bu metabolik limit, gebeliğin devam edebileceği pratik sürede belirleyici rol oynar.
- İkinci trimester
Gebeliğin 13 ila 28. haftaları arasındaki dönem; insan embriyolarında bu dönemden sonra metabolik ihtiyaçların katlanarak artmaya başladığı ve annenin karşılayabileceği metabolik sınırların önem kazandığı ifade edilmiştir.
- Homeostazi
İç denge; vücudun iç ortamını sabit tutma durumu. Transcriptte anne metabolizmasının belli bir noktayı aşması halinde iç dengemizin bozulmaya başladığı, yani homeostazinin zarar görebileceği belirtilmiştir.
- FSH-reseptör genleri
Doğumun ne zaman olacağını doğrudan etkileyen ve hızlı evrimleşen gen bölgelerinden örnek olarak verilen genler; transcriptte bu gen bölgelerinin doğum zamanlamasıyla ilgili genetik izler taşıdığı ve hızlı evrimleşme gösterdiği vurgulanmıştır.
- Evrimsel çatışma (anne-yavru çatışması)
Anne ile yavru arasındaki evrimsel çıkar çatışması: Yavrunun hayatta kalma şansını artırmak için mümkün olduğunca iri beyinle doğmak istemesi ile annenin yavruyu sağlıklı şekilde doğurabilmesi için bebeğin kafasının yeterince küçük olması gerektiği arasında ortaya çıkan çelişki.
- Neoteni
Evrimsel biyolojide yetişkin bireylerin, akraba türlerin yavrularına daha çok benzemesi olayı; transcriptte insan yetişkinlerinin diğer yakın kuzenlerimizin yavrularına daha çok benzediği ve bunun 'neoteni' olduğu belirtilmiştir.
- Körelme / Körelmiş organlar (vestigial organs)
Bir canlının evrimsel geçmişinde işlevi olan ancak zamanla işlevini yitirmiş organlar; transcriptte selülozu sindirmeye yarayan 20 yaş dişleri ve apandisimizin küçülmesi (körelmesi) örnek olarak verilmiştir.
- Zigot (bağlamda kullanımı)
Canlının döllenme sonrası ilk hücresi; transcriptte 'İnsanın zigottan ilk birkaç yıldaki gelişimine kadar olan yolculuğu' ifadesiyle, zigottan itibaren gelişim sürecinin önemine atıf yapılmıştır (video detayını başka bir videoya bırakmaktadır).