Doğum Lekeleri: Benler, Melek Öpücüğü, Ek Memeler ve Porto Şarabı Lekesi

56,7 B görüntülenme17.06.2018
Evrim AğacıBi' Başka Video
Bu Videonun YazısıDoğum Lekeleri: Melek Öpücüğünden Şarap Lekelerine...
Derinlemesine

Özet

Video, yenidoğanlarda görülen doğum lekelerinin türlerini, nedenlerini, olası sağlık etkilerini ve evrimsel bir bakış açısıyla ek memelerin kökenini açıklar. Pigmente (melanosit kaynaklı) ve vasküler (damarsal) doğum lekeleri örnekleri ile bunların doğal seyri ve ilişkilendirildikleri sendromlar anlatılır.

Terimler

  • Doğum lekeleri

    Ben, sütlü kahve, mongol lekesi, somon lekesi, leylek ısırığı, melek öpücüğü, çilek lekesi, şarap lekesi… Bunlar, yeni doğan bebeklerdeki doğum lekelerine halk arasında verilen isimlerden birkaçı.

  • Pigmente (Pigmentli) Doğum Lekeleri

    Doğum lekelerini iki büyük başlık altında toplamak mümkün: Pigmentli veya Pigmente Doğum Lekeleri ve Damarsal, yani Vasküler Doğum Lekeleri.

  • Damarsal (Vasküler) Doğum Lekeleri

    Doğum lekelerini iki büyük başlık altında toplamak mümkün: Pigmentli veya Pigmente Doğum Lekeleri ve Damarsal, yani Vasküler Doğum Lekeleri.

  • Benler

    En meşhur pigmente doğum lekesi, benler. Evet, eğer doğumunuzda vücudunuzda bir ben varsa, bu “doğum lekesi” olarak kategorize ediliyor.

  • Dermal melanosis (Mongol Lekesi)

    Bir diğer tip pigmente doğum lekesi, dermal melanosis. Ya da Mongol Lekesi. Bu lekeler, melanosit isimli deri hücrelerinin, derin deri katmanları altında hapsolması sonucu oluşuyor ve kahverengi veya mavimsi gri bir renkte oluyor. Bunu Türkiye’de pek görmemiş olabilirsiniz; çünkü daha ziyade siyahilerde, Amerikan yerlilerinde, Asyalı ve Hispanik toplumlarda görülüyor.

  • Kafe o ley (Café au lait)

    Bir diğer pigmente doğum lekesi ise, kafe o ley. Starbucksçılar Cafe Misto olarak biliyor olabilir; ancak bu isim, bu lekelerin Fransız sütlü kahvesine benzer bir renk ve yapıda olmasından gelmektedir. Bu renk, derinin epidermis tabakasındaki melanositlerden kaynaklanmaktadır. Bunlar genellikle kalıcı izlerdir ve zamanla büyüyüp, sayıca artabilirler.

  • Melanosit

    Bu lekeler, melanosit isimli deri hücrelerinin, derin deri katmanları altında hapsolması sonucu oluşuyor ve kahverengi veya mavimsi gri bir renkte oluyor. (Ayrıca kafe o ley renkleri derinin epidermis tabakasındaki melanositlerden kaynaklanmaktadır.)

  • Epidermis

    Bu renk, derinin epidermis tabakasındaki melanositlerden kaynaklanmaktadır.

  • Hemanjiyom (Çilek lekesi)

    Vasküler doğum lekelerinin en meşhuru, hemanjiyom, ya da halk arasındaki adıyla çilek lekesidir. Bunlar genellikle öylesine soluk ve yassıdır ki, doğum sırasında çoğu zaman gözden kaçarlar. Ancak zamanla büyürler ve her 10 bebekten 1’i, ömürlerinin ilk 1 senesi içinde bu lekelerden birine sahip olurlar. Görüntüleri gereği ebeveynleri endişelendirseler de, istatistiki olarak tüm vakaların %90’ında bu lekeler 10 yaşına kadar küçülür ve solar. Geriye sadece silik bir leke kalır. Buna rağmen, eğer gözlerde, solunum yolunda, testislerde veya hayati organlarda oluşacak olurlarsa, veya sayıca çok miktarda bulunacak olurlarsa, tıbbi müdahale gerekebilir. Çünkü bu lekeler, bazı nörolojik hastalıklar ve diğer sendromlarla ilişkilendirilmektedir.

  • Nevus flammeus (Şarap lekesi / Porto Şarabı Lekesi)

    İkinci vasküler doğum lekesi, tıbbi adı nevus flammeus olan, halk arasında “şarap lekesi” olarak bilinen lekelerdir. Hatta İngilizcede spesifik olarak Porto Şarabı Lekesi olarak bilinir. ... asıl nedeni şarap değil, gelişim sırasında damarların belli bir bölgede bir araya gelerek deride bu lekeleri oluşturmasıdır. Şarap veya üzüm suyu renginde oldukları için bu ismi alırlar. Bunlar yaş ilerledikçe küçülmez veya solmaz; hatta daha kırmızılaşıp, irileşebilir. Eğer ki gözlerin etrafında değillerse, genellikle tedavi etmek gerekmez; ancak bu lekeler, gözün optik sinirini etkileyen glakom hastalığı ile ilişkilendirilmektedir. Ayrıca bu lekelere sahip olan kişilerin %5-8 arasında Sturge-Weber Sendromu adı verilen ve çok erken yaşlarda başlayan şiddetli nöbetlerle karakterize edilen bir sendrom görülmektedir.

  • Glakom

    Bu lekeler, gözün optik sinirini etkileyen glakom hastalığı ile ilişkilendirilmektedir.

  • Sturge-Weber Sendromu

    Ayrıca bu lekelere sahip olan kişilerin %5-8 arasında Sturge-Weber Sendromu adı verilen ve çok erken yaşlarda başlayan şiddetli nöbetlerle karakterize edilen bir sendrom görülmektedir.

  • Nevus simpleks (Melek öpücüğü / Somon lekesi / Leylek ısırığı)

    Vasküler lekelerin sonuncusu ise, nevus simpleks. Bunun halk arasında çok adı var: Kültüre bağlı olarak melek öpücüğü, somon lekesi veya leylek ısırığı olarak bilinmektedir. Bunlar, örümcek damarlılık olarak bilinen durumdan kaynaklanırlar. Şarap lekelerine benzeseler de, onların aksine, yüzün iki tarafında simetriktirler. Ayrıca ayırt etmek için, üzerine bastırabilirsiniz. Geçici olarak beyaza dönüyorlarsa, nevus simplekstir.

  • Örümcek damarlılık

    Bunlar, örümcek damarlılık olarak bilinen durumdan kaynaklanırlar.

  • Süt bezi hattı

    Vücudumuzun iki tarafında da süt bezi hattı denen birer hat bulunur. Bunlar boyunca memeler oluşur; ancak biz evrimsel süreçte 2 adet olacak şekilde evrimleştik.

  • Ek memeler

    Popülasyonumuzun %5’i civarında bu süt bezi hatları boyunca ek memeler oluşabiliyor. Bunlar genelde zararsız ve tamamen işlevsiz oluyor.

  • Meme uçları (doğum lekesi olarak görülen çoklu meme uçları)

    Vücutta görülen bir diğer leke, meme uçlarıdır. Evet evet, bildiğiniz meme uçları. Ama o alışageldiğiniz iki tanesi değil. 3 tanesi, 4 tanesi, hatta kimi zaman 6 tanesi!

  • Dermatolog

    Bu lekelerden herhangi birine sahipseniz ve bir şüpheniz bulunuyorsa mutlaka bir deri doktoruna, yani dermatologa görünmenizi tavsiye ederiz.

Doğru Bilinen Yanlışlar

  • Melek öpücüğü, leylek ısırığı veya şarap lekesi isimleri bu lekelerin mutlaka melekler, leylekler ya da şarapla ilgili olduğu anlamına gelir.

    Bu isimler sadece görünüş ve renk benzetmesinden gelir; lekelerin nedeni melekler, leylekler veya şarap değil, derideki pigment veya damar gelişim farklılıklarıdır.

  • Mongol lekesi her popülasyonda eşit sıklıkta görülür.

    Mongol lekesi özellikle Siyah, Yerli Amerikalı, Asyalı ve Hispanik popülasyonlarda daha yaygındır; Türkiye'de daha az karşılaşılıyor olabilir.

  • Cafe‑au‑lait adlı leke ismi Starbucks veya modern kahve kültüründen gelmiştir.

    Cafe‑au‑lait ismi Fransızca'daki 'sütlü kahve' rengine benzetmeden gelir ve lekenin kaynağı epidermisteki melanositlerden gelen pigmentasyondur.

  • Hemanjiyomlar doğumda her zaman belirgindir ve hep problem yaratır.

    Birçok hemanjiyom doğum sırasında soluk ve gözden kaçabilir, sonra büyür; ancak vakaların yaklaşık %90'ı 10 yaşına kadar kendiliğinden küçülür ve çoğu zaman ciddi sorun oluşturmaz.

  • Porto şarabı lekeleri zamanla hafifler ve kaybolur.

    Port-wine lekeleri genellikle solmaz; zamanla daha kırmızı ve iri hale gelebilir ve bazı vakalarda glokom veya Sturge‑Weber sendromuyla ilişkili olabilir.

  • Nevus flammeus (port‑wine) ile nevus simplex (melek öpücüğü) aynıdır.

    Benzer görünebilirler ama nevus simplex simetrik olup bastırıldığında beyaza dönerken, port‑wine lekeleri basınca hemen beyazlamaz ve kalıcıdır.

  • İnsanlarda her zaman sadece iki meme vardır; ek meme hiç oluşmaz.

    Embriyolojik olarak vücutta süt bezi hatları vardır ve nüfusun yaklaşık %5'inde bu hatlar boyunca ek memeler (genellikle zararsız) görülebilir.

  • Doğum lekesi varsa mutlaka ciddi bir hastalık vardır.

    Çoğu doğum lekesi zararsızdır ve tedavi gerektirmez; ancak bazı vasküler lezyonlar veya belirli yerleşimler (göz, solunum) tıbbi değerlendirme gerektirir.

Sorular

  • Doğum lekeleri nereden geliyor?

    Doğum lekeleri melaninin veya damarların gelişim sırasında deri içindeki dağılım farklılıklarından kaynaklanır; isimler halk arasında renk veya görünüşe dayanır, gerçek nedenleri değil.

  • Doğum lekeleri kaç ana kategoriye ayrılır?

    İki ana kategori vardır: pigmente (pigmentli) doğum lekeleri ve vasküler (damarsal) doğum lekeleri.

  • Ben (nevus) doğum lekesi midir?

    Evet, doğumda var olan benler doğum lekesi kategorisine girer.

  • Mongol lekesi nedir ve kimlerde görülür?

    Mongol lekesi dermal melanosis olarak bilinir, derin katmanlarda melanositlerin hapsolmasıyla mavimsi-kahverengi görünür ve özellikle Siyah, Yerli Amerikalı, Asyalı ve Hispanik bireylerde daha sık görülür.

  • Cafe‑au‑lait (kafe‑o‑ley) lekesi ne anlama geliyor?

    Cafe‑au‑lait, Fransız sütlü kahvesinin rengine benzeyen pigmentli lekelerdir; epidermisteki melanositlerin neden olduğu ve genellikle kalıcı olabilen lekelerden biridir.

  • Hemanjiyom (çilek lekesi) nasıl seyreder ve ne sıklıkta görülür?

    Hemanjiyomlar genellikle doğumda soluk olabilir, sonra büyür ve bebeklerin yaklaşık %10'unda görülür; vakaların yaklaşık %90'ı 10 yaşına kadar küçülür ve solar.

  • Porto şarabı lekesi (nevus flammeus) neden endişe vericidir?

    Port-wine lekeleri solmaz, zamanla koyulaşabilir ve göz çevresindeyse glokom riskiyle ve %5–8 olasılıkla Sturge‑Weber sendromu ile ilişkilendirilebilir.

  • Nevus simplex (melek öpücüğü/leylek ısırığı) nasıl ayırt edilir?

    Genellikle yüzün iki tarafında simetrik olur ve üzerine bastırıldığında geçici olarak beyaza dönüyorsa nevus simplex olma olasılığı yüksektir.

  • İnsanların neden bazen 2'den fazla memesi olur?

    Vücudumuzda süt bezi hattı (milk line) vardır ve embriyoda bu hat boyunca ek meme dokuları oluşabilir; nüfusun yaklaşık %5'inde bu ek memeler görülebilir.

  • Doğum lekeleri için ne zaman doktora görünmeliyim?

    Eğer leke göz, solunum yolları, testisler veya hayati organları etkiliyorsa, sayıca çoksa ya da aileyi endişelendiriyorsa dermatologa başvurmak gerekir; genel şüpheleri gidermek için de muayene önerilir.

Ön Bilgiler

  • Temel insan biyolojisi bilgisi
  • Cilt anatomisi (epidermis ve dermis) anlayışı
  • Pigmentasyon ve melanositlerin rolü hakkında temel bilgi
  • Temel evrimsel biyoloji kavramları (evrimsel izler, atalarımızın özellikleri)
  • Temel tıbbi/dermatolojik terminoloji bilgisi

Tarihsel Bağlam

  • Evrimsel süreç

Kişiler

  • William Allen Sturge

    Sturge-Weber Sendromu'nun adında geçen 'Sturge' (metinde 'Sturge-Weber Sendromu' olarak geçiyor)

  • Frederick Parkes Weber

    Sturge-Weber Sendromu'nun adında geçen 'Weber' (metinde 'Sturge-Weber Sendromu' olarak geçiyor)