- Maslow'un İhtiyaçlar Hiyerarşisi
Abraham Maslow'un 1943 yılında yazdığı "İnsan Motivasyonuna Yönelik Bir Teori" başlıklı makalesindeki tespitleri. Hayattaki ihtiyaçlarımızın bir öncelik sırası olduğu fikri etrafında kuruludur. Popüler kültürde genellikle bir piramit gibi resmedilir; halbuki Maslow hiçbir zaman bu tür bir piramitten söz etmedi. Makale, insan motivasyonlarının çeşitli seviyelerini (fizyolojik ihtiyaçlar, güvenlik, aidiyet ve sevgi, özgüven, kendi kendini gerçekleştirme vb.) ele alır ve hangi ihtiyaçların hangi durumda önem kazandığına dikkat çeker.
- Fizyolojik ihtiyaçlar
Piramidin en altında yer alan, nefes alma, yemek yeme, su içme, uyuma, boşaltım gibi bedensel olaylar. Bunların hepsi oldukça anlaşılır; bunları yapmaksızın varlığımızı sürdürmemiz imkansızdır, dolayısıyla en temelde olmalılar. Maslow, tartışmalı bir şekilde bu temel ihtiyaçlar arasına seks yapmayı da koymuştur.
- Seks
Maslow tarafından bazen fizyolojik ihtiyaçlar arasına konulan bir öğe. Transkriptin açıklamasına göre seks, bir türün varlığını sürdürebilmesi için en temel iki unsurdan biridir: hayatta kalma ve üreme. Bir canlı hayatta kalamazsa varlığını sürdüremez; fakat hayatta kalması yetmez, eğer üreyemezse türü devam edemez. Bu açıdan seksin biyolojik ve fizyolojik olarak en temel unsurlardan biri olması çok normaldir.
- Güvenlik ihtiyacı
Piramidin ikinci seviyesi. Bir canlı hayatta kalmayı başardıktan sonra, güvenli ve huzurlu bir hayat sürebilmelidir. Kendinizi güvende hissetmediğinizde, kendinizin en iyi versiyonu olma yönünde çaba sarf etmeniz mümkün olmayacaktır. Bu seviyeye bireysel güven, duygusal güven, finansal denge hali, sağlık ve iyilik, kazadan ve hastalıktan uzak olma gibi birçok alt başlık eklenebilir.
- Aidiyet ve sevgi ihtiyacı
Piramidin üçüncü seviyesi. Bir bireyin hayatta kalmayı ve güvende olmayı başardıktan sonraki en temel ihtiyacıdır: yakın arkadaşlıklar ve dostluklar kurmak, belirli gruplara ait olmak, onlarla ortak hedefler doğrultusunda çalışmak. İnsan sadece biyolojik değil, sosyal da bir hayvan türüdür; aidiyet ihtiyacının karşılanmaması rahatsız edici ve zararlı olabilir.
- Özgüven ihtiyacı
Piramidin en tepeden önceki son basamağı. Ayrıcalıklı ve başarı olma hissi; biraz ego tarafımızla ilgili. Toplumdaki yerimizin ve değerimizin diğerlerince görüldüğü, fark edildiği, önemsendiği hissi. Birçok insan saygı görmek ister; bağımsızlık duygusu, kendine güvenme ve özgürlük arayışı buradan gelir. Bir önceki seviye (aidiyet) ile birlikte psikolojik ihtiyaçlarımızı oluşturur.
- Kendi kendini gerçekleştirme (kendi kendini gerçekleme)
Piramidin en üstünde yer alan ve 'en nihai ihtiyaç' olarak tanımlanan kavram. Maslow bunu "Bir insan, olabileceğinin en üstü olmalıdır." sözleriyle ifade etmiştir. Tüm temel ve psikolojik ihtiyaçlarımızı karşıladıktan sonra bu seviyedeki ihtiyaçlarımızı gerçekleştirebiliriz. Örneğin resme ilgimiz varsa ressam olabilir, bir şeyler yaratmakta iyiysek mühendis olabiliriz; iyi bir ebeveyn veya eş olabiliriz. Kendimize yeni hedefler koyup onların peşinden gidebiliriz; olabileceğimizin en iyisi olmaya çalışmak bu seviyededir.
- Psikolojik ihtiyaçlar
Aidiyet ve sevgi ihtiyacı ile özgüven ihtiyacının (üçüncü ve dördüncü seviyelerin) bir araya gelmesiyle oluşan ihtiyaç kümesi. Bu ihtiyaçlar, bireyin sosyal ve ego temelli gereksinimlerini kapsar ve kendinin en iyi versiyonu olma çabasıyla ilişkilidir.
- Temel ihtiyaçlar
Piramidin ilk iki seviyesi olan fizyolojik ihtiyaçlar ve güvenlik ihtiyacının oluşturduğu kategori. Bunlar en biyolojik olan ihtiyaçlardır ve evrimsel kökenleri en eskilere dayanır; bu nedenle varlığımızı sürdürmek için önceliklidirler.
- Aşağılık kompleksi
Transkriptin tanımına göre, 3. seviye ihtiyaçların (aidiyet ve sevgi ihtiyacının) karşılanamamasından doğan bir psikolojik sorun olarak görülebilir. Yani sosyal aidiyet duygusunun yeterince sağlanmamasıyla ilişkili bir psikolojik durum olarak ele alınmıştır.
- Kölelik ve ucuz işçilik
Transkriptte, en temel fizyolojik ihtiyaçların kötüye kullanılmasının doğurduğu kurumlar olarak ele alınmıştır. İnsanlar en temel ihtiyaçlarını karşılayabilmek için başkalarına muhtaç yaşadığında, kölelik ve ucuz işçilik gibi yapılar ortaya çıkabilir.
- Örnekleme önyargısı
Maslow'un hiyerarşiyi oluşturmak için Albert Einstein veya Frederick Douglass gibi insanlığın en üst düzey isimlerini ve üniversite öğrencilerinin en üst düzeydeki %1'lik dilimini araştırmalara dahil etmesinin neden olabileceği önyargı. Bu tür seçici örnekleme, elde edilen sonuçların genellenmesini yanıltabilir; transkript buna 'örnekleme önyargısı' olarak atıfta bulunur.
- Bireyci toplumlar / toplumcu halklar
Maslow'a yöneltilen eleştirilerden biri: ihtiyaçlar hiyerarşisinin daha çok bireyci toplumları konu edindiği iddia edilir. Transkriptin açıklamasına göre tüm toplumlar bireyci değildir; toplumcu (kolektivist) halklarda aidiyet ihtiyacı, başarılı olma veya özgür olma ihtiyacından daha üstün olabilir. Yani ihtiyaçların önceliği toplumun kültürel yapısına göre değişebilir.
- Piramidin görselleştirilmesi (piramite oturtma)
Maslow'un fikirlerinin popüler kültürde genellikle piramit şeklinde resmedilmesi. Transkript, bu görselleştirmenin yanıltıcı olabileceğini vurgular: piramit, bir seviye tamamlanmadan diğer seviyelere ulaşılamayacağı algısını oluşturur. Halbuki insan zihni ihtiyaçlarını paralel olarak işleyebilecek kadar gelişmiştir ve bazı ihtiyaçlar eşzamanlı olarak önemli olabilir.
- İhtiyaçların paralel işlenmesi / alternatif grafik
Transkriptin önerdiği alternatif algı: İnsan zihni ihtiyaçlarını paralel olarak işleyebilir; bu yüzden ihtiyaçlar bir piramit yerine zamana bağlı olarak bazı seviyelerin daha önemli olduğu, bazılarınındaha az önemli olduğu veya bazıların eşzamanlı olarak eşit miktarda önemli olduğu şekilde gösterilebilir. Örnek bir alternatif grafikte yatay eksende kişisel gelişim, düşeyde ihtiyaçların şiddeti; her renk ayrı bir ihtiyaç türünü gösterir ve daha eşzamanlı bir algı oluşturur.
- ERG Teorisi
Transkriptte adı geçen bir teori; "ERG Teorisi isimli bir teori, bu ihtiyaçların analizini bir üst boyuta taşıyor." Yani ERG Teorisi, ihtiyaçların analizine farklı veya daha ileri bir bakış açısı getiren bir yaklaşımdır (transkriptte daha fazla detay verilmemiştir).
- Manfred Max-Neef'in temel insan ihtiyaçları modeli
Transkriptte adı geçen bir model; Şilili ekonomist Manfred Max-Neef'in temel insan ihtiyaçları modelinden söz edilebileceği belirtilmiştir. Transkript bu model hakkında detay vermemekte, sadece başka bir ihtiyaçlar yaklaşımı olarak anmaktadır.
- David McClelland'ın ihtiyaç teorisi
Transkriptte adı geçen bir diğer teori/teorisyendir. David McClelland'ın ihtiyaç teorisinden söz edilebileceği belirtilmiş, ancak transkriptte bu teori hakkında ayrıntı verilmemiştir.
- İnsan motivasyonları
Maslow'un hiyerarşisinin temelinde yer alan kavram. Bizi var olmaya iten, yaratıcı ürünler ortaya koymaya teşvik eden, kısaca kendimizin olabilecek en iyi versiyonu olmaya çabalamaya iten dürtülerdir. İnsan motivasyonları, hangi ihtiyaçların hangi durumda önem kazandığını belirlemede merkezî rol oynar.
- Evrimsel kökenler
Transkriptte, bazı ihtiyaçların 'en biyolojik olan' ve 'evrimsel kökenleri en eskilere dayanan ihtiyaçlar' olduğu belirtilir. Yani bu ihtiyaçlar, insan türünün evrimsel geçmişinde çok eski dönemlerden beri var olan ve türün hayatta kalmasıyla doğrudan ilişkili ihtiyaçlardır.