Tam da Şu Anda İhtiyacınız Olan Ne? | Maslow'un İhtiyaçlar Hiyerarşisi

132 B görüntülenme02.08.2020
Evrim AğacıBi' Başka Video
Bu Videonun YazısıMaslow'un İhtiyaçlar Hiyerarşisi: Hayatta Kalmak İçin Nelere İhtiyaç Duyarız?
Derinlemesine

Özet

Video, Abraham Maslow'un 1943 tarihli 'İnsan Motivasyonuna Yönelik Bir Teori' makalesi temelinde Maslow'un İhtiyaçlar Hiyerarşisi'ni açıklıyor; fizyolojik gereksinimlerden güvenlik, aidiyet, saygı ve en tepe olan kendini gerçekleştirmeye kadar katmanları tartışıyor. Ayrıca piramidin popüler yanlış yorumları, eleştiriler (örneklem önyargısı, bireycilik odaklılık) ve bu modele alternatif teoriler (ERG, Max-Neef, McClelland) üzerinde duruluyor ve ihtiyaçların toplumsal ve bireysel sonuçları (kölelik, faşizm, aşağılık kompleksi vb.) ele alınıyor.

Terimler

  • Maslow'un İhtiyaçlar Hiyerarşisi

    Abraham Maslow'un 1943 yılında yazdığı "İnsan Motivasyonuna Yönelik Bir Teori" başlıklı makalesindeki tespitleri. Hayattaki ihtiyaçlarımızın bir öncelik sırası olduğu fikri etrafında kuruludur. Popüler kültürde genellikle bir piramit gibi resmedilir; halbuki Maslow hiçbir zaman bu tür bir piramitten söz etmedi. Makale, insan motivasyonlarının çeşitli seviyelerini (fizyolojik ihtiyaçlar, güvenlik, aidiyet ve sevgi, özgüven, kendi kendini gerçekleştirme vb.) ele alır ve hangi ihtiyaçların hangi durumda önem kazandığına dikkat çeker.

  • Fizyolojik ihtiyaçlar

    Piramidin en altında yer alan, nefes alma, yemek yeme, su içme, uyuma, boşaltım gibi bedensel olaylar. Bunların hepsi oldukça anlaşılır; bunları yapmaksızın varlığımızı sürdürmemiz imkansızdır, dolayısıyla en temelde olmalılar. Maslow, tartışmalı bir şekilde bu temel ihtiyaçlar arasına seks yapmayı da koymuştur.

  • Seks

    Maslow tarafından bazen fizyolojik ihtiyaçlar arasına konulan bir öğe. Transkriptin açıklamasına göre seks, bir türün varlığını sürdürebilmesi için en temel iki unsurdan biridir: hayatta kalma ve üreme. Bir canlı hayatta kalamazsa varlığını sürdüremez; fakat hayatta kalması yetmez, eğer üreyemezse türü devam edemez. Bu açıdan seksin biyolojik ve fizyolojik olarak en temel unsurlardan biri olması çok normaldir.

  • Güvenlik ihtiyacı

    Piramidin ikinci seviyesi. Bir canlı hayatta kalmayı başardıktan sonra, güvenli ve huzurlu bir hayat sürebilmelidir. Kendinizi güvende hissetmediğinizde, kendinizin en iyi versiyonu olma yönünde çaba sarf etmeniz mümkün olmayacaktır. Bu seviyeye bireysel güven, duygusal güven, finansal denge hali, sağlık ve iyilik, kazadan ve hastalıktan uzak olma gibi birçok alt başlık eklenebilir.

  • Aidiyet ve sevgi ihtiyacı

    Piramidin üçüncü seviyesi. Bir bireyin hayatta kalmayı ve güvende olmayı başardıktan sonraki en temel ihtiyacıdır: yakın arkadaşlıklar ve dostluklar kurmak, belirli gruplara ait olmak, onlarla ortak hedefler doğrultusunda çalışmak. İnsan sadece biyolojik değil, sosyal da bir hayvan türüdür; aidiyet ihtiyacının karşılanmaması rahatsız edici ve zararlı olabilir.

  • Özgüven ihtiyacı

    Piramidin en tepeden önceki son basamağı. Ayrıcalıklı ve başarı olma hissi; biraz ego tarafımızla ilgili. Toplumdaki yerimizin ve değerimizin diğerlerince görüldüğü, fark edildiği, önemsendiği hissi. Birçok insan saygı görmek ister; bağımsızlık duygusu, kendine güvenme ve özgürlük arayışı buradan gelir. Bir önceki seviye (aidiyet) ile birlikte psikolojik ihtiyaçlarımızı oluşturur.

  • Kendi kendini gerçekleştirme (kendi kendini gerçekleme)

    Piramidin en üstünde yer alan ve 'en nihai ihtiyaç' olarak tanımlanan kavram. Maslow bunu "Bir insan, olabileceğinin en üstü olmalıdır." sözleriyle ifade etmiştir. Tüm temel ve psikolojik ihtiyaçlarımızı karşıladıktan sonra bu seviyedeki ihtiyaçlarımızı gerçekleştirebiliriz. Örneğin resme ilgimiz varsa ressam olabilir, bir şeyler yaratmakta iyiysek mühendis olabiliriz; iyi bir ebeveyn veya eş olabiliriz. Kendimize yeni hedefler koyup onların peşinden gidebiliriz; olabileceğimizin en iyisi olmaya çalışmak bu seviyededir.

  • Psikolojik ihtiyaçlar

    Aidiyet ve sevgi ihtiyacı ile özgüven ihtiyacının (üçüncü ve dördüncü seviyelerin) bir araya gelmesiyle oluşan ihtiyaç kümesi. Bu ihtiyaçlar, bireyin sosyal ve ego temelli gereksinimlerini kapsar ve kendinin en iyi versiyonu olma çabasıyla ilişkilidir.

  • Temel ihtiyaçlar

    Piramidin ilk iki seviyesi olan fizyolojik ihtiyaçlar ve güvenlik ihtiyacının oluşturduğu kategori. Bunlar en biyolojik olan ihtiyaçlardır ve evrimsel kökenleri en eskilere dayanır; bu nedenle varlığımızı sürdürmek için önceliklidirler.

  • Aşağılık kompleksi

    Transkriptin tanımına göre, 3. seviye ihtiyaçların (aidiyet ve sevgi ihtiyacının) karşılanamamasından doğan bir psikolojik sorun olarak görülebilir. Yani sosyal aidiyet duygusunun yeterince sağlanmamasıyla ilişkili bir psikolojik durum olarak ele alınmıştır.

  • Kölelik ve ucuz işçilik

    Transkriptte, en temel fizyolojik ihtiyaçların kötüye kullanılmasının doğurduğu kurumlar olarak ele alınmıştır. İnsanlar en temel ihtiyaçlarını karşılayabilmek için başkalarına muhtaç yaşadığında, kölelik ve ucuz işçilik gibi yapılar ortaya çıkabilir.

  • Örnekleme önyargısı

    Maslow'un hiyerarşiyi oluşturmak için Albert Einstein veya Frederick Douglass gibi insanlığın en üst düzey isimlerini ve üniversite öğrencilerinin en üst düzeydeki %1'lik dilimini araştırmalara dahil etmesinin neden olabileceği önyargı. Bu tür seçici örnekleme, elde edilen sonuçların genellenmesini yanıltabilir; transkript buna 'örnekleme önyargısı' olarak atıfta bulunur.

  • Bireyci toplumlar / toplumcu halklar

    Maslow'a yöneltilen eleştirilerden biri: ihtiyaçlar hiyerarşisinin daha çok bireyci toplumları konu edindiği iddia edilir. Transkriptin açıklamasına göre tüm toplumlar bireyci değildir; toplumcu (kolektivist) halklarda aidiyet ihtiyacı, başarılı olma veya özgür olma ihtiyacından daha üstün olabilir. Yani ihtiyaçların önceliği toplumun kültürel yapısına göre değişebilir.

  • Piramidin görselleştirilmesi (piramite oturtma)

    Maslow'un fikirlerinin popüler kültürde genellikle piramit şeklinde resmedilmesi. Transkript, bu görselleştirmenin yanıltıcı olabileceğini vurgular: piramit, bir seviye tamamlanmadan diğer seviyelere ulaşılamayacağı algısını oluşturur. Halbuki insan zihni ihtiyaçlarını paralel olarak işleyebilecek kadar gelişmiştir ve bazı ihtiyaçlar eşzamanlı olarak önemli olabilir.

  • İhtiyaçların paralel işlenmesi / alternatif grafik

    Transkriptin önerdiği alternatif algı: İnsan zihni ihtiyaçlarını paralel olarak işleyebilir; bu yüzden ihtiyaçlar bir piramit yerine zamana bağlı olarak bazı seviyelerin daha önemli olduğu, bazılarınındaha az önemli olduğu veya bazıların eşzamanlı olarak eşit miktarda önemli olduğu şekilde gösterilebilir. Örnek bir alternatif grafikte yatay eksende kişisel gelişim, düşeyde ihtiyaçların şiddeti; her renk ayrı bir ihtiyaç türünü gösterir ve daha eşzamanlı bir algı oluşturur.

  • ERG Teorisi

    Transkriptte adı geçen bir teori; "ERG Teorisi isimli bir teori, bu ihtiyaçların analizini bir üst boyuta taşıyor." Yani ERG Teorisi, ihtiyaçların analizine farklı veya daha ileri bir bakış açısı getiren bir yaklaşımdır (transkriptte daha fazla detay verilmemiştir).

  • Manfred Max-Neef'in temel insan ihtiyaçları modeli

    Transkriptte adı geçen bir model; Şilili ekonomist Manfred Max-Neef'in temel insan ihtiyaçları modelinden söz edilebileceği belirtilmiştir. Transkript bu model hakkında detay vermemekte, sadece başka bir ihtiyaçlar yaklaşımı olarak anmaktadır.

  • David McClelland'ın ihtiyaç teorisi

    Transkriptte adı geçen bir diğer teori/teorisyendir. David McClelland'ın ihtiyaç teorisinden söz edilebileceği belirtilmiş, ancak transkriptte bu teori hakkında ayrıntı verilmemiştir.

  • İnsan motivasyonları

    Maslow'un hiyerarşisinin temelinde yer alan kavram. Bizi var olmaya iten, yaratıcı ürünler ortaya koymaya teşvik eden, kısaca kendimizin olabilecek en iyi versiyonu olmaya çabalamaya iten dürtülerdir. İnsan motivasyonları, hangi ihtiyaçların hangi durumda önem kazandığını belirlemede merkezî rol oynar.

  • Evrimsel kökenler

    Transkriptte, bazı ihtiyaçların 'en biyolojik olan' ve 'evrimsel kökenleri en eskilere dayanan ihtiyaçlar' olduğu belirtilir. Yani bu ihtiyaçlar, insan türünün evrimsel geçmişinde çok eski dönemlerden beri var olan ve türün hayatta kalmasıyla doğrudan ilişkili ihtiyaçlardır.

Doğru Bilinen Yanlışlar

  • Maslow hiyerarşisini ilk olarak piramit şeklinde ortaya koymuştur.

    Maslow piramit çizmemiştir; piramit temsili daha sonra popüler kültürde ortaya çıkmış ve modeli basitleştirmiştir.

  • İhtiyaçların kesin ve katı bir sıra ile, bir seviyesi tam karşılanmadan üst seviyelere ulaşılamaz.

    İnsanlar ihtiyaçlarını paralel olarak işleyebilir; bazı durumlarda üst düzey ihtiyaçlar alt düzeyler tam karşılanmadan da önemli olabilir.

  • Cinsellik, yemek ve su kadar tartışmasız bir şekilde fizyolojik ihtiyaç değildir.

    Cinsellik biyolojik olarak üreme ve türün devamı için temel bir unsurdur; ancak insan motivasyonları bağlamında ne kadar temel olduğu psikologlar arasında tartışmalıdır.

  • Maslow'un bulguları tüm kültürlere ve toplumsal yapılara aynı şekilde uygulanabilir.

    Maslow'un kuramı ağırlıklı olarak bireyci toplumları dikkate alır; kolektivist kültürlerde aidiyet gibi ihtiyaçlar farklı önceliklendirilmiş olabilir.

  • Maslow'un teorisi genellenebilir, bütün insan deneyimini kapsayan nihai ve tamamlanmış bir açıklamadır.

    Maslow'un çalışması sınırlı ve eleştirilmiştir (örneğin örnekleme yanlılığı); ihtiyaçların doğası yaşa, cinsiyete, sosyoekonomik duruma ve kültüre göre değişebilir ve başka teoriler de vardır.

Sorular

  • Tam da şu anda ihtiyacınız olan şey nedir?

    Bu kişiye göre değişir; Maslow perspektifinden öncelik genelde fizyolojik ve güvenlik ihtiyaçlarıdır, fakat bireyler farklı zamanlarda farklı ihtiyaçları her zaman hissedebilir.

  • Mutluluk olmadan para olabilir mi?

    Evet olabilir; ancak bazı temel ihtiyaçlar (örneğin sağlık) karşılanmadan mutluluk veya diğer hedefler daha sınırlı hale gelebilir.

  • Sağlık olmadan yeni deneyimler kazanmak mümkün mü?

    Çok daha kısıtlı olur; sağlık bozulduğunda seyahat etmek, öğrenime odaklanmak veya yeni deneyimler edinmek zorlaşır.

  • Su veya yemek olmadan yeni arkadaşlıklar kurabilir miydiniz?

    Neredeyse imkansızdır çünkü hayatta kalma öncelikli hâle gelir ve sosyal ilişkilere yatırım yapılamaz.

  • Maslow'un İhtiyaçlar Hiyerarşisi nedir?

    İnsan motivasyonlarını açıklamaya çalışan ve ihtiyaçları basitten karmaşığa sıralayan bir modeldir: fizyolojik, güvenlik, aidiyet, saygı ve kendi kendini gerçekleştirme.

  • Maslow gerçekten bir piramit mi önermiştir?

    Hayır; piramit gösterimi popüler kültürde yaygınlaşmıştır ama Maslow çalışmalarında böyle bir piramit çizmemiştir.

  • Seks, Maslow'un modelinde en temel ihtiyaçlardan biri midir?

    Maslow fizyolojik ihtiyaçlar arasında cinselliği saymıştır; biyolojik olarak üreme türün devamı için temel olsa da psikolojik motivasyon açısından tartışmalıdır.

  • İhtiyaçlar her zaman sırayla mı karşılanır?

    Hayır; insanlar ihtiyaçlarını paralel olarak işleyebilir ve zaman, kültür veya bireysel koşullara göre bazı ihtiyaçlar eşzamanlı veya öncelikli olabilir.

  • Maslow'un teorisine yönelik temel eleştiriler nelerdir?

    Örneklem yanlılığı (üst düzey bireylerin incelenmesi), bireyci kültürlere odaklanma ve ihtiyaçların katı bir sıra ile işlendiği varsayımı gibi eleştiriler vardır.

  • Maslow dışında hangi alternatif teoriler vardır?

    ERG Teorisi, Manfred Max-Neef'in temel insan ihtiyaçları modeli ve David McClelland'ın ihtiyaç teorisi gibi alternatif yaklaşımlar mevcuttur.

Ön Bilgiler

  • Temel psikoloji bilgisi (motivasyon kavramı)
  • İnsan biyolojisi ve fizyoloji bilgisi (fizyolojik ihtiyaçların ne olduğu)
  • Evrim ve doğal seçilim hakkında temel anlayış (hayatta kalma ve üremenin rolü)
  • Sosyoloji/antropoloji temelleri (kültürel farklılıkların etkisi)
  • Araştırma yöntemleri hakkında temel bilgi (örnekleme, önyargı kavramı)

Tarihsel Bağlam

  • 1943 - Abraham Maslow 'İnsan Motivasyonuna Yönelik Bir Teori' başlıklı makaleyi yayımladı
  • 1943 - Maslow'un çalışmasında Albert Einstein ve Frederick Douglass gibi ünlü figürler örneklem olarak kullanıldı
  • 1920'ler–1940'lar - Faşizmin yükselişi
  • 1969 - Clayton P. Alderfer tarafından ERG Teorisi önerildi
  • 1981 - Manfred Max-Neef 'Human Scale Development' çalışmasıyla temel insan ihtiyaçları modelini geliştirdi
  • 1961 - David McClelland 'The Achieving Society' ve ihtiyaç teorileri üzerine çalışmalar yayımladı
  • 1943 - Maslow'un örnekleme önyargısına işaret edecek şekilde üniversite öğrencilerinin en üst %1'lik dilimini incelemesi
  • 20. Yüzyıl
  • 19. Yüzyıl
  • 1920'ler–1940'lar
  • 1960'lar
  • 1980'ler

Kişiler

  • Abraham Maslow

    1943 tarihli "İnsan Motivasyonuna Yönelik Bir Teori" başlıklı makalesinde İhtiyaçlar Hiyerarşisi'ni ortaya koyan araştırmacı olarak anıldı.

  • Albert Einstein

    Maslow'un hiyerarşiyi oluştururken örneklediği, insanlığın üst düzey isimleri arasında gösterildi.

  • Frederick Douglass

    Maslow'un, hiyerarşiyi oluştururken incelediği ünlü kişiler arasında örnek verdiği isimlerden biri olarak anıldı.

  • Manfred Max-Neef

    Maslow dışındaki insan ihtiyaçları modellerinden biri olarak "temel insan ihtiyaçları" modeliyle bahsedildi.

  • David McClelland

    Maslow dışındaki ihtiyaç teorilerinden biri olan "McClelland'ın ihtiyaç teorisi" bağlamında anıldı.

Bu Videodaki Sözler

Bu videoda verilenler

ERG Teorisi ile Manfred Max-Neef ve David McClelland'ın modelleri gibi diğer ihtiyaç teorilerinin ilerleyen videolarda ele alınması

Veya Şilili economist Manfred Max-Neef'in temel insan ihtiyaçları modelinden, David McClelland'ın ihtiyaç teorisinden söz edebiliriz. Ancak bu videoyu daha fazla uzatmamak adına burada keselim ve bunları ilerleyen videolara saklayalım. Sizden isteğim, bir insan olarak, yani hem bir birey olarak, hem de toplumun bir parçası olarak ihtiyaçlarınızı gözden geçirmeniz, bunlar üzerine kafa yormanız.

Bahsedilen konuların ilerleyen videolarda ele alınması

uzatmamak adına burada keselim ve bunları ilerleyen videolara saklayalım. Sizden isteğim, bir insan olarak, yani hem bir birey olarak, hem de toplumun bir parçası olarak ihtiyaçlarınızı gözden geçirmeniz, bunlar üzerine kafa yormanız. Örneğin ülkemizde ve dünyanın her yerinde çok şikayet edilen siyasi kavgalar, sizce hangi ihtiyaçlarla ilgili?

Aşağılık kompleksi; 3. seviye ihtiyaçların karşılanamamasından doğan psikolojik sorun (detaylı incelenmesi bu videoda yapılacak)

Bu hiyerarşiyi anlamak, kendimizi anlamak demek. Örneğin bu videoda da yeri geldiğinde detaylıca ele alacağımız aşağılık kompleksi, 3. seviye ihtiyaçların karşılanamamasından doğan bir psikolojik sorun olarak görülebilir. 1. ve 2. seviye ihtiyaçlarımızı anlamak, biyolojik kökenlerimizi fark etmemizi sağlayabilir.

Piramidin popüler kültürde yanlış anlaşılmasına dair konuya ileride (videoda) yeniden değinme

Halbuki bu, konuyu yanlış anlamamıza sebep oluyor. Buna döneceğim, ama önce bu piramidi bir tanıyalım. Piramidin en altında fizyolojik ihtiyaçlar bulunur: nefes alma, yemek yeme, su içme, uyuma, boşaltım gibi bedensel olaylar yani.