- EVRİM
EVRİM, bir doğa yasasıdır. Tıpkı cisimlerin birbirlerine doğru hareket etme eğilimini ifade etmek için kullandığımız "kütleçekimi" gibi... Doğa yasaları bilimde "kanun", "ilke" veya "gerçek" isimleriyle de bilinirler. Evrim, gözlemsel olduğu için bir doğa yasasıdır. Gerçekleştiğini, tıpkı topu yere bıraktığımızda düştüğünü görmemiz gibi gözleyebiliriz. Her ikisinin de var olduğundan eminiz. Genler gibi kalıtsal birimlere sahip olan, bu kalıtsal birimlerinde çeşitlilik bulunabilen ve çevresel özellikler değiştikçe bu genetik altyapı hayatta kalma ve üremeye etki ettiği müddetçe evrim yaşanmak zorundadır. Öyle ki, bu sürecin illa biyolojik varlıklarda olması bile şart değildir! Bilgisayar simülasyonları, ekonomi, mühendislik, kimya, jeoloji, astronomi gibi diğer alanlarda da evrimsel optimizasyon ve değişimi gözlemek mümkündür. Doğa yasası olması da bundandır. Bir "prensip", bir "ilke"dir.
- Evrim Teorisi
Evrim TEORİSİ, doğadaki evrim yasasının neden ve nasıl gerçekleştiğini açıklayan bilimsel teoridir. Ancak... Evrim dediğimiz bu doğa yasasının neden ve nasıl o şekilde çalıştığını açıklayan Evrim Teorisi, Darwin tarafından sistematik bir şekilde ortaya konduğundan beri gelişmekte ve değişmektedir. Her araştırmacı, kendisinden önce gelenlerin tespitlerine yenilerini eklemiş, onların hatalarını düzeltmiş ve teoriyi güçlendirmiştir. Bu nedenle matematikteki teoremlerde olduğunun aksine, temel bilimlerdeki teorilerde nihai ispatlardan söz edemeyiz. Genellikle yeni bir teori, eskisini kökünden silip atmaz. Onu da kapsayan bir şekilde açıklamalarımızı genişletir. Evrim Teorisi olmasaydı, canlıların nesiller içerisindeki evrimsel değişiminin neden ve nasıl gerçekleştiğini asla izah edemezdik.
- EVRİMSEL BİYOLOJİ
EVRİMSEL BİYOLOJİ, Evrim Teorisi'ni merkez alan, bu alanda çalışmalar yürüten bilim sahasının genel adıdır. Kütleçekim Fiziği, bu sahanın karşılığı olarak düşünülebilir.
- Teori (bilim dilinde)
İlk olarak, bilim dilinde teori, günlük yaşantıdaki teoriden farklı bir anlama gelmektedir. Günlük yaşantıda teori sözcüğü, temelsiz veya emin olunamayan iddia anlamında kullanılmaktadır. Bilim dilinde teori ise, son derece sağlam kanıtlarla ve bulgularla desteklenen, deneysel ve gözlemsel olarak doğrulanmış, doğada süregelen olay ve olguları izah etmeyi başaran bilimsel açıklamalar olarak tanımlanmaktadır. Yani teoriler, bilimin açıklayıcı gücünün doruk noktasıdırlar.
- Kanun / Doğa yasası
Kanunlar, Evren içerisinde süregelen, kendini tekrar eden ve çeşitli yöntemlerle gözlenebilen olay, olgu ve süreçlerdir. Evrenin dokusundan ötürü vardırlar ve bu doku değişmedikçe, kanunlar da değişmezler. Ancak kanunlar, bizlere bilgi vermek konusunda son derece kısıtlıdırlar. Bize sadece bir şeyin "ne" olduğunu söyleyebilirler; "nasıl" ya da "neden" olduğunu izah edemezler.
- Hipotez
Hipotezler, etrafımızda gördüğümüz, birbiriyle ilişkili gibi gözüken olay ve olgular arasındaki ilişkilerin nedenlerini izah etmek amacıyla geliştirdiğimiz, henüz ispatlanmamış veya genel geçer olarak kabul görmemiş, geçici açıklamalardır. Araştırma ve sorgulama sürecinde ileri sürülen, sınanmayı bekleyen, bilimsel düşünüşe uygun her sav bir "hipotez"tir. Kanunlar ile o kanunları açıklayacak olan teoriler arasında köprü görevi görürler. Onları bir yerde "ön-tez" olarak düşünebilirsiniz. Teorilerin inşasında, değişmesinde, geliştirilmesinde, yanlışlanmasında çok büyük görevlere sahiptirler. Bazen, bazı hipotezler, tek başlarına bir teorinin temelinde yer alabildikleri için, bu iki kavram arasındaki fark kimi zaman bulanıklaşabilir. Bu gibi bazı nadir durumlarda hipotezler ile teoriler eş anlamlı hale gelebilirler.
- Teorem (matematikte)
Teorem, teori ile aynı anlama gelmez! Teoremler, matematik dahilinde kullanılan, kendilerinden önce gelen diğer teoremler ve aksiyomlar kullanılarak ispatlanmış ifadelerdir. Bu teoremler bir kere ispatlandıklarında, eğer ki ispat yönteminde bir hata yoksa, artık çürütülemezler. Nihai'dirler. Örneğin matematikte, Pisagor Teoremi'ni ispatlayabilirsiniz.
- İspat / Kanıt
İspat ve kanıt gibi sözcükler de ne yazık ki kafaları karıştıran kavramlardır. Bu iki sözcük, yapıları gereği, özellikle de matematikte kullanıldıklarında kesinlik ifade ederler. ... temel bilimlerde bu şekilde bir nihai yargı bulunmaz; bunun yerine, kendini tekrar eden doğal süreçler ve bunlara yönelik yaptığımız gözlem ve incelemeler söz konusudur. Bu nedenle ... temel bilimlerde genellikle "kanıt" ve "ispat" sözcükleri yerine, "bulgu" sözcüğünü tercih ederiz.
- Bulgular
Bulgularımız, teorilerimize ek bilgiler sağlar ve bu bulgular teoriyi güçlendirir veya zayıflatır. Ancak hangi sözcüğü kullanırsanız kullanın, "teoriyi destekleyen veri" anlamında kullandığınız müddetçe ciddi bir sorunla karşılaşmazsınız.
- Kütleçekimi
Tıpkı cisimlerin birbirlerine doğru hareket etme eğilimini ifade etmek için kullandığımız "kütleçekimi" gibi... (metinde kütleçekimi, doğa yasalarına / kanunlara örnek olarak verilmiştir).
- Gen / kalıtsal birim
Genler gibi kalıtsal birimlere sahip olan, bu kalıtsal birimlerinde çeşitlilik bulunabilen ve çevresel özellikler değiştikçe bu genetik altyapı hayatta kalma ve üremeye etki ettiği müddetçe evrim yaşanmak zorundadır.
- Evrim içindeki alt teoriler (örnekler)
Evrim Teorisi dahilinde, birbiriyle rekabet içerisinde olan teoriler bulunmaktadır: Bencil Gen Teorisi, Kızıl Kraliçe Teorisi, Sıçramalı Evrim Teorisi, Kademeli Değişim Teorisi, Stokastik Evrim Teorisi, Fisher'ın Kontrolsüz Evrim Teorisi ve benzerleri bunlara birkaç örnektir. Bunlar, farklı şartlar altında gerçekleşen farklı evrimsel süreçleri açıklayabilmemizi sağlamaktadır. Bunlar da zaman içerisinde değişmekte, gelişmekte ve evrimleşmektedir.