- Melanin
Deri rengi, vücudumuzdaki melanin isimli bir pigmentin miktarına göre belirlenen fiziksel bir özellik. Bir insanın vücudunda melanin pigmenti ne kadar fazla ise deri rengi o kadar koyu oluyor. Melanin pigmenti ne kadar az ise renk de o kadar açık oluyor. Her ikisinde de etkilenen şey 'MELANİN' pigmenti. Güneşten gelen ultraviyole ışınlar ... bu pigmenti parçalıyorlar. Bu parçalanmanın sonucunda ... melanin miktarı giderek azalıyor. Melanin miktarı azaldığı zaman olan şey, rengin açılması.
- Melanosit
Derimizde 'MELANOSİT' denen hücreler bulunuyor. Bunlar, melanin pigmenti üretmekten sorumlu olan hücreler. Deri hücreleri canlı olduğu için, bu azalmaya bağlı olarak, hemen tepki gösterirler ve 'MELANOGENEZ' denen bir süreçten geçerek, melanin üretmeye başlarlar.
- Melanogenez
Melanogenez denen bir süreçten geçerek, melanin üretmeye başlarlar. Bu hücreler, ortamda melaninin azaldığını fark ettikleri zaman, melanogenez yolu ile yeni melanin pigmenti üretmeye başlarlar. Ama bunu normalden abartılı bir şekilde yaparlar, yani melanin pigmenti melanin seviyesi vücudunuzda düştüğünde melanosit hücreleri gereğinden fazla melanin üretirler. İşte bunu yaptıkları zaman, derimizdeki melanin pigmenti miktarı, daha öncekine göre yüksek bir seviyeye ulaşır ve derimiz kararır.
- Ultraviyole ışınlar (mor ötesi ışınlar, UV-A ve UV-B)
Güneşten gelen ultraviyole ışınlar yani mor ötesi ışınlar yüksek enerjili oldukları için, saçımızdaki veya derimizdeki melanin pigmentine çarptıkları zaman, bu pigmenti parçalıyorlar. Ayrıca güneşten gelen ultraviyole-a ve ultraviyole-b ışınları yani, morötesi-a ve morötesi-b ışınları, tiyol isimli kimyasal ile tepkimeye girdiğinde, 'SULFONİK ASİT' diye yeni bir kimyasal oluşuyor.
- Kıl (saç) - ölü doku / Deri - canlı doku
Saç dediğimiz kıl yapısı, kıl dokusu ölü bir doku. Derimiz ise canlı bir doku. Bu temel fark güneş altında bu iki dokunun nasıl davranacağını belirliyor. Saç ölü olduğu için, melanin parçalandığında canlı hücre tepki veremez; deride ise canlı hücreler melanositler aracılığıyla tepki verip yeni melanin üretebilir.
- Tiyol (merkaptan / mekkaptan)
Saçlarımızın üzerinde, 'MEKKAPTAN' ya da tiyol adı verilen kimyasallar bulunuyor. Tiyol isimli kimyasalın oluşturduğu zincirler, birbiri üzerinde rahatça kayabilen zincirler dolayısıyla, saçlarımız tiyol ile kaplı iken rahatlıkla birbirleri üzerinde kayabiliyorlar ve dolayısıyla birbirlerine takılmıyorlar.
- Sülfonik asit
Güneşten gelen ultraviyole-a ve ultraviyole-b ışınları ... bu tiyol isimli kimyasal ile tepkimeye girdiğinde, 'SULFONİK ASİT' diye yeni bir kimyasal oluşuyor. Tiyolün oluşturduğu zincirlerin kayganlık özelliği sülfonik asidin böyle bir özelliği olmadığı için, yazın saçlarınız birbirine daha fazla dolanmaya meylediyor.
- Saç kremi
Saç kremi kullanmak ... saç kremi içerisindeki kimyasalların amacı, sulfonik asidi ortadan kaldırmak değil, sulfonik asidi doğrudan ortadan kaldırmanın bir yolu bulunmuyor. Bu nedenle güneşe çıkmadan önce, bu saç kremlerini kullanmalısınız ki, tiyolün o tiyol dediğim kimyasalın üzerini kaplıyor, saç kremindeki kimyasallar ve güneşten gelen ışınları absorbe ederek, bu tiyolün parçalanmasına, bozulmasına engel oluyor. Böylece saçlarınız birbirlerine daha az dolanıyor. Saç kremini güneş altında kaldıktan sonra kullandığınızda işe yaramıyor.
- Güneş kremi
Güneş kremleri güneşten gelen ultraviyole ışınlarını emiyor. Böylelikle derinize ve melanin pigmentine ulaşmamış oluyor bu ışınlar ve dolayısıyla, deriniz yanmıyor ve bronzlaşmıyorsunuz da çünkü; melanin pigmenti azalmadığı için vücut da buna tepki göstermiyor.
- Bronzlaşma
İşte bronzlaşma, melanin pigmentinin vücudumuzda miktar olarak artmasından başka bir şey değil. Derimizdeki melanositler melanin üretimini arttırdığında deri koyulaşır; bunu bronzlaşma olarak görürüz.
- Modifikasyon (değişiklik)
Bu çevresel değişimlere verilen fiziksel tepkiler geçici, genlerinize işleyen şeyler değil. İşte bu şekilde geçici olan fiziksel değişimlere, 'MODİFİKASYON' diyoruz. Yani güneşte bulunmayı bıraktığınız zaman deri renginiz eski haline dönüyor. Dolayısıyla bu güneşte bronzlaşma olayı, kalıcı bir değişim değil.
- Adaptasyon
Bu yolla olan değişimlere 'ADAPTASYON' diyoruz. Mesela güneş altında belli bir fiziksel özelliğiniz size daha kolay hayatta kalmayı sağlasaydı, daha çok yavru üretmeyi sağlardı, size o güneş altında daha kolay hayatta kalmanızı ve üremenizi sağlayan genler, gelecek nesile daha çok aktarılacaktı. Buna bağlı olarak da popülasyon içinde gen ve özellik dağılımları değişecekti, işte bu da evrimin ta kendisidir.
- Doğal seçilim
Buna bağlı olarak da popülasyon içinde gen ve özellik dağılımları değişecekti, işte bu da evrimin ta kendisidir. Bu yolla olan değişimlere 'ADAPTASYON' diyoruz. Eğer adaptasyon varsa; o adaptasyonlar doğal seçilim yoluyla gelmek zorundadır. Doğal seçilim de evrimin en temel mekanizmalarından birisidir.
- Melanogeneze dayalı deri kanseri
Bu melanogenezin durması, doğru zamanda durması veya güneşe tepkisel olarak artması ve azalması çok önemli, çünkü; melanogenez doğru zamanda durmazsa ya da güneş etkisi ortadan kalkmasına rağmen melanogenez devam edecek olsa; melanogeneze dayalı deri kanseri denen bir kanser tipinin oluşabildiğini görüyoruz.