- sauropodlar
Genelde buradaki gibi devasa dinozorlardan söz ederken kast ettiklerimiz sonra podlar olarak bilinen özel bir dinozor grubu, kertenkele kalçalılar olarak bilinen bir grup altında bulunan bu sonra kodların en meşhurları bırak ya soros, Diplo 9 ve apatosaurus.
- kertenkele kalçalılar
Genelde buradaki gibi devasa dinozorlardan söz ederken kast ettiklerimiz sonra podlar olarak bilinen özel bir dinozor grubu, kertenkele kalçalılar olarak bilinen bir grup altında bulunan bu sonra kodların en meşhurları bırak ya soros, Diplo 9 ve apatosaurus.
- Atmosferik oksijen
Atmosferik oksijen dinozorların evrimleşmeye başladığı dönemde günümüzdeki gibi yüzde 20.9 seviyelerinde değil, yüzde 32'lere varan düzeylere ulaşmıştır. Bu sayede yeryüzünde yaşayan canlıların oksijene erişimi çok daha kolaydı ve hücreleri çok daha verimli bir şekilde enerji üretebiliyordu. Çünkü havadaki oksijen oranı hücrelerimizde işleyen biyokimyasal süreçlerin verimliliği hızlı ve evrimsel niteliklerini doğrudan etkiliyor. Çünkü oksijen, vücudumuzda bulunan ve diğer tüm hayvanların da vücudunda bulunan çeşitli maddelere, mesela hemoglobine bağlanarak hücrelere taşınıyor ve oralarda kullanılıyor. Eğer atmosferik oksijen daha yüksek seviyede ise daha fazla oksijen bağlayıcı kimyasal kullanarak bu oksijene olan erişiminizi günümüzdeki maksimuma göre daha fazla arttırabilirsiniz. Bu da hücrelerimizin çok daha fazla enerji üretebilecek şekilde evrimleşmesini tetikleyebilir ve bu sayede daha iyi vücutlar geliştirmek mümkün olur.
- hemoglobin
Çünkü oksijen, vücudumuzda bulunan ve diğer tüm hayvanların da vücudunda bulunan çeşitli maddelere, mesela hemoglobine bağlanarak hücrelere taşınıyor ve oralarda kullanılıyor.
- uzun boyunlar (beslenme avantajı)
Uzun boyunları, sonra pozların en bilinen özelliklerinden birisi onlara popülarite kazandırmanın ötesinde, bu devasa boyunları sayesinde çok etkili bir şekilde beslenebiliyorlardı. Örneğin, kendi dönemlerinde yaşayan diğer otçuların erişemediği ağaçlara ulaşabiliyorlardı. Çünkü unutmayın, ağaçlar da bu dönemde günümüze kadar devasa boyutlara ulaşmıştı. Dolayısıyla bu kadar uzun boyunlara sahip olmak bu dinozorlara ekstra avantaj sağlıyordu.
- boynun vinç gibi davranması (boyun kasları)
Normalde mesela zürafalar alttaki dallara, orta büyüklükteki dallara, yüksek dallara ulaşmak için farklı boyun uzunluklarına erişebiliyorlar. Zürafa kasları buna izin veriyor. Sonra dinozorlarda ise bu kaslar, bu şekilde uzayıp daralmıyor, daha ziyade sabit uzunlukta kalıyor ve adeta bir vinç gibi davranarak sadece oldukları yerde dönerek çok geniş bir besin sahasını taramalarını mümkün kılıyor.
- boyun omurları (omur sayısı)
Bu arada zürafalar demişken, 3 metrelik boyuna sahip olan zürafalarda dahil olmak üzere, biz insan gibi kısa boyunlu hayvanlar da dahil olmak üzere bütün memeli hayvanlarda en fazla yedi omur bulunuyor. Yani şu anda bir zürafanın da boynundaki omurları sayacak olsanız, 7 omurla karşılaşırdınız. Biz insanın boynunda da yedi tane omur bulunuyor. Ama buna karşılık mesela 18 metrelik bir memen ki sorusu ele alacak olursak, bu canlıların boyunları dokuz metre yani vücutlarının yarısı kadar uzunluğa erişebilir. Ordu ve bu boyunlarda 19 tane omur taşıyorlardı. Yani anlayacağınız, sonra potların boyunlarındaki omur sayısı da o vinç özelliğini sağlayabilecek şekilde evrimleşmiştir.
- memen ki soros
Bu son derece özelleşmiş beslenme biçimi sayesinde o kadar da iri olmayan memen ki soros gibi dinozorlar 13 ton civarında bir kütleye sahiplerdi ve günde 500 kilogram ot tüketmek zorunda vardı.
- kuşlar (günümüz dinozorları)
Mesela biliyorsunuz, günümüzde halen yaşayan dinozorlar olan kuşlar var. Kuşlar, dinozorlardan ayrı bir grup değiller. Kuşlar, hala günümüzde yaşamakta olan dinozorlardır ve kuşlardan sonra dinozorlara en yakın olan ve günümüzde halen yaşamaya devam eden canlı grubu timsahlar.
- timsahlar
Mesela biliyorsunuz, günümüzde halen yaşayan dinozorlar olan kuşlar var. Kuşlar, dinozorlardan ayrı bir grup değiller. Kuşlar, hala günümüzde yaşamakta olan dinozorlardır ve kuşlardan sonra dinozorlara en yakın olan ve günümüzde halen yaşamaya devam eden canlı grubu timsahlar.
- kemik boşlukları (hollow bones)
Mesela sonra podların kemiklerine baktığımız zaman bazı kısımlarının içinin boş olduğunu görüyorsunuz. Kuşlarda da bu kemiklerin içerisindeki boşluklar onlara aerodinamik katkı sağlıyorlar ve bu sayede uçabilmelerini sağlıyor. Sonra podlar gibi devasa dinozorlarda ise bu kemik boşlukları havayla doldurularak bu devasa kütleyi destekleyecek ve onların kemiklerini hafifleştirme gibi bir adaptasyon olarak evrimleşmiş olabilir.
- kuş tipi solunum / oksijen transferi
Benzer şekilde mesela biz memeliler sadece içimize nefes çektiğimiz zaman oksijen alabiliyoruz. Ancak kuşlar hem nefes alırken hem de nefes verirken oksijen transferi yapabiliyorlar. İşte dinozorların da bunu yapabildiği düşünülüyor ve bu sayede o devasa vücutlarını destekleyebilecek kadar oksijene erişim sağlayabiliyorlar.
- öğütücü dişler
Bu hafif kemiklere ek olarak sahip oldukları iskelet adaptasyonlarından bir diğeri ise o tüketen memelilerin aksine çok iri öğütücü dişlerinin bulunmaması. Çünkü öğütücü dişler bir kafayı iyileştiren en temel faktörlerden bir tanesi. Mesela insanların ataları et ağırlıklı bir hepçil diyete geçmeden önce ot ve meyvelerle beslendikleri için çok iri azı dişlerine sahiplerdi. Ve bu azı dişleri, ki bunlardan bir tanesi 20 yaş dişleri olarak bildiğimiz dişler, günümüzde artık bunları yitirdik. Apandis gibi diğer oto öğütmeye özelleşmiş organlar gibi bu öğütücü dişlerin barındırılabilmesi için çevrenin güçlü olması ve dolayısıyla kafanın ağır olması gerekiyor. Mesela bir filin kafası 450 kilogram kütleye erişebiliyor. Ama az önce sözünü ettiğim 13 tonluk memen ki sorusunun kafası, çok güçlü öğütücü dişlere sahip olmasından ötürü sadece 20 kilogram kütleyle o uzun boynun üzerinden bir yükü almış oluyor.
- apandis
Apandis gibi diğer oto öğütmeye özelleşmiş organlar gibi bu öğütücü dişlerin barındırılabilmesi için çevrenin güçlü olması ve dolayısıyla kafanın ağır olması gerekiyor.
- kalp atışları (kalp hızı)
Bu devasa vücutlarına ve özel metabolik ihtiyaçlarına bağlı olarak kalp atışları da normalde aşina olduğumuz canlılara göre son derece yavaş. Mesela bir farenin kalbi dakikada 700 kere atıyor. Bir insan için bu dakikada 70. Ben yarın da bir fiil için bu dakikada 28. Atım civarında bir memen ki soros gibi sonra pot içinse bu dakikada on kereden az.
- yumurtlayarak üreme (oviparite)
Ve bu devasa boyutlara erişebilme lerinin bir diğer nedeni de üreme sistemlerinin farklılığı. Biz memeliler doğurarak ürettiğimiz için dişlerimiz gebelik ve doğum süresince çok ciddi bir enerji harcamak zorunda. Sadece kendilerine bakmakla yetinmiyorlar, aynı zamanda vücutlarında taşıdıkları yavruyu beslemek zorunda kalıyorlar. Bu inanılmaz bir enerji sarfiyatı demek. Ancak dinozorlar yumurtlayarak üredikleri için dişlerinin bu tarz bir ekstra enerji sarfiyatı olmuyor.
- hızlı büyüme
Ama buna karşılık yavruları aşırı hızlı büyüyordu. Mesela biz insanların bebekleri yaklaşık olarak 5 ayda bir kütlelerini ikiye katlıyorlar. Dinozor bebeklerinde ise kütlenin ikiye katlanması sadece beş gün sürüyordu. Veya bu sonra potları ne kadar hızlı büyüdüğünü düşünmek isterseniz, ergen bir sonra pot bir yılda 1500 kilo alabiliyordu.
- göktaşı çarpması (kitlesel yok oluş)
Ancak ne yazık ki bu harika canlılar da 66 milyon yıl kadar önce gezegenimize çarpan göktaşı ile başlayan süreçte yok oldular.