Tuvaletteki Keramet: Kafanız Neden Banyoda Daha İyi Çalışıyor?

77,4 B görüntülenme18.10.2020
Evrim AğacıBi' Başka Video
Bu Videonun YazısıNeden En İyi Fikirler Duş Sırasında Gelir?
Derinlemesine

Özet

Video, duş veya tuvalet gibi monoton, otomatik pilot modunda yapılan aktiviteler sırasında beynin nasıl daha yaratıcı hale gelebileceğini nörobilimsel verilerle açıklar; Archimedes efsanesinden başlayarak çalışmalara, prefrontal korteksin alt bölgelerinin rolüne ve pratik tavsiyelere kadar gider. İzleyiciye beyin bölgeleri, dopamin ve alfa dalgaları gibi mekanizmalar ile cep telefonlarının dikkat üzerindeki olumsuz etkileri hakkında bilgi verilir ve pratik not alma/telefonu uzak tutma önerileri sunulur.

Terimler

  • suyun kaldırma kuvveti

    Bir gün hamamda yıkanırken suyun kaldırma kuvvetini buluyor ve "Evreka, evreka!" yani "Buldum, buldum!" diyerek dışarı fırlıyor.

  • prefrontal cortex

    prefrontal cortex'imiz, yani o üst düzey bilişsel fonksiyonlarımızın yaşandığı beyin bölgesi daha aktif hale geliyor ama spesifik bazı bölgeleri.

  • dorsolateral prefrontal cortex

    Dorsolateral prefrontal cortex bizim günlük işlerimizi yaparken, aktif bir şekilde karar almaya çalışırken kullandığımız beyin bölgesi.

  • medial prefrontal cortex

    Medial prefrontal cortex ise daha ziyade farklı olgular arasındaki ilişkilendirmeyi yaptığımız, üzerine düşündüğümüz konuların bağlamlarını incelememizi sağlayan, daha duygusal kararlar alabilmemizde rolü olan bir beyin bölgesi.

  • dopamin hormonu

    vücudunuz mutlulukla ilişkilendirilen dopamin hormonunu daha fazla salgılıyor.

  • alfa dalgaları

    Ayrıca yine meditasyon sırasında faaliyetlerinde artış gördüğümüz alfa dalgaları zihnimizde daha yoğun olarak üretilmeye başlıyor.

  • f-MRI (manyetik rezonansla görüntüleme cihazı)

    Bunu f-MRI altında yani o manyetik rezonansla görüntüleme cihazları içerisinde rahatlıkla görüntüleyebiliyoruz.

  • improvizasyon / serbest stil rap

    Bu çalışmada improvizasyon yapan, yani freestyle, serbest stil şeklinde rap söyleyen sanatçılar kullanıldı. Biliyorsunuz serbest stil rapte anlık olarak kafiyeli, ritmik ve anlamlı bir söz dizgisi üretmeniz gerekiyor. Ve bu gerçekten inanılmaz yaratıcı bir iş.

  • monoton işler

    Aslında bu duş sırasında iyi fikirler gelmesi konusunun sadece duş ile bir ilgisi yok. Daha ziyade monoton işler yapmakla alakası var. Yani araba kullanmak, duş almak veya bizim Anadolu insanı için tuvalette vakit geçirmek gibi davranışlarımız günlük yaşantımızda aktif olarak karar aldığımız davranışların veya zamanların haricinde kaldığı için beynimiz bu süreçte adeta bir otomatik pilot moduna geçiyor ve bu sırada zihnimizin daha bilinçaltı kısımlarında işlenmiş olan gün boyunca bizi sıkıntıya sokan veya çözümünü bulamadığımız konulardaki olası çözümler, bilincimize daha rahat yansıyabilmeye başlıyor.

  • otomatik pilot modu

    Beynimiz bu süreçte adeta bir otomatik pilot moduna geçiyor ve bu sırada zihnimizin daha bilinçaltı kısımlarında işlenmiş olan gün boyunca bizi sıkıntıya sokan veya çözümünü bulamadığımız konulardaki olası çözümler, bilincimize daha rahat yansıyabilmeye başlıyor.

  • yaratıcı bellek

    Yani görünen o ki gerçekten de yaratıcı bellek olarak isimlendirilen sinir bilimsel fonksiyonların banyoda vakit geçirmeyle ilgisi var.

  • meditasyon

    Zaten bu nedenle meditasyon gibi uygulamaların bilişsel fonksiyonlara faydası olduğunu gösteren yığınla çalışma bulmak mümkün. Beynimiz daha rahat bir pozisyona geçtiğinde prefrontal cortex'imiz, yani o üst düzey bilişsel fonksiyonlarımızın yaşandığı beyin bölgesi daha aktif hale geliyor ama spesifik bazı bölgeleri. ... vücudunuz mutlulukla ilişkilendirilen dopamin hormonunu daha fazla salgılıyor. Ayrıca yine meditasyon sırasında faaliyetlerinde artış gördüğümüz alfa dalgaları zihnimizde daha yoğun olarak üretilmeye başlıyor.

  • bilişsel fonksiyonlar

    Üst düzey bilişsel fonksiyonlarımızın yaşandığı beyin bölgesi (prefrontal cortex) ve bu fonksiyonlara meditasyon gibi uygulamaların faydası olduğuna dair çalışmaların olduğu ifade ediliyor.

Doğru Bilinen Yanlışlar

  • Arşimet'in hamamda 'evreka' diye bağırdığı hikâyesi tamamen tarihsel bir gerçekliktir.

    Bu hikâyenin gerçekliği tartışmalıdır; ilk yazılı tanıklıklar olaydan çok sonra gelir ve hikâye efsanevi boyut kazanmış olabilir.

  • Duşun kendisi mucizevi bir şekilde yaratıcılığı artırır.

    Aslında ana etken duşun yarattığı monoton, otomatik pilot durumu ve bunun bilinçaltı işlemlere izin vermesidir; duş sadece bu duruma örnektir.

  • Zorlu problemlerin çözümü her zaman çok aktif, odaklanmış düşünme gerektirir.

    Bazı problemlerde beynin gevşemiş, rahatlamış bir durumda olması ve bilinçaltı işlemlerin devreye girmesi çözüme ulaşmayı kolaylaştırır.

  • Yaratıcı süreçte tüm prefrontal korteks bölgeleri aynı şekilde daha aktiftir.

    Farklı PFC bölgeleri farklı davranışlar sergiler: dlPFC aktivitesi azalırken mPFC aktivitesi artabilir; yaratıcılık tüm bölgenin eşzamanlı artışı demek değildir.

  • Banyoda olmak otomatik olarak yaratıcı fikirler getirecektir, telefon kullanımı bile fark etmez.

    Cep telefonu kullanımı zihnin gevşemesini ve odaklanmasını engellediği için banyoda yaratıcı fikir gelmesini azaltır; telefon-free bir ortam daha etkilidir.

  • Yaratıcılık fMRI ile incelenemez çünkü çalışmalar büyük tuvalleri, mermer blokları vs. kapsayamaz.

    Yaratıcılık zor incelenebilir olsa da fMRI ile uygun görev ve yaratıcı davranışlar (örneğin serbest stil rap) kullanılarak beyin aktivitesi gözlemlenebilir.

  • Her duş, mutlaka büyük bir aydınlanma veya çözüm getirir.

    Duşlar genelde küçük gündelik problemlerin çözümüne yardımcı olur; sürekli büyük keşif beklemek gerçekçi değildir.

Sorular

  • Kafanız neden banyoda daha iyi çalışıyor?

    Monoton davranışlar sırasında beyin otomatik pilota geçip bilinçaltı süreçlere izin veriyor; dlPFC gibi aktif karar alma bölgeleri baskılanırken mPFC ve dopamin/alfa dalgaları artarak yaratıcı fikirlerin ortaya çıkmasını kolaylaştırıyor.

  • Duş almak gerçekten daha yaratıcı fikirler getirir mi?

    Evet, sıkça getirir fakat bunun nedeni duşun kendisi değil duşun oluşturduğu monoton, rahatlatıcı durumun bilinçaltı işlemleri ortaya çıkarmasıdır.

  • Arşimet'in hamamda buluş hikâyesi gerçek mi?

    Hikâye geleneksel olarak anlatılsa da tarihsel gerçekliği sorgulanıyor; ilk yazılı örnekleri olaydan yüzyıllar sonra görülüyor.

  • Why Newton'un elma hikâyesi gibi mi?

    Evet, Newton'un elma hikâyesi gibi popüler anlatımlarda gerçeklik sorgulanır; her iki öykü de basit, akılda kalıcı anlatımlarla aktarılmıştır ve tarihsel doğruluğu kesin değildir.

  • Beyinde hangi bölgeler yaratıcılık sırasında değişir?

    Serbest improvizasyonda dlPFC aktivitesi azalırken mPFC aktivitesi artıyor; dlPFC aktif karar alma ile, mPFC ise ilişkilendirme ve duygusal bağlamla ilişkili.

  • Meditasyon yaratıcılığa yardımcı olur mu?

    Evet; meditasyon rahatlama sağlayıp dopamin ve alfa dalgalarını artırarak bazı üst düzey bilişsel fonksiyonları destekleyebilir ve yaratıcılığı kolaylaştırabilir.

  • Cep telefonu banyoda yaratıcılığı etkiler mi?

    Evet; telefon kullanımı zihni gevşemiş, odağı dağınık hale getirdiği için banyonun yaratıcı faydasını azaltır.

  • Duş sırasında gelen fikirleri nasıl kaçırmam?

    Banyoda ulaşılabilir bir not defteri bulundurmak önerilir; böylece anlık fikirleri hızlıca kaydedebilirsiniz.

  • Her duşa girdiğimde aydınlanma beklemeli miyim?

    Hayır; her zaman büyük keşifler olmayabilir, fakat günlük küçük sorunları çözmede ve yaratıcı fikirlerin ortaya çıkmasını desteklemede yararlı olur.

  • Duşta yaratıcı olmak için başka ne yapabilirim?

    Banyoyu telefon-free bir alan haline getirmek ve gerektiğinde meditasyon ya da monoton otomatik görevlerle zihni gevşetmek yardımcı olabilir.

Ön Bilgiler

  • Temel beyin anatomisi bilgisi (prefrontal korteks kavramı)
  • Yaratıcılık ve bilişsel süreçler hakkında temel anlayış
  • fMRI ve nörogörüntüleme yöntemlerine ilişkin temel kavrayış
  • Meditasyon ve beyin dalgaları (alfa dalgaları) hakkında temel bilgi
  • Nörotransmitterlerin (özellikle dopamin) işleyişine dair temel fikir

Tarihsel Bağlam

  • M.Ö. 3. yüzyıl civarı: Arşimet'in hamamda suyun kaldırma kuvvetini keşfetmesi
  • M.Ö. 1. yüzyıl civarı: Vitrivius'un yazıtlarında Arşimet hikâyesine dair ilk kanıtların yer alması yaklaşık 200 yıl sonra
  • 17. yüzyıl: Isaac Newton'un elma hikâyesi ve yerçekimi anekdotu
  • 20. yüzyıl - 21. yüzyıl: Meditasyonun bilişsel fonksiyonlara faydalarını gösteren bilimsel çalışmalar
  • 20. yüzyıl - 21. yüzyıl: fMRI gibi modern görüntüleme yöntemleriyle yaratıcı süreçlerin incelenmesi
  • 21. yüzyıl: Duş/tuvalet sırasında fikir üretimi üzerine modern araştırmalar ve örnek bulgular (yaratıcı fikirlerin yüzde kırk ila yetmiş iki gibi oranlarda banyodayken geldiğini gösteren çalışmalar ve yaratıcılığı artırmak için banyoda vakit geçirme eğilimine dair veriler)
  • M.Ö. 3. yüzyıl
  • M.Ö. 1. yüzyıl
  • 17. yüzyıl
  • 20. yüzyıl - 21. yüzyıl

Kişiler

  • Arşimet

    Hamamda suyun kaldırma kuvvetini bulduğu ve 'Evreka' dediği meşhur hikâyesiyle anılması

  • Vitrivius

    Arşimet olayıyla ilgili ilk kanıtların yaklaşık 200 yıl sonra Vitrivius'un yazıtlarında görüldüğünün belirtilmesi

  • Newton

    Kafasına elma düşme hikâyesinin gerçekliği gibi Arşimet hikâyesinin de sorgulandığına örnek olarak anılması