- Alet kullanabilmek
Bir hayvanın alet kullanabiliyor olması, o hayvanın, ulaşmak istediği şeyle tamamen alakasız gibi gözüken bir taş veya sopa parçasını kullanarak, kendisiyle ulaşmak istediği o şey arasındaki engeli kaldırabileceğini fark edebilecek kadar zeki olması demek. Yani o hayvan, o aleti daha kullanmadan, sadece zihninin içinde düşünerek onu nasıl kullanabileceğini, nasıl manipüle edebileceğini, hedefine nasıl götürebileceğini kurgulayabiliyor. Bu, çok üst düzey bir bilişsel yetenek.
- Alet yapmak
Çünkü sadece doğada bulunan yapı ve şekilleri kullanarak yaban hayattaki engelleri aşmaya çalışmak yetmez. İhtiyacınız olduğunu bildiğiniz (veya hayal edebildiğiniz), ama doğada henüz bulunmayan bir şeyi oldurmak. Üretmek... Yaratmak... Alet yapımı, adeta bilişsel bir devrim!
- Taş Devri
Taş Devri, 3 büyük ve önemli gruptan oluşuyor: İlki, aletlere dayalı insan kültürünün başladığı 'Alt Paleolitik' periyot. (Genel anlatım olarak) Taş Devri, o ilk taşı diğer taşa vurarak ihtiyaçlarımıza göre şekillendirebileceğimizi anlamamız sayesinde başlayan ve insanlık tarihinin büyük bir kısmını kapsayan dönemdir.
- Alt Paleolitik
Aletlere dayalı insan kültürünün başladığı 'Alt Paleolitik' periyot. Günümüzden 2.5 ila 3.5 milyon yıl önce, Homo cinsinin ilk üyelerinin ortaya çıktığı dönemde başlayan bu periyot, kabaca Homo sapiens'in ortaya çıkışı ve yükselişine kadar, yani günümüzden 200-300 bin yıl öncesine kadar devam etti. Yani 3 milyon yıl süren bu periyot boyunca bizler tamamen avcı toplayıcıydık, henüz tarımı keşfedememiştik. Var oluşumuz, aletlerimiz sayesinde alt edebildiğimiz vahşi hayvanlara, kuşlara, balıklara ve kendi ellerimizle, yerinde topladığımız yaban meyvelerine, çerezlere ve yemişlere bağlıydı.
- Litik çekirdek
İki taşı birbirine doğru açıyla ve hızda vurduğumuzda, taşlardan daha yumuşak olan ve 'litik çekirdek' dediğimiz taş... (yani) pulcukların koptuğu taştır.
- Litik pulcuk (pulcuk)
Litik pulcuk veya kısaca 'pulcuk' denen küçük ve sivri parçalar, iki taşı birbirine vurduğumuzda litik çekirdekten kopan parçalardır. Sonradan bu pulcukları bıçak, balta ucu ve mızrak ucu olarak kullanabileceğimizi fark ettik.
- Oldowan Kültürü
Önce daha küçük pulcukları kullanarak bugün 'Oldowan Kültürü' dediğimiz alet kültürünü geliştirdik.
- Aşölyen Kültür
Sonrasındaysa daha iri pulcuklara dayalı 'Aşölyen Kültür' evrimleşti.
- Homo sapiens
Homo sapiens'in ... 300.000 yıl kadar önce, Homo heidelbergensis isimli atasından kopup, en yakın kuzenleri olan Neandertallerden ayrılarak ortaya çıkışı, 'Orta Paleolitik' dediğimiz dönemi başlattı.
- Homo heidelbergensis
Homo sapiens'in atasından biri olarak bahsedilen tür; Homo sapiens'in yaklaşık 300.000 yıl kadar önce bu atadan kopup ortaya çıktığı ifade ediliyor.
- Homo neanderthalensis (Neandertaller)
En yakın kuzenlerimiz olan Neandertaller. O dönemde Dünya'ya en az bizim kadar hakim olan Neandertaller, yaşlılarına özel bakım verecek ve ölülerinin arkasından ritüeller sergileyecek kadar karmaşık bir bilişsel kapasiteye ve kültüre erişmişti. Bu kültürün bir parçası olarak ortaya çıkan Musteryen Aletler, Neandertallerin bizimkinden daha güçlü olan kavrama kuvvetiyle örtüşen özelliklere ve bizim üretebildiğimizden daha sivri uçlara sahipti.
- Orta Paleolitik
Homo sapiens'in ortaya çıkışıyla başlayan 'Orta Paleolitik' dönemi, günümüzden 28.000 yıl öncesine kadar devam etti. Bu noktada artık aletlerimiz daha karmaşıktı ve döneme hükmeden aletler büyük ölçüde Neandertallerinkiydi.
- Musteryen Aletler
İşte bu kültürün bir parçası olarak ortaya çıkan Musteryen Aletler, Neandertallerin bizimkinden daha güçlü olan kavrama kuvvetiyle örtüşen özelliklere ve bizim üretebildiğimizden daha sivri uçlara sahipti.
- Üst Paleolitik
Günümüzden 12.000 yıl önce, kabaca Göbeklitepe'nin inşaasına ve tarımın keşfine denk gelen zamanlara kadar süren bu periyotta alet yapma konusunda iyice uzmanlaştık. Aletlerimiz giderek daha çeşitli ve karmaşık hale gelmeye başladı; yiyeceğe erişimde daha da ustalaştık.
- Dart
Dart denen ve nefesle üflenerek fırlatılan oklar.
- Bronz Çağı
Taşlardan sonra 1300 yıl kadar sürecek olan Bronz Çağı.
- Demir Çağı
Bronz Çağı'nın sonrasındaki dönem; medeniyetimizin bugüne kadar geldiği süreç içinde yer alan çağlardan biri.
- Çelik
Artık sadece demir de değil, karbonla güçlendirilmiş demir olan çeliği kullanıyoruz.
- Primat Arkeolojisi
Son 12-13 yıldır 'Primat Arkeolojisi' denen bir saha; (metinde bunun) primatların alet kullanımı/üretimine ve dolayısıyla günümüzde Taş Devri'ne girdikleri iddiasına dair araştırmaları doğurdu.
- Mikrobik yaşam
Halihazırda olan yaşam, özellikle de mikrobik yaşam, yaşamın sıfırdan ve yeniden başlayabileceği her yeri işgal etmiş halde. Dolayısıyla bazı kimyasal moleküller yüzeydeki tatlı sularda veya okyanus altındaki hidrotermal bacaların etrafında biyokimyasal bir karmaşıklaşma yoluna girseler bile, civarlarında halihazırda bulunan canlılığa yemek olmanın ötesine geçemiyorlar.