Gökbilim ve Uzay | Prof. Dr. Ethem Derman (Astronom)

263 B görüntülenme01.04.2017
Evrim AğacıBi' Başka Video
Derinlemesine

Özet

Bu video, Prof. Dr. Ethem Derman ile astronomi, uzay araştırmaları, ötegezegenler, Mars, Büyük Patlama, UFO iddiaları ve Türkiye'nin bilim/uzay kapasitesi üzerine yapılan geniş kapsamlı bir söyleşidir. Derman hem kendi yaşam ve akademik kariyer öyküsünü anlatır hem de bilimin kanıt, temel bilgi ve eleştirel düşünce gerektirdiğini vurgular. Söyleşi, popüler uzay konularını halka açık ve eleştirel bir dille açıklarken astroloji, UFO, solucan deliği ve Mars'ı yaşanabilir yapma gibi konulardaki yanlış anlamaları düzeltir.

Terimler

  • Astronomi

    Gök cisimlerini, evreni ve uzay olaylarını bilimsel yöntemlerle inceleyen bilim dalıdır.

  • Astroloji

    Gök cisimlerinin insan yaşamını belirlediğini savunan fakat bilimsel temeli bulunmayan sahte bilimsel inanç sistemidir.

  • Sahte bilim

    Bilimsel görünüm taşısa da kanıt, test edilebilirlik ve bilimsel yöntem ölçütlerini karşılamayan iddialar bütünüdür.

  • Bilim insanı

    Bilimsel yöntemle çalışan, kanıt toplayan, analiz yapan ve bilgi üreten kişidir.

  • Analemma

    Güneş'in yıl boyunca aynı saatte gökyüzündeki konumlarının oluşturduğu sekiz benzeri şekildir.

  • Gözlemevi

    Gök cisimlerini gözlemek ve veri toplamak için teleskop ve ölçüm araçlarıyla donatılmış astronomi tesisidir.

  • Teleskop

    Uzak gök cisimlerinden gelen ışığı toplayarak daha parlak veya ayrıntılı gözlem yapılmasını sağlayan optik araçtır.

  • Astrofotoğrafçılık

    Gökyüzündeki gök cisimlerinin ve astronomik olayların fotoğraflanmasıdır.

  • Solucan deliği

    Uzay-zamanda iki uzak bölge arasında varsayımsal kısa yol oluşturabileceği düşünülen teorik yapıdır.

  • Teori

    Bilimde gözlem ve kanıtlarla desteklenen açıklama çerçevesi olsa da videoda bazı spekülatif fikirlerin yalnızca kağıt üzerindeki olasılıklar olabileceği vurgulanır.

  • Kanıt

    Bir bilimsel iddianın gerçekliğini destekleyen gözlem, ölçüm veya deneysel veridir.

  • Evren modeli

    Evrenin oluşumu, yapısı, genişlemesi ve geleceğine dair matematiksel ve fiziksel açıklama sistemidir.

  • Galaksi

    Yıldızlar, gaz, toz, karanlık madde ve diğer gök cisimlerinden oluşan büyük kütleçekimsel sistemdir.

  • UFO

    Tanımlanamayan uçan cisim anlamına gelir ve bilimsel olarak doğrudan uzaylı aracı demek değildir.

  • Roswell

    Uzaylı komplo teorileriyle anılan ve videoda hikaye olarak değerlendirilen ABD kaynaklı olay/yer adıdır.

  • 51. Bölge

    ABD'de gizli hava ve uzay teknolojisi denemeleriyle ilişkilendirilen, videoda uzaylılarla ilgisi olmadığı söylenen askeri bölgedir.

  • Meteoroloji balonu

    Atmosfer ölçümleri için kullanılan ve gökyüzünde yanlışlıkla UFO sanılabilen balondur.

  • Venüs

    Parlak görünümü nedeniyle bazı gözlemciler tarafından UFO sanılabilen gezegendir.

  • Ötegezegen

    Güneş dışındaki yıldızların çevresinde dolanan gezegendir.

  • Samanyolu

    Güneş Sistemi'nin içinde bulunduğu galaksidir.

  • Dünya benzeri gezegen

    Boyut, kütle ve yıldızına uzaklık bakımından Dünya'ya benzeyebilen ve sıvı su barındırma potansiyeli olan gezegendir.

  • Işık hızı

    Boşlukta ışığın saniyede yaklaşık 300.000 kilometre olan hızı ve bilinen fiziğe göre aşılamayan hız sınırıdır.

  • Işık yılı

    Işığın bir yılda aldığı uzaklığı ifade eden astronomik mesafe birimidir.

  • Yıldızlararası iletişim

    Farklı yıldız sistemleri arasında elektromanyetik sinyallerle haberleşme fikridir.

  • Uzay madenciliği

    Asteroit veya diğer gök cisimlerinden ekonomik değeri olan maden ve kaynakları çıkarma fikridir.

  • Asteroit

    Güneş çevresinde dolanan, gezegenlerden küçük kayalık veya metalik gök cismidir.

  • Yörünge

    Bir gök cisminin başka bir cisim çevresinde kütleçekimi etkisiyle izlediği yoldur.

  • Ay yörüngesi

    Ay'ın Dünya çevresindeki veya bir cismin Ay çevresindeki dolanım yoludur.

  • Roket teknolojisi

    Uzay araçlarını yüksek hızlara çıkarıp yörüngeye veya başka gök cisimlerine göndermeyi sağlayan itki teknolojisidir.

  • Takımyıldız

    Gökyüzünde belirli şekiller oluşturduğu kabul edilen yıldız gruplarıdır.

  • Parlak yıldız

    Gökyüzünde çıplak gözle kolay seçilen ve gözlem öğreniminde adları kullanılan yıldızlardır.

  • Stellarium

    Gökyüzünü tanımak için kullanılan dijital gök haritası uygulamasıdır.

  • Google Sky

    Gökyüzü nesnelerini keşfetmeye yarayan dijital astronomi aracıdır.

  • Star Walk

    Telefonla gökyüzündeki yıldız ve gezegenleri tanımaya yarayan astronomi uygulamasıdır.

  • Büyük Patlama

    Evrenin çok yoğun ve sıcak bir başlangıçtan genişlediğini öne süren yaygın kozmolojik modeldir.

  • Kırmızıya kayma

    Bir kaynaktan gelen ışığın dalga boyunun uzaması ve tayfta kırmızı tarafa kaymasıdır.

  • Maviye kayma

    Bir kaynaktan gelen ışığın dalga boyunun kısalması ve tayfta mavi tarafa kaymasıdır.

  • Arka plan ışıması

    Büyük Patlama modelinin önemli kanıtlarından biri olarak görülen kozmik mikrodalga arka plan ışınımıdır.

  • Karanlık enerji

    Evrenin hızlanan genişlemesini açıklamak için kullanılan, doğası tam bilinmeyen enerji bileşenidir.

  • Kozmolog

    Evrenin kökeni, yapısı, genişlemesi ve geleceği üzerine çalışan bilim insanıdır.

  • TRAPPIST-1

    Dünya boyutlarına yakın yedi kayalık gezegeniyle bilinen kırmızı cüce yıldız sistemidir.

  • Geçiş yöntemi

    Bir gezegen yıldızının önünden geçtiğinde yıldız ışığında oluşan küçük düşüşü ölçerek ötegezegen bulma yöntemidir.

  • Kırmızı cüce

    Güneş'ten daha küçük, daha soğuk ve kırmızımsı ışık yayan yıldız türüdür.

  • Kayalık gezegen

    Katı yüzeye sahip, Dünya veya Mars benzeri gezegendir.

  • Gaz devi

    Jüpiter gibi belirgin katı yüzeyi olmayan, büyük ölçüde gazdan oluşan büyük gezegendir.

  • Yaşanabilir bölge

    Bir yıldız çevresinde, uygun atmosfer koşulları varsa gezegen yüzeyinde sıvı su bulunabilecek uzaklık aralığıdır.

  • Sıvı su

    Bildiğimiz yaşam için temel kabul edilen ve yaşanabilirlik arayışlarında öncelikli hedef olan sudur.

  • Titan

    Satürn'ün kalın atmosfere ve sıvı metana sahip olduğu belirtilen uydusudur.

  • Sıvı metan

    Titan gibi soğuk gök cisimlerinde sıvı halde bulunabilen ve alternatif yaşam olasılıkları açısından tartışılan bileşiktir.

  • Tayf

    Işığın dalga boylarına ayrılmasıyla elde edilen ve gök cisimlerinin bileşimini anlamada kullanılan dağılımdır.

  • Atmosfer tayfı

    Bir gezegen atmosferinden geçen yıldız ışığının kimyasal izler taşıyan tayfıdır.

  • Su buharı

    Atmosfer tayfında su moleküllerine ait izlerle tespit edilebilen gaz halindeki sudur.

  • Moleküler parmak izi

    Bir molekülün tayfta bıraktığı ayırt edici çizgi veya iz desenidir.

  • James Webb Teleskobu

    Uzaya gönderilmesi beklenen ve çok hassas gözlemler yapacağı belirtilen uzay teleskobudur.

  • Hubble

    Dünya çevresinde çalışan ve uzaydan astronomik gözlemler yapan teleskoptur.

  • Mars uydusu

    Mars çevresinde dolanarak gezegeni fotoğraflayan ve ölçüm yapan uzay aracıdır.

  • Mars 500

    Mars yolculuğunun kapalı ortamda psikolojik ve operasyonel olarak simüle edildiği projedir.

  • Gezegen koruma

    Dünya mikroplarının başka gezegenlere taşınmasını ve gök cisimlerinin kirletilmesini önleme yaklaşımıdır.

  • Vakum odası

    Uzay araçlarının temizlenmesi ve uzay koşullarına benzer ortamda test edilmesi için kullanılan kapalı ortamdır.

  • Terraforming

    Mars gibi bir gezegenin atmosferini ve yüzey koşullarını yaşama uygun hale getirme fikridir.

  • Karbondioksit

    Mars atmosferinde bulunan ve sera etkisi ya da bitki yetiştirme düşüncelerinde adı geçen gazdır.

  • Sera

    Bitki yetiştirmek ve kontrollü atmosfer oluşturmak için kapalı yetiştirme ortamıdır.

  • Oksijen

    İnsan solunumu için gerekli olan ve Mars'ta bitkilerle üretilmesi hayal edilen gazdır.

  • Azot

    Dünya atmosferinin ana bileşenlerinden biri olup Mars atmosferinde insan yaşamı için yeterli olmadığı belirtilen gazdır.

  • Kozmik ışın

    Uzaydan gelen yüksek enerjili parçacıklar olup Mars'ta insanlar için önemli radyasyon tehlikesidir.

  • Manyetik alan

    Gezegeni yüklü parçacıklardan ve bazı radyasyon etkilerinden koruyabilen, çekirdek süreçleriyle ilişkili alandır.

  • Gezegen çekirdeği

    Manyetik alan üretimiyle ilişkilendirilen gezegenin iç bölgesidir.

  • Görünmezlik

    Bir cismin üzerine düşen ışığı gözlemciye geri yansıtmaması durumunda görünmemesi fikridir.

  • Işık soğurulması

    Işığın bir cisim tarafından emilmesi ve enerji olarak cismin içinde tutulmasıdır.

  • Yıldız tozu

    Yıldızlarda oluşup yıldız ölümleriyle uzaya saçılan elementlerden meydana gelen madde için kullanılan ifadedir.

  • Hidrojen

    Büyük Patlama sonrası evrende baskın olan ve yıldızların temel yakıtı olan en hafif elementtir.

  • Helyum

    Büyük Patlama sonrası hidrojenle birlikte oluşan ve yıldızlarda da üretilen hafif elementtir.

  • Ağır element

    Astronomide hidrojen ve helyum dışındaki elementler için kullanılan genel addır.

  • Nükleer tepkime

    Yıldız merkezlerinde elementleri dönüştürerek enerji üreten çekirdek reaksiyonlarıdır.

  • Karbon

    Büyük kütleli yıldızların iç süreçlerinde oluşan ve yaşam kimyası için temel elementlerden biridir.

  • Oksijen

    Yıldızlarda oluştuğu ve insanın soluduğu element olarak videoda yıldız kökenli madde örneği verilir.

  • Silisyum

    Yıldızların nükleer süreçlerinde oluşan ağır elementlerden biridir.

  • Kalsiyum

    Kemiklerimizde bulunan ve yıldız çekirdeklerinde oluştuğu belirtilen elementtir.

  • Demir

    Kanımızda bulunan ve yıldızlarda oluştuğu belirtilen ağır elementtir.

  • Protoplaneter disk

    Genç yıldız çevresindeki gaz ve toz diskinden gezegenlerin oluştuğu yapıdır.

  • Uydu fırlatma

    Bir uydunun roketle Dünya yörüngesine veya daha uzak hedeflere gönderilmesidir.

  • Uzay istasyonu

    Astronotların uzayda çalıştığı ve erişim maliyeti yüksek olan yörünge platformudur.

  • Lazer yelken

    Küçük bir uzay aracını lazer ışınıyla iterek çok yüksek hızlara ulaştırma fikridir.

  • Tayfsal analiz

    Işığın tayfındaki çizgilerden gök cisimlerinin kimyasal bileşimini belirleme yöntemidir.

  • Soğurma çizgisi

    Bir element veya molekülün belirli dalga boylarını emmesiyle tayfta oluşan koyu çizgidir.

  • Çekim kuvveti

    Yıldız maddesini merkeze doğru çeken kütleçekimsel kuvvettir.

  • Basınç kuvveti

    Yıldızın içinden dışarı doğru etki ederek çekim kuvvetini dengeleyen kuvvettir.

  • Yıldız dengesi

    Yıldızda iç basınç kuvveti ile kütleçekimin dengelenmesi durumudur.

  • Beyaz cüce

    Güneş benzeri bir yıldızın dış katmanlarını attıktan sonra geride kalan yoğun yıldız kalıntısıdır.

Doğru Bilinen Yanlışlar

  • Astrolojinin bilim olduğu yanılgısı düzeltilir.
  • Astroloji sertifikalarının üniversitede bilim dalı eğitimi anlamına geldiği yanılgısı düzeltilir.
  • Astronomi ile astrolojinin dil alışkanlığıyla karıştırılabilecek yakın kavramlar olduğu düşüncesi reddedilir.
  • “Kadın bilim adamı” ifadesinin doğru olduğu düşüncesi yerine “bilim insanı” kullanımı vurgulanır.
  • Solucan deliklerinin kanıtlanmış fiziksel gerçeklik olduğu yanılgısı düzeltilir.
  • Temel bilim bilmeden yeni evren modeli kurulabileceği yanılgısı eleştirilir.
  • UFO'nun doğrudan uzaylı aracı anlamına geldiği yanılgısı düzeltilir.
  • Dünyaya uzaylıların geldiği iddialarının bilimsel kanıtlı olduğu düşüncesi reddedilir.
  • Roswell ve 51. Bölge'nin uzaylılarla ilgili olduğu düşüncesi reddedilir.
  • Her tanımlanamayan gökyüzü olayının olağanüstü olduğu yanılgısı düzeltilir.
  • Bilim insanlarının uzaylı gördüğü iddiasının dayanıksız olduğu belirtilir.
  • Başka gezegenlerde yaşam olasılığının uzaylıların bize geldiği anlamına geldiği yanılgısı düzeltilir.
  • Işık hızından hızlı gidilebileceği varsayımı mevcut fizik açısından reddedilir.
  • Yakın yıldızlara kısa sürede insanlı yolculuk yapılabileceği düşüncesi bugünkü teknolojiyle gerçekçi bulunmaz.
  • Hemen teleskop almanın gökyüzü gözlemine başlamanın en iyi yolu olduğu yanılgısı düzeltilir.
  • Teleskopla Mars'ın yüzeyinin kolayca ayrıntılı görülebileceği yanılgısı düzeltilir.
  • Teleskopla galaksilerin çıplak gözden çok ayrıntılı görüleceği beklentisi sınırlandırılır.
  • Büyük Patlama'nın bilimde tartışılamaz kesinlikte olduğu düşüncesi düzeltilir.
  • Kırmızıya kaymanın tek nedeninin uzaklaşma olduğu yanılgısı düzeltilir.
  • Evrenin genişlemesiyle ilgili her sorunun kesin yanıtı olduğu düşüncesi reddedilir.
  • Yaşanabilir bölgede bulunmanın yaşamın kesin olduğu anlamına geldiği yanılgısı düzeltilir.
  • Kayalık gezegenin mutlaka yaşanabilir gezegen anlamına geldiği yanılgısı düzeltilir.
  • Gaz devlerinde sandalye atıp oturulabilecek bir yüzey olduğu yanılgısı düzeltilir.
  • TRAPPIST-1 gezegenlerinin doğrudan fotoğraflanarak görüldüğü yanılgısı düzeltilir.
  • Atmosferi ve suyu olmayan bir gezegen hakkında kesin yaşanabilirlik yorumu yapılabileceği düşüncesi reddedilir.
  • Mars'a veya ötegezegenlere araç göndermenin kolay ve ucuz olduğu yanılgısı düzeltilir.
  • Mars'a insan göndermede yalnızca teknoloji sorunu olduğu, psikolojik ve biyolojik sorun olmadığı yanılgısı düzeltilir.
  • Mars araçlarının Dünya bakterilerini kolayca taşıdığı düşüncesi, özel temizlik süreçleriyle açıklanır.
  • Mars'ı kısa sürede yaşanabilir hale getirmenin kolay olduğu yanılgısı düzeltilir.
  • Mars'ta manyetik alanın yapay olarak kolayca oluşturulabileceği düşüncesi gerçekçi bulunmaz.
  • Venüs'ün atmosfere sahip olmasının onu yaşanabilir kıldığı yanılgısı düzeltilir.
  • Görünmez olmanın yalnızca ışığı yansıtmamakla sorunsuz çözülebileceği düşüncesi, soğurulan ışığın ısı yaratacağı açıklamasıyla düzeltilir.
  • Gezegenlerin Güneş'ten koparak oluştuğu yanılgısı düzeltilir.
  • Türkiye'nin uzayda ilerleyemeyeceği düşüncesi reddedilir; koşullar sağlanırsa yapılabileceği söylenir.
  • Bir ülkenin uzay çalışması yapmak için her şeyi, özellikle roket fırlatmayı, kendisinin yapmak zorunda olduğu yanılgısı düzeltilir.
  • Halil Kayıkçı'nın Türkiye'nin ilk astronotu olduğuna dair medya söylemi doğru bulunmaz.
  • Hawking'in uzaylılarla ilgili her açıklamasının tartışmasız bilimsel otorite olarak alınması gerektiği düşüncesi eleştirilir.
  • Yıldızların kimyasal bileşimini öğrenmek için yıldızlara gitmek gerektiği yanılgısı tayfsal analizle düzeltilir.
  • Gezegenlerin de yıldızlar gibi doğrudan yıldız evrimine benzer şekilde öleceği düşüncesi düzeltilir.

Sorular

  • Astronomi ile astroloji arasındaki fark nedir?
  • Astroloji neden bilim değildir?
  • Üniversitelerde astroloji bilim dalı olarak okutuluyor mu?
  • Ethem Derman kimdir ve astronomiye nasıl yönelmiştir?
  • Bilimsel başarıda yokluk ve çalışma nasıl rol oynayabilir?
  • Analemma nedir ve okulda nasıl uygulanabilir?
  • Solucan delikleri gerçek midir yoksa teorik bir fikir midir?
  • Bilimsel bir evren modeli kurmak için neden önce mevcut modelleri bilmek gerekir?
  • Google'da doğru arama ve bilgi toplama bilimsel gelişim için neden önemlidir?
  • Dünyaya gelmiş uzaylı var mı?
  • UFO görmek uzaylı görmek anlamına gelir mi?
  • Roswell ve 51. Bölge uzaylılarla mı ilgilidir?
  • Ötegezegen nedir?
  • Samanyolu'nda kaç ötegezegen olabilir?
  • Dünya benzeri gezegenlerde yaşam olabilir mi?
  • Başka gezegenlerdeki canlılar bize gelebilir mi?
  • Işık hızından hızlı gitmek mümkün mü?
  • Yüz ışık yılı uzaklıktaki bir uygarlıkla iletişim ne kadar sürer?
  • İnsanları dondurup uzak yıldızlara göndermek mümkün olabilir mi?
  • Uzay madenciliği nedir?
  • Asteroitler ekonomik olarak neden değerlidir?
  • Türkiye uzay teknolojilerinde nerede duruyor?
  • Türkiye bilim ve uzay alanında ilerlemek için ne yapmalı?
  • Türkiye'de eğitim kalitesi neden gerilediği düşünülüyor?
  • NASA ve ESA'da çalışan Türk bilim insanları Türkiye'ye nasıl çekilebilir?
  • Bandırma roket kulübü neden önemlidir?
  • Gökyüzü gözlemine başlamak için teleskop almak gerekir mi?
  • Yeni başlayan biri gökyüzünü nasıl öğrenmeli?
  • Teleskopla hangi gök cisimleri etkileyici görülebilir?
  • Astronomi okumak isteyen biri neye dikkat etmeli?
  • Türkiye'de hangi üniversiteler güçlü bilim ortamı sağlayabilir?
  • Yurt dışındaki akademik kültür Türkiye'den nasıl farklıdır?
  • Büyük Patlama modeli tartışılabilir mi?
  • Büyük Patlama'nın temel kanıtları nelerdir?
  • Kırmızıya kayma ne anlama gelir?
  • Kırmızıya kaymanın tek nedeni uzaklaşma mıdır?
  • Kozmik arka plan ışıması nedir?
  • Evren neyin içinde genişliyor?
  • Evrenin sınırı var mı?
  • Büyük Patlama'dan önce ne vardı?
  • Karanlık enerji evren modellerini nasıl değiştirdi?
  • Galaksiler bize yaklaşmaya başlarsa bunu nasıl anlarız?
  • TRAPPIST-1 sistemi nedir?
  • Ötegezegenler geçiş yöntemiyle nasıl bulunur?
  • Yıldız ışığındaki düşüşten gezegen çapı nasıl anlaşılır?
  • TRAPPIST-1 gezegenleri neden önemlidir?
  • Kayalık gezegen ne demektir?
  • Gaz devi gezegenlerde katı yüzey var mıdır?
  • Yaşanabilir bölge ne demektir?
  • Yaşam için neden sıvı su aranır?
  • Titan'da sıvı metan yaşam olasılığı açısından neden önemlidir?
  • Bir gezegenin atmosferi tayfla nasıl anlaşılır?
  • TRAPPIST-1'e bugünkü teknolojiyle gitmek ne kadar sürer?
  • James Webb Teleskobu ne işe yarayacak?
  • Mars'ı şu anda hangi araçlar gözlüyor?
  • Mars'ı Dünya'dan neden ayrıntılı göremeyiz?
  • Ötegezegenlere uzay aracı göndermek neden çok zordur?
  • Mars'a insan göndermek neden zor?
  • Mars 500 projesi ne gösterdi?
  • Mars'a Dünya'dan bakteri taşınması nasıl önlenir?
  • Mars yaşanabilir hale getirilebilir mi?
  • Mars atmosferinde hangi gazlar eksiktir?
  • Mars'ta bitki yetiştirip oksijen üretmek mümkün olabilir mi?
  • Mars'ta kozmik ışınlardan korunmak neden sorun?
  • Mars'ın manyetik alan eksikliği neden önemlidir?
  • Mars mı Venüs mü insan yerleşimi için daha uygun görülüyor?
  • 2030'dan önce Mars'a insan indirmek mümkün mü?
  • Görünmezlik fiziksel olarak nasıl mümkün olabilir?
  • Işığın soğurulması görünmezlikte neden ısı sorununa yol açar?
  • Yıldız tozuyuz sözü ne anlama gelir?
  • Karbon, oksijen, kalsiyum ve demir gibi elementler nerede oluştu?
  • Gezegenler Güneş'ten mi koptu?
  • Güneş Sistemi nasıl oluştu?
  • Hindistan uzay alanında nasıl başarılar elde etti?
  • Uydu fırlatmak neden ekonomik bir faaliyettir?
  • Türkiye kendi uydusunu yapıp başka ülkenin roketiyle fırlatabilir mi?
  • Baykonur neden önemlidir?
  • Türkiye'nin 2005 uzay planında hangi hedefler vardı?
  • Halil Kayıkçı gerçekten Türkiye'nin ilk astronotu mudur?
  • Lazerle küçük uzay araçları en yakın yıldızlara gönderilebilir mi?
  • Stephen Hawking'in uzaylılarla iletişim uyarısı bilimsel olarak nasıl değerlendiriliyor?
  • Mars'ın kimyasal yapısını nasıl ölçüyoruz?
  • Yıldızların kimyasal bileşimini nasıl öğreniyoruz?
  • Tayfsal analiz nedir?
  • Soğurma çizgileri elementleri nasıl gösterir?
  • Yıldızlar nasıl doğar, yaşar ve ölür?
  • Güneş gelecekte nasıl değişecek?
  • Dünya yaklaşık 4,5 milyar yıl sonra ne olacak?

Ön Bilgiler

  • Bilimsel yöntem ve kanıt kavramını bilmek
  • Astronomi ile astrolojinin farkını bilmek
  • Temel fizik bilgisi
  • Temel matematik ve grafik okuma bilgisi
  • Koordinat sistemi ve fonksiyon kavramını anlamak
  • Işık, dalga boyu ve hız kavramlarını bilmek
  • Işık yılı gibi astronomik uzaklık birimlerini bilmek
  • Güneş Sistemi'nin temel gezegenlerini tanımak
  • Yıldız ve galaksi kavramlarını bilmek
  • Teleskop ve çıplak göz gözlemi arasındaki farkı anlamak
  • Yörünge kavramını bilmek
  • Gezegen, uydu, asteroit ve yıldız ayrımını bilmek
  • Kütleçekimi hakkında temel bilgi sahibi olmak
  • Atmosfer ve manyetik alan kavramlarını bilmek
  • Kimyasal elementlerin ne olduğunu bilmek
  • Tayf ve ışığın dalga boylarına ayrılması hakkında temel fikir sahibi olmak
  • Büyük Patlama modelinin genel çerçevesini bilmek
  • Ötegezegenlerin nasıl keşfedilebildiğine dair temel gözlemsel mantığı anlamak
  • Yaşanabilir bölge ve sıvı su ilişkisinin temelini bilmek
  • Roketlerin ve uzay araçlarının yüksek maliyetli teknolojiler olduğunu bilmek
  • Eleştirel düşünme ve kaynak sorgulama becerisi
  • Sahte bilim iddialarını bilimsel iddialardan ayırma becerisi

Tarihsel Bağlam

  • Ethem Derman'ın nüfus kağıdının doğumundan iki yıl sonra Kayseri'den çıkarılması
  • Ethem Derman'ın mahkemeyle yaşının küçültülmesi ve okula başlaması
  • Derman'ın Tarsus'ta Dumlupınar ve Türk Ocağı ilkokullarında okuması
  • Derman'ın ortaokulda İngilizce hocasına aşık olup sınav tarihlerine odaklanamaması ve sınıfta kalması
  • Derman'ın babasının lokantasında bulaşık yıkaması
  • Derman'ın İstanbul Üniversitesi Matematik-Fizik Bölümü'ne girmesi
  • Derman'ın dört yıl boyunca üniversitede çok az ders verip kahvede okey, tavla, briç ve poker oynaması
  • Derman'ın beşinci yılda yan dalını astronomiye çevirmesi
  • Derman'ın İstanbul Üniversitesi'nde ilk yüksek lisans öğrencilerinden biri olması
  • Derman'ın 1976'da Trieste'de doktora eğitimine gitmesi
  • YÖK'ün Derman'ın İtalya'daki diplomasını kabul etmemesi ve Türkiye'de doktora sınavına tekrar girmesi
  • Derman'ın 1981'de Ankara Üniversitesi'ne geçmesi
  • Derman'ın 1995'te profesör olması
  • Derman'ın 2012'de emekli olması
  • Derman'ın Samandağ köylerinde uzay ve astronomi anlatması
  • Sorgun'daki sosyal bilgiler öğretmeninin analemma etkinliğini okulunda yapması
  • Aziz Sancar'ın Mardin'den çıkıp Nobel almasının örnek gösterilmesi
  • Saklıkent/Bakırlıtepe'de gözlemevi kurulması
  • TRAPPIST-1 sistemindeki ilk üç gezegenin TRAPPIST teleskobuyla bulunması
  • TRAPPIST-1 sistemindeki diğer gezegenlerin uzay teleskoplarıyla bulunması
  • Hindistan'ın Mars'a 70 milyon dolara araç göndermesi
  • Hindistan'ın aynı anda çok sayıda uyduyu yörüngeye oturtması
  • Mars'a Spirit, Opportunity, Phoenix ve Curiosity araçlarının gönderilmesi
  • Mars 500 simülasyonunun ilk uygulamasında insanların 150 günde kavga etmesi
  • İngiliz bilim insanlarının bir cismi kısa süre görünmez yapması
  • Bandırma'da 1960'larda roket kulübü kurulması ve roket motoru çizimleri yapılması
  • Türkiye için 2005'te iddialı uzay planı açıklanması
  • Baykonur'un Kazakistan'da bulunması ve Rusların kira ödememek için yeni üsler kurmaya yönelmesi
  • Rusların Amerikalılardan astronot başına yaklaşık 73 milyon dolar alması
  • Halil Kayıkçı'nın bir şirket reklamı içinde astronot olarak sunulması
  • Lazerle küçük yelkenli araçları en yakın yıldıza birkaç on yılda gönderme projelerinin tartışılması
  • Güneş'in yaklaşık 4,5 milyar yıl sonra genişleyerek Dünya'yı içine alacağı öngörüsü
  • 1940'lar
  • Ethem Derman'ın çocukluk ve okul yılları
  • İstanbul Üniversitesi Matematik-Fizik Bölümü yılları
  • 1976
  • 1981
  • 1995
  • 2012
  • 1950'lerden itibaren Türkiye'de eğitimde gerileme dönemi
  • 1960'larda Bandırma roket kulübü dönemi
  • 2005 Türkiye uzay planı
  • 2007 için planlanan ilk Türk astronotu hedefi
  • 2010 için planlanan yerli uydu hedefi
  • 2015 için planlanan yerli uydu fırlatma hedefi
  • 2020 için planlanan Ay hedefi
  • 2030 için planlanan Mars hedefi
  • 2030 sonrası için planlanan uzay gemisi hedefi
  • 2030 öncesi Mars'a insan indirme tartışması
  • Yaklaşık 4,5 milyar yıl sonrası Güneş'in Dünya'yı yok edeceği dönem

Kişiler

  • Burak Çankaya

    Yayını açan, soruları yönelten ve Polonya/Wrocław'da yüksek lisans yaptığını söyleyen kişi.

  • Prof. Dr. Ethem Derman

    Söyleşinin konuğu olarak astronomi, uzay, bilim eğitimi ve kendi yaşam öyküsü hakkında konuşur.

  • Çağrı

    Burak, Evrim Ağacı kanalını yayınlara açtığı için kendisine teşekkür eder.

  • Bilge Hoca

    Önceki yayında kendisine “kadın bilim adamı” denmesi ve Harran'da yaşadığı bir öğrenci anısı nedeniyle anılır.

  • Sedat

    Astrolojinin sahte bilim oluşunun konuşulduğu önceki yayında yer aldığı belirtilir.

  • Ethem Derman'ın annesi

    Derman'ın doğum yılını bilmemesi ve çocukluğunda çoraplarını yamaması bağlamında anılır.

  • Ethem Derman'ın babası

    Kayseri'ye gidip nüfus kağıdını çıkarması ve lokantada aşçı olması bağlamında anılır.

  • Ethem Derman'ın İngilizce hocası

    Derman'ın ortaokulda aşık olduğunu ve sınıfta kalmasına dolaylı neden olduğunu anlattığı kişidir.

  • Ethem Derman'ın oğlu

    Derman'ın yokluk ve yamalı çorap anılarını “yamalı çorap edebiyatı” diye karşılayan kişi olarak anılır.

  • İstanbul Üniversitesi bölüm başkanı

    Derman'ın hocaları kuşağının niteliğini anlatırken dokuz dili ana dili gibi bildiğini söylediği kişi olarak anılır.

  • Sorgun'daki sosyal bilgiler öğretmeni

    Analemma etkinliğini okulunda uygulayıp Derman'ı davet eden öğretmen olarak anılır.

  • Aziz Sancar

    Mardin'in bir köyünden çıkıp Nobel alması, yokluktan başarıya ulaşmaya örnek olarak verilir.

  • Albert Einstein

    Işık hızından hızlı gidilemeyeceği kuralı nedeniyle yıldızlararası yolculuğun sınırlarını anlatırken anılır.

  • Ayşe Hanım

    Uzaylı gördüğünü iddia edenlerin bilim insanı değil sıradan kişiler olmasına örnek olarak “tarlada çalışan Ayşe Hanım” ifadesiyle kullanılır.

  • Stephen Hawking

    Lazer yelken projeleriyle ve uzaylılarla konuşulmaması gerektiği yönündeki açıklamalarıyla anılır.

  • Halil Kayıkçı

    Bir şirket reklamı kapsamında “Türkiye'nin ilk astronotu” olarak medyaya çıkmasının doğru olmadığı tartışılır.