- bebeklik amnezisi
"bebeklik amnezisi" adını verdiğimiz bu "unutkanlığın" nedenini tam olarak bilmiyoruz; ancak öne çıkan iki olasılık var: ya o anılar artık orada değiller, yani tamamen silindiler... Ya da oradalar ama biz onlara erişemiyoruz.
- nörogenez
Yeni doğan bir bebeğin beynindeki yüksek nöron üretim hızına, yani nörogenez. Özellikle de iri beyinli ve zeki hayvanların yavruları doğduktan kısa bir süre sonra, beyinlerindeki birçok bölgede, özellikle de uzun dönem hafızayla ilişkili hipokampüste nöron üretimi devam ediyor. Yeni nöronlar, eskilerinin yerini alıyorlar ve bu sırada bebeklik anılarının silindiği düşünülüyor. Bu silinme, nörogenez süreci yavaşlayıp durana dek devam ediyor, o noktadan sonra artık anılar uzun dönem korunmaya devam edebiliyor. Bu hızlı nörogenez, özellikle de insanın iri beyninin gelişmesi için çok önemli, ama işte, yan etkilerinden biri bu ilk anıların silinmesi. Ve gerçekten de nörogenez hızı düşük canlılarda bebeklik anılarının korunduğu biliniyor. Ayrıca yüksek nörogenez hızına sahip canlılarda nörogenez yavaşlatılırsa, aksi takdirde hatırlayamadıkları anıları hatırlayabildiklerini gösteren deneyler de var.
- hipokampus
Uzun dönem hafızayla ilişkili beyin bölgesi; yeni doğanlarda nöron üretiminin devam ettiği yerlerden biri olarak anılıyor (özellikle uzun dönem hafızayla ilişkili hipokampüste nöron üretimi devam ediyor).
- optogenetik
Günümüzde istediğimiz bir canlının sinir hücrelerini ışığa duyarlı olacak şekilde değiştirebiliyoruz. Böylece ışığı kullanarak o nöronu veya nöronları istediğimiz zaman ateşleyip, dilediğimiz zaman ateşlenmesine engel olabiliyoruz. Bu tür yöntemlere optogenetik yöntemler deniyor. (Bebeklik anılarıyla ilgili deneyde optogenetik yöntemlerle hipokampüs nöronları uyarılabilecek hale getirilen yavru farelerde ilgili nöronları optogenetik araçlarla ateşlediğimizde, yavru fareler başta öğrendikleri ama sonradan unuttukları korkuyu hatırlayabiliyorlar.)
- Baldwin Etkisi
Çevre değiştikçe, canlıların ihtiyaçları da değişiyor ve buna bağlı olarak, evrimleşmeksizin belli başlı şeyleri öğrenmeleri gerekiyor. Ama bu öğrenme her bireyde eşit olarak yaşanmıyor, bazı bireyler belli davranışları öğrenmeye diğerlerine göre daha yatkın. Bunun gelişimsel ve şansa bağlı nedenleri olduğu gibi, genetik bazı nedenleri de var. Beyin yapısı, beyin bağlantıları, sinir sisteminin nitelikleri ve daha nicesi... Dolayısıyla bazı davranışların, özellikle de "içgüdüsel" olarak tabir edilen, bilişsel fonksiyonlardan ziyade otomatik ve hızlı nöral tepkilere dayalı davranışların popülasyon içinde belli bir çeşitliliği olmak zorunda. Bu özellikleri çevrenin ihtiyaçlarına daha uygun sergileyebilen bireyler, Darwin'in tanımladığı doğal seçilim yoluyla seçilirler, diğerleriyse elenirler. O davranışları sergilemeyi pekiştiren genler her ne idiyse, bunlar gelecek nesle daha çok aktarılabilir ve böylece her nesilde o genleri taşıyan daha çok yavru doğar. Böylece genler tarafından denetlenen ve sinir sistemi mimarisinin içine gömülü olarak gelişen davranışlar, tıpkı kol uzunluğu veya deri rengi gibi fiziksel özelliklere benzer şekilde evrimleşebilir. Baldwin Etkisi'nde olan da bu: Davranış önce belirip de sonra genlere kazınmıyor. Belli davranışları pekiştiren genler popülasyon içinde zaten rastgele (veya önceden başka nedenlerle seçilerek) dağılmış halde, sonradan bu davranışların avantaj sağladığı durumlar oluştuğunda, bu davranışları sergileyebilen, dolayısıyla o davranışları tanımlayan genlere sahip bireyler daha kolay hayatta kalıyor, daha çok üreyebiliyor ve böylece popülasyon içinde o genler ve dolayısıyla o davranışlar daha yaygın görülüyor.
- fenotipik (fenotip)
Evrimde fenotipik, yani dışavurulan özellikler... Hemen her fenotipik özelliğin bir genetik altyapısı, yani genotipik bir tarafı vardır ve doğru fenotipler seçildikçe, aslında onların genetik altyapısı da seçilmiş olur ve bunlar özelliklerin kademeli ve birikimli olarak evrimleşmesini sağlar.
- genotipik (genotip)
Fenotipik özelliklerin bir genetik altyapısı olduğuna dair ifade; yani bir özelliğin genotipik bir tarafı vardır ve doğru fenotipler seçildikçe onların genetik altyapısı da seçilmiş olur (metin içinde "genotipik bir tarafı vardır" şeklinde anılmıştır).
- doğal seçilim
Çevrenin ihtiyaçlarına daha uygun sergileyebilen bireyler, Darwin'in tanımladığı doğal seçilim yoluyla seçilirler, diğerleriyse elenirler. O davranışları sergilemeyi pekiştiren genler gelecek nesle daha çok aktarılabilir ve böylece popülasyon içinde o genler daha yaygın görülür.
- feromonlar
Feromonlar gibi kimyasal koku hormonları da anne-bebek bağını yönetiyor.
- gradyan
Bu tür fiziksel ve kimyasal uyaranlarda gradyan dediğimiz konsantrasyon dağılımı çok önemli. Denizin hemen üstünde deniz kokusu daha yoğunken, denizden uzaklaştıkça bu koku azalır. Yani bir gradyana sahiptir. İşte bu koku moleküllerinin miktarındaki değişim, bir pusula görevi görür ve hayvanların beynindeki hareket içgüdülerini tetikler.
- yakamoz
Yakamozun halk arasındaki anlamı: Ay ışığının denize vurmasıyla oluşan parlak yansıma ve (metinde ayrıca) deniz kokusu.
- stridülasyon
Çekirgelere özgü o kulak tırmalayan ses; ki bu ses, erkeklerin çiftleşme çağrısı. Metinde bu seslerin dişi ve erkek embriyoların gelişim hızını etkilediği örneği verilmiştir.
- içgüdü
Daha önce hiç öğrenmediği birtakım davranış kalıplarıyla doğma durumu; "içgüdüsel" olarak tabir edilen davranışlar bilişsel fonksiyonlardan ziyade otomatik ve hızlı nöral tepkilere dayalıdır. Metinde örnek olarak anne memesi emme, kanguruların keseye tırmanma, bal arılarının dansı gibi doğuştan gelen davranışlar verilmiştir.