Pisagor Teoremi: a²+b²=c² de... Neden?! (Binom Açılımı İspatı Dahil)

74 B görüntülenme13.02.2020
Evrim AğacıBi' Başka Video
Bu Videonun YazısıÜçgende Açı-Kenar Bağıntısı Nedir? Büyük Açının Karşısında Hangi Kenar Durur?
Derinlemesine

Özet

Video, Pisagor Teoremi ve Binom Açılımı ( (a+b)² = a² + 2ab + b² ) formüllerinin arkasındaki geometrik gerekçeleri ve basit görsel ispatlarını anlatıyor; temel matematiksel varsayımlara değinerek kare, dikdörtgen ve üçgen alanları üzerinden kavramsal açıklama yapıyor. Ayrıca serinin ilerleyen videolarında ele alınacak diğer matematiksel konulara işaret ediyor.

Terimler

  • Çizgi

    Herhangi bir çizgiyi ele aldığımızı varsayın. Bu çizginin uzunluğu dilediğimiz düzeyde olabilir. Burada matematiğin güzelliği bu. Yani bu çizgiyi çok rahat bir şekilde uzatabiliriz veya daha kısa çizebiliriz; üzerinde istediğimiz bir noktayı alarak bölme işlemi yapabiliriz. (Videoda çizgi, uzunluğu rastgele belirlenebilen ve istenen yerde bir nokta ile ikiye bölünebilen temel bir geometrik nesne olarak kullanılıyor.)

  • Nokta

    Bu çizgi üzerinde herhangi bir uzunlukta olabilecek bir nokta alacağım. Mesela şu noktayı alalım ama gene tekrar ediyorum, bu nokta yerine başka bir noktayı da alabilirdim. (Videoda 'nokta' çizgi üzerinde seçilen, konumu rastgele olabilen bir ayrım noktası olarak tanımlanıyor.)

  • Kare

    Bunlardan bir tanesi bunun bir kare olduğu, yani her kenarı eşit olan bir dörtgenin kare olduğu ve karenin alanının a kare olduğu. Bu bir varsayım. Mesela bu şekilde tanımlanıyor kare dediğimiz şey. (Videoda kare, tüm kenarları eşit olan bir dörtgen olarak tanımlanır ve alanı kenarın karesi olarak ele alınır.)

  • Karenin alanı

    Karenin alanının a kare olduğu. Bu bir varsayım. Yani karenin alanı, bir kenarının uzunluğunun karesi şeklinde tanımlanıyor. (Videoda karenin alanı, kenarın uzunluğunun karesi olarak kabul edilmektedir.)

  • Dikdörtgen

    Benzer şekilde dikdörtgenin iki kenarı farklı uzunlukta, bunun alanı a x b olduğunu mesela varsayıyoruz. (Videoda dikdörtgen, kenarlarından iki tanesinin farklı uzunlukta olabileceği bir dörtgen olarak ele alınır ve alanı iki komşu kenarın çarpımı olarak kabul edilir.)

  • Dikdörtgenin alanı

    Dikdörtgenin iki kenarı farklı uzunlukta, bunun alanı a x b olduğunu mesela varsayıyoruz. Ayrıca üçgen alanı ispatında kullanıldığı gibi, dikdörtgen alanı temel alınıp üçgen onun yarısı kabul ediliyor. (Videoda dikdörtgenin alanı, kenarlarının çarpımı olarak tanımlanır ve bu tanım üçgenin alanının yarısı olduğu sonucunu vermek için kullanılır.)

  • Çarpmanın değişme özelliği (a x b = b x a)

    Benzer şekilde matematiğin temel varsayımları arasında a x b'nin b x a'ya eşit olduğu gibi varsayımlar da var. (Videoda çarpmanın değişme özelliği, iki sayının çarpımının sırasına bağlı olmadığı temel bir varsayım olarak belirtiliyor.)

  • Üçgen

    Mesela bir üçgen alacak olursak, üçgenin alanının a x b'nin yarısı olduğunu varsayıyoruz ama bunu mesela çabucak ispatlaması çok zor değil. Çünkü eğer dikdörtgenin alanı a x b olduğuna göre üçgeni de onun yarısı olmak zorunda. (Videoda üçgen, dikdörtgenle ilişkilendirilerek alanı dikdörtgenin yarısı olarak tanımlanan temel bir çokgen olarak ele alınıyor.)

  • Üçgenin alanı

    Üçgenin alanının a x b'nin yarısı olduğunu varsayıyoruz ... çünkü eğer dikdörtgenin alanı a x b olduğuna göre üçgeni de onun yarısı olmak zorunda. (Videoda üçgenin alanı, iki kenarın çarpımının yarısı, yani a*b/2 şeklinde ifade edilir.)

  • Binomiyal açılım (A + B'nin karesi)

    Başta da sözünü ettiğim gibi, A + B'nin şu karesini almaya çalıştığımızda ... a kare + 2ab + b kare şeklinde ezberlediğimiz formül bu formül. ... Bunu çok basit bir şekilde kareden ve dikdörtgenlerden ispatlamak mümkün. ... Dolayısıyla A + B'nin karesi A kare + 2 tane AB + B kareye eşit oldu. (Videoda binomiyal açılım, bir toplamın karesinin geometrik olarak kare ve dikdörtgenlerin alanları toplanarak gösterilmesiyle açıklanır: (A+B)^2 = A^2 + 2AB + B^2.)

  • Pisagor Teoremi

    Pythagorean teoremi deyince, hani bilirsiniz üçgenlerle ilgili olan bir üçgenin dik açılı bir üçgenin hipotenüsünü karesi ... iki kenarının ayrı ayrı karelerinin toplamına eşittir. ... Yani z kare, x kare ile y kare toplamı. ... Daha sonra bunu kareye tamamlayarak ispatladığımızda x kare + 2xy + y kare = z kare ve 2xy'ler götürüldüğünde karşımıza kalan şey x kare + y kare = z kare. (Videoda Pisagor Teoremi, dik açılı üçgende hipotenüsün karesinin diğer iki dik kenarın kareleri toplamına eşit olduğunu ve geometrik bir kare tamamlama yöntemiyle ispatlandığını belirtir.)

  • Dik açılı üçgen

    Pythagorean teoremi deyince, üçgenlerle ilgili olan bir üçgenin dik açılı bir üçgenin ... (Videoda dik açılı üçgen, içinde bir dik açı (90 derece) bulunan üçgen olarak ele alınır ve teorem bu tür üçgenler için geçerlidir.)

  • Hipotenüs

    Pythagorean teoremi bağlamında 'hipotenüs'ten bahsedildi: bir dik açılı üçgende hipotenüsünü karesi ... iki kenarının ayrı ayrı karelerinin toplamına eşittir. (Videoda hipotenüs, dik açılı üçgende dik açıya karşı duran en uzun kenar olarak tanımlanır; teorem hipotenüsün karesinin diğer iki kenarın kareleri toplamına eşit olduğunu söyler.)

  • Geometrik ispat (kare tamamlama yöntemi)

    Bunu kareye tamamlayalım. ... Bunları birleştirdiğimiz zaman karşımıza ne çıkıyor? ... Burada bir kare, burada bir kare, burada da iki tane dikdörtgen çıkıyor. ... Hatta bunu küpe uyarlamak da mümkün ama şu anda karıştırmasın kafanızı diye o detaya girmeyeceğim. ... Pisagor Teoremi için de: İstediğimiz uzunlukta bir çizgi aldık, istediğimiz bir noktada onu böldük ve tekrardan kareye tamamlıyoruz. ... Şimdi şunları birleştirecek olursam, karşıma bir kare çıkacak. Bunun hipotenüsü Z demiştik. ... x + y'nin toplamının karesi eşittir. Buradaki alan kaç? z kare. ... şu üçgenlerden her birinin alanı kaç? x x y / 2. ... 4 tane var elimde. ... x+y'nin karesinin x kare + 2xy + y kare olduğunu. Dolayısıyla aynı şekilde açacak olursam, x kare + 2xy + y kare = z kare. Şununla şu birbirini götürüyor, 2xy kalıyor. 2xy'ler de karşılıklı olarak birbirini götürüyor ve karşımıza kalan şey x kare + y kare = z kare. (Videoda geometrik ispat veya kare tamamlama yöntemi, kare ve dikdörtgenlerin alanlarını uygun şekilde düzenleyerek cebirsel özdeşlikleri ve Pisagor teoremine ulaşma süreci olarak açıklanır.)

Doğru Bilinen Yanlışlar

  • Binom açılımı (a + b)² = a² + 2ab + b² sadece ezberlenmiş bir formüldür ve arkasında mantık yoktur.

    Hayır; bu formül bir karenin (a+b) kenarlı olarak geometrik şekilde bölünmesiyle açıkça gösterilebilir; a², b² ve iki adet a×b dikdörtgenin toplamından oluşur.

  • Kare veya dikdörtgenin alanı tanımı tartışılabilir veya kendiliğinden gelmez, ispatlanması şarttır.

    Kare ve dikdörtgen alanı tanımları matematiğin temel kabul ve tanımlarından biridir; bunlar üzerine daha ileri ispatlar kurulur.

  • Üçgenin alanı formülü (taban × yükseklik) / 2 belirsiz veya sezgisel bir kuraldır.

    Bu ifade dikdörtgenin alanının yarısı olduğu gözlemiyle kolayca ispatlanır; iki eş üçgen bir dikdörtgen oluşturur, dolayısıyla birinin alanı diğerinin yarısıdır.

  • Pisagor teoremi sadece belirli bir dik üçgen için geçerlidir veya 'rastgele' görünür.

    Geometrik döşeme argümanlarıyla (herhangi bir x ve y için) ispatlandığı için teorem tüm dik açılı üçgenler için geçerlidir.

  • Çarpmanın değişme özelliği (a × b = b × a) gibi cebirsel kurallar otomatik olarak ispatlanmalıdır veya farklı olabilir.

    Bu tür özellikler cebirde temel aksiyomlar veya kabul edilen kurallar arasındadır; ispatları soyut aksiyomatik yaklaşımla verilebilir ama günlük geometride bunlar varsayılır.

Sorular

  • Pisagor teoremi neden a² + b² = c² şeklindedir?

    Bir kare içine yerleştirilen dört dik üçgenin ve ortada kalan alanın karşılaştırılmasıyla gösterilir: (x+y)² = z² + 4·(x·y/2) yazılır, 2xy terimleri iptal edilince x² + y² = z² elde edilir.

  • A + B'nin karesi neden a² + 2ab + b²'dir?

    Bir kenarı (a+b) olan kareyi a'lık ve b'lik parçalarla böldüğümüzde bir a² kare, bir b² kare ve iki adet a×b dikdörtgen elde ederiz; alanların toplamı a² + 2ab + b² olur.

  • Karenin alanı nasıl tanımlanır ve bu bir varsayım mı?

    Kare, tüm kenarları eşit olan dörtgendir ve alanı kenar uzunluğunun karesi (a²) olarak tanımlanır; bu tip tanımlar matematiğin temel kabullerindendir.

  • Dikdörtgenin alanı neden a × b'dir?

    Dikdörtgen tanımı ve alan ölçümü varsayımları gereği bir dikdörtgenin alanı iki kenarının çarpımıdır; bu da geometride temel kabul edilen bir tanımdır.

  • Üçgenin alanı neden (a × b) / 2 olarak verilir?

    Bir dik üçgen, taban ve yükseklik aynı olan iki üçgenin birleştirilmesiyle bir dikdörtgen oluşturur; dolayısıyla tek bir üçgen, aynı taban ve yükseklik için dikdörtgenin yarısı kadar alandır.

  • Bu geometrik ispatlar tüm uzunluklar ve tüm konumlar için geçerli mi?

    Evet; ispatlar herhangi bir uzunlukta veya noktada parçalama üzerine kurulu olduğundan, genel olarak tüm uygun durumlar için genellenebilir.

  • Binom açılımını neden ezberlemek yerine anlamalıyız?

    Ezberlemek pratik olabilir ama geometrik ispat, ifadenin neden böyle olduğunu görselleştirir ve kavramın zihinde kalıcılığını artırır.

  • Pisagor teoremini geometrik yöntemle ispatlamak mümkün mü?

    Evet; dik açılı üçgenleri uygun şekilde kullanarak ve alanları karşılaştırarak basit bir geometrik ispat yapılabilir.

  • Bu yöntem küpe (kübün hacmi veya benzeri) uygulanabilir mi?

    Konuşmacı buna 'evet, uygulanabilir' diyor fakat uygulamanın daha karmaşık olacağı için burada gösterilmediğini belirtiyor.

  • Matematiğin bazı sonuçları varsayımlara mı dayanır (örneğin a×b = b×a)?

    Evet; çarpmanın değişme özelliği gibi bazı temel cebirsel kurallar matematiğin kabul edilen aksiyomları/varsayımları arasında yer alır.

Ön Bilgiler

  • Temel geometrik şekillerin (kare, dikdörtgen, üçgen) tanımı
  • Alan kavramı ve alan formülleri (kare, dikdörtgen, üçgen)
  • Basit cebirsel ifadeler ve değişken sembolleri (a, b, x, y, z)
  • Karesini alma ve çarpma işlemi hakkında temel bilgi
  • Temel mantıksal çıkarım ve ispat mantığı

Tarihsel Bağlam

  • Pisagor Teoremi keşfi - M.Ö. 6. yüzyıl, Antik Yunan
  • Binomiyal açılımın modern genelleştirilmesi - 17. yüzyıl, Isaac Newton
  • M.Ö. 6. yüzyıl, Antik Yunan
  • 17. yüzyıl, Erken Modern Dönem

Kişiler

  • Pisagor (Pythagoras)

    Pisagor teoremi bağlamında, dik üçgenlerde hipotenüsün karesinin diğer iki kenarın kareleri toplamına eşit olduğunu anlatmak için anıldı.

Bu Videodaki Sözler

Bu videoda verilenler

Binomiyal açılımın detayları (A + B'nin karesi açılımının geometrik ispatı)

Dolayısıyla bunu bu temel açılımı binomiyal açılım olarak da biliniyor. Bunun detaylarını ilerleyen videolarda gireriz. Çok basit bir şekilde kareden ve dikdörtgenlerden ispatlamak mümkün.

Daha sonraki videolarda çeşitli matematiksel konulara, teoremlere, formüllere ve denklemlere girmek

Eğer takılacak olursanız birine izah etmeniz gerekecek olursa kolay bir geometrik açıklama sağlayabilir ve aklınızda daha iyi yer etmesini sağlar. Daha sonraki videolarda daha çeşitli matematiksel konulara, teoremlere, formüllere, denklemlere gireceğiz. Eğer sizin de tavsiyeleriniz varsa, şunu anlatabilir misin, şu konuyu izah edebilir misin, şu formülü açıklayabilir misin demek isterseniz bunları yorumlara bırakmayı unutmayın.