Yapay Zeka ve Doğal Zeka Üzerine Bir Sohbet | Prof. Dr. Cem Say (Boğaziçi Üniversitesi)

İnsanların yaptığı veya o dönemde bilgisayara yaptırılması zor görülen bilişsel işleri makinelerin yapabilmesini amaçlayan bilgisayar bilimi alanıdır.

İnsanlar ve diğer canlılarda biyolojik sinir sistemleriyle ortaya çıkan öğrenme, algılama, karar verme ve problem çözme kapasitesidir.

İnsan gibi çok farklı alanlarda öğrenip akıl yürütebilen ve tek bir görevle sınırlı olmayan yapay zeka türüdür.

Satranç, Go veya görüntü tanıma gibi belirli bir görevde yüksek başarı gösteren ancak başka alanlara kendiliğinden genellenemeyen yapay zekadır.

Bilgisayarların örneklerden, veriden veya deneyimden yararlanarak açıkça programlanmamış bilgileri edinmesini sağlayan yapay zeka alt alanıdır.

Çok katmanlı yapay sinir ağlarıyla büyük veri üzerinde karmaşık örüntülerin öğrenilmesini sağlayan makine öğrenmesi yaklaşımıdır.

Biyolojik nöron ağlarından esinlenen, girdiler, ara düğümler, ağırlıklar ve çıktılar üzerinden öğrenen hesaplama modelidir.

Biyolojik beyinde sinyal ileten hücre, yapay sinir ağında ise girdileri işleyip çıktı üreten hesaplama birimidir.

Yapay sinir ağında bir düğümden diğerine giden sinyalin etkisinin gücünü belirleyen sayısal parametredir.

Bir yapay zeka sistemine verilen resim, metin, ses, sayı veya sensör verisi gibi işlenecek bilgidir.

Yapay zeka sisteminin sınıflandırma, tahmin, karar veya eylem biçiminde ürettiği sonuçtur.

Eğitim verilerindeki örneklerin doğru sınıf veya anlamla işaretlenmesi işlemidir.

Doğru cevabı bilinen etiketli örneklerle yapay zekanın eğitildiği öğrenme yöntemidir.

Etiket verilmeden verideki örüntü, küme veya yapısal ilişkilerin sistem tarafından bulunmaya çalışıldığı öğrenme yöntemidir.

Bir sistemin daha önce görmediği yeni örnekleri eğitimde öğrendiği örüntülerden yola çıkarak doğru yorumlayabilmesidir.

Bilgisayarların insan dillerini çözümlemesi, anlaması, üretmesi veya çevirmesiyle ilgilenen yapay zeka alanıdır.

Bir cümlenin yalnızca biçimini değil anlamını ve dünya bilgisiyle ilişkisini çözümlemeye çalışan dil işleme aşamasıdır.

Belirli bir alanda uzmanların bilgisini kurallar veya modeller halinde kullanarak tanı veya karar öneren yapay zeka sistemidir.

Büyük veri kümeleri içinde anlamlı örüntüler, ilişkiler ve tahminler çıkarma sürecidir.

Klasik yöntemlerle işlenmesi zor olacak kadar hacimli, hızlı veya çeşitli veri kümeleridir.

Bir makinenin yazılı konuşmada insanı insan olduğuna ikna edip edemeyeceğini ölçmeye çalışan düşünsel ve pratik testtir.

Turing testine benzer biçimde insan benzeri sohbet eden programları karşılaştıran yarışmadır.

Sembol işleyen bir sistemin gerçekten anlayıp anlamadığı sorusunu gündeme getiren John Searle düşünce deneyidir.

Bir sistemin deneyim, farkındalık ve kendine ilişkin öznel durumlara sahip olup olmadığıyla ilgili felsefi ve bilişsel kavramdır.

Bir varlığın kendisini çevredeki diğer nesne ve varlıklardan ayrı bir özne olarak tanıyabilmesidir.

Bir robotun çevreye fiziksel etki yapmasını sağlayan motor, kol veya benzeri çıktı mekanizmasıdır.

Zekanın yalnızca yazılım değil, beden, çevre ve eylemle kurulan döngü içinde geliştiğini savunan yaklaşımdır.

Fiziksel dünyada algılama, karar verme ve eylem gerçekleştirme kapasitesine sahip makinedir.

İnsan sürücü olmadan sensörler ve algoritmalarla yol alabilen araçtır.

Silahlı insansız hava aracı anlamına gelir ve uzaktan ya da otonom sistemlerle askeri görevlerde kullanılabilir.

Yapay zeka sistemlerinin insanlar için zararlı, kontrolsüz veya istenmeyen sonuçlar üretmesini önlemeye çalışan araştırma alanıdır.

Düşük olasılıklı olsa bile gerçekleştiğinde insanlığın yok olmasına veya kalıcı biçimde zarar görmesine yol açabilecek risktir.

Bir yapay zeka sisteminin hangi sonucu ne kadar tercih edeceğini belirleyen hedef veya fayda fonksiyonudur.

Bir robot veya yapay zeka sistemini durdurmak için tasarlanan ancak hedef fonksiyonuyla çatışırsa güvenlik sorunu yaratabilen kontroldür.

Isaac Asimov'un robotların insanlara zarar vermemesini ve belirli hiyerarşik kurallara uymasını öngören kurgusal etik yasalarıdır.

Bir varlığın hukuk düzeninde hak ve sorumluluk sahibi kabul edilmesi durumudur.

Kayıtların merkezi bir otoriteye bağlı olmadan dağıtık biçimde doğrulandığı şifrelemeye dayalı veri yapısıdır.

Blockchain veya benzeri dağıtık defter teknolojileriyle çalışan dijital para türüdür.

Blockchain teknolojisini kullanan ilk ve en bilinen kriptopara sistemidir.

Akıllı sözleşmeler ve merkeziyetsiz uygulamalar için kullanılan blockchain ağıdır.

Bir görevin veya verinin tek merkez yerine birçok bilgisayar veya düğüm arasında paylaşıldığı sistemdir.

Tarihte insanı makine gibi saklayan satranç otomatından adını alan ve günümüzde insan emeğini küçük veri görevleri için kullanan sistemlere gönderme yapan kavramdır.

Kaynak kodu herkesin incelemesine, kullanmasına ve geliştirmesine açık olan yazılım geliştirme yaklaşımıdır.

Kuantum fiziğinin süperpozisyon gibi özelliklerini kullanarak bazı hesaplamaları klasik bilgisayarlardan daha hızlı yapabilen bilgisayar türüdür.

Kuantum bilgisayarlarında klasik bitin karşılığı olan ve kuantum durumlarıyla bilgi taşıyan birimdir.

Bir kuantum sisteminin ölçülmeden önce birden fazla olası durumda birlikte bulunabilmesi özelliğidir.

Bir problemin çok sayıda alt işleminin aynı anda yürütülmesiyle hız kazanmayı amaçlayan hesaplama yaklaşımıdır.

Bir tam sayıyı onu oluşturan asal veya daha küçük çarpanlara bölme işlemidir.

Bilginin yetkisiz kişilerce okunmasını önlemek için matematiksel şifreleme yöntemlerini kullanan alandır.

Herhangi bir programın herhangi bir girdide durup durmayacağını genel olarak belirleyen bir algoritmanın olamayacağını gösteren Turing problemidir.

Bir problemin bir algoritma veya bilgisayar tarafından ilkesel olarak çözülebilir olup olmadığını inceleyen kuramsal kavramdır.

Basamakları herhangi bir algoritma tarafından tam olarak üretilemeyen gerçek sayıdır.

Basamakları sonlu bir algoritma veya program tarafından istenen hassasiyette üretilebilen gerçek sayıdır.

İki tam sayının oranı olarak yazılamayan gerçek sayıdır.

Katsayıları tam sayı olan bir polinomun kökü olarak ifade edilebilen sayıdır.

Hiçbir tam katsayılı polinomun kökü olmayan, cebirsel olmayan sayıdır.

Bir çemberin çevresinin çapına oranı olan ve hesaplanabilir transandantal bir matematik sabitidir.

Yeterince güçlü biçimsel sistemlerde doğru olduğu halde sistem içinde ispatlanamayan matematiksel önermeler bulunacağını gösteren teoremdir.

Çözümü hızlı doğrulanabilen problemlerin hızlı çözülebilir olup olmadığını soran kuramsal bilgisayar bilimi problemidir.

Hesaplama kuramında problemleri ve biçimsel dilleri çözüm zorluğuna göre gruplandıran sınıflardır.

Cem Say'ın öğrencileriyle çalıştığı, özellikle kuantum bilgisayarlarını modelleme açısından incelenen kuramsal hesaplama modelidir.

Fiziksel sistemlerin davranışlarını sayısal ayrıntılardan çok nitel ilişkilerle açıklamaya çalışan yapay zeka alt alanıdır.

Zihin, dil, algı, öğrenme ve düşünmeyi bilgisayar bilimi, psikoloji, felsefe, dilbilim ve sinirbilimle birlikte inceleyen disiplinlerarası alandır.

Doğal seçilim, mutasyon ve üreme ilkelerinden esinlenerek çözümleri nesiller boyunca iyileştiren optimizasyon yöntemidir.

Programların rastgele varyasyon, seçilim ve yeniden üretimle giderek daha başarılı hale getirildiği evrimsel hesaplama yöntemidir.

Evrimsel algoritmada çözümün genetik temsilinde rastgele değişiklik yapılmasıdır.

Daha başarılı çözümlerin sonraki nesle daha yüksek olasılıkla aktarılması sürecidir.

İki veya daha fazla çözümün parçalarının birleştirilerek yeni aday çözümler oluşturulmasıdır.

Bir çözümün hedeflenen görevi ne kadar iyi yaptığını ölçen değerlendirme değeridir.

Sistemin iç mekanizması tam bilinmeden yalnızca girdiler ve çıktılar üzerinden en iyi çözümün aranmasıdır.

Yapay zekanın insan zekasını aşarak teknolojik gelişmeyi insanların öngöremeyeceği hızda dönüştüreceği varsayılan eşiktir.

Bir insan bilincinin veya zihinsel durumlarının bilgisayar ortamına aktarılabileceği varsayımıdır.

Beyin sinyallerinin bilgisayarlarla doğrudan iletişim kurmasını sağlayan teknolojilerdir.

Evrenimizin daha üst düzey bir uygarlık veya bilgisayar sistemi tarafından çalıştırılan bir simülasyon olabileceği iddiasıdır.

Aynı olguyu açıklayan seçenekler arasında gereksiz varsayımı daha az olan açıklamayı tercih etmeyi öneren ilkedir.

Algoritmaların başarı, hız veya hata oranını karşılaştırmak için kullanılan standart test veya veri kümesidir.

Bir modelin yaptığı yanlış sınıflandırma veya tahminlerin toplam içindeki oranıdır.

Doğru ve yanlışın yalnızca 0 ve 1 değil, ara değerlerle de temsil edilebildiği mantık yaklaşımıdır.

İnsan emeğiyle yapılan işlerin makineler veya algoritmalar tarafından otomatik hale getirilmesidir.

Çalışıp çalışmadığına bakılmadan herkese düzenli gelir verilmesini öneren ekonomik politika fikridir.

Boğaziçi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği öğretim üyesi olarak yapay zeka, doğal zeka, kuramsal bilgisayar bilimi ve kuantum hesaplama üzerine konuşuyor.

Evrim Ağacı yayınının sunucularından biri olarak soruları yöneltiyor ve izleyici sorularını aktarıyor.

Yayında yapay zeka, evrimsel algoritmalar, etik ve bilim iletişimi üzerine sorular soruyor.

Cem Say'ın önceki programında yapay zeka öğrenmesi, otomasyon ve yapay zeka tarihine ilişkin sorduğu sorular nedeniyle anılıyor.

Boğaziçi Üniversitesi'nde makine öğrenmesi alanının önemli uzmanlarından biri ve kitabı üzerinden anılıyor.

AARON adlı resim yapan programı geliştirmesi nedeniyle yapay zeka ve sanat bölümünde anılıyor.

Satrançta insanı yenen bilgisayar örneği bağlamında anılıyor.

Turing testi, hesaplama makineleri ve zeka makalesi, durma problemi ve kuramsal bilgisayar bilimi bağlamında anılıyor.

Çin Odası düşünce deneyi ve sembol işleme ile gerçek anlama tartışması bağlamında anılıyor.

OpenAI bağışı, Tesla otonom araçları ve Neuralink projesi bağlamında anılıyor.

Yapay zekanın riskleri konusunda uyarıda bulunan kişilerden biri olarak anılıyor.

Yapay zeka güvenliği, varoluşsal risk ve TED konuşması bağlamında anılıyor.

Homo Deus kitabındaki teknoloji ve iş kaybı tartışmaları nedeniyle anılıyor.

Robot yasaları ve yapay zekayı kurallarla kontrol etme fikri bağlamında anılıyor.

Bilinçli yapay zekaların etik hakları ve Mars'a gönderilen robotlar tartışmasında anılıyor.

Tekillik ve makinelerin kendilerinden daha zeki sistemler üretmesi fikri bağlamında anılıyor.

Yapay zekada bedenin önemini vurgulayan yaklaşımı nedeniyle anılıyor.

Vektör otomatı modelini icat eden araştırmacı olarak anılıyor.

Küçük bellekli kuantum bilgisayarları üzerine çalışan Cem Say'ın doktora öğrencisi olarak anılıyor.

CNN Türk'te dünyanın veya evrenin sonu üzerine çıkacağı program duyurulurken anılıyor.

Fermi Laboratuvarı'ndan gelecek yayında parçacık fenomenolojisi konuşulacak konuk olarak anılıyor.

TÜBİTAK'ın reddettiği projesiyle First Step to Nobel Prize in Physics yarışmasında birinci olması ve Cornell deneyimi için gelecek yayın konuğu olarak anılıyor.

Gelecek bir yayına konuk edilmek istenen kişi olarak anılıyor.

Sözel alandan gelenlerin yapay zeka ve yazılıma katkı yapabileceğini söylediği önceki yayın nedeniyle anılıyor.

İran'da bile ifadesinin artık Türkiye için tersine döndüğünü vurguladığı önceki Evrim Ağacı yayını bağlamında anılıyor.

Afrika'daki kabilelerde çıplaklık ve ahlakın kültürel göreliliği örneği nedeniyle anılıyor.

Evrim Ağacı podcastlerinde en son eklenen yayın olarak anılıyor.

Feynman kitaplarının gönderilmesi bağlamında anılıyor.

Eksiklik teoremi ve yapay zekanın sınırları bağlamında anılıyor.

Newton fiziği ve kuantum fiziği ayrımı anlatılırken anılıyor.

Olağanüstü iddiaların olağanüstü kanıt gerektirdiği sözü bağlamında anılıyor.

Umutsuz koşullarda bile mücadeleyi bırakmama örneği olarak anılıyor.

Transcendence filmindeki bilinç aktarımı teması nedeniyle anılıyor.

Blood Music romanı ve biyolojik yazılım fikri bağlamında anılıyor.

Evrimin dünya çapında ders kitabı olarak okutulmasına örnek verilen Evolution kitabı bağlamında anılıyor.

Yapay zeka sanat yapabilir mi sorusunu sorduğu belirtiliyor.

Bizden daha zeki yapay zekanın neden bize hizmet edeceği sorusunu soruyor.

Simülasyon teorisi ve evrenin bilgisayar programı olup olamayacağı hakkında soru soruyor.

Ahlak ve yapay zeka bağlamında soru sorduğu belirtiliyor.

Yapay zekanın daha önce görmediği bir şeyi çağrışımla öğrenip öğrenemeyeceğini soruyor.

Yapay zeka algoritmalarının başarılarının nasıl ölçüldüğünü soruyor.

Yapay zekaya bireysel katkının nasıl yapılabileceğini soruyor.

Evrim teorisinin dünyada müfredattan çıkarıldığı iddiasıyla anılıyor.

Netflix'teki Chasing Coral belgeseli önerisi bağlamında anılıyor.

Otonom minibüslerde müzik çalıp çalmayacağına dair mizahi örnekte anılıyor.