- Panspermia Hipotezi
Panspermia "tüm tohumlar" anlamına gelen Yunanca bir kelime. Bu hipotez, yaşamın Evren'de Dünya harici herhangi bir yerde başladıktan sonra, Dünya'ya asteroidler yoluyla taşındığını ve burada yeşerdiğini söylüyor. Yani 4.5 milyar yıl kadar önce Güneş Sistemi'nin kaotik oluşum süreci içinde Dünya'yı döven asteroidler, Dünya'da yaşamı tetikleyecek olan tohumları içeriyorlardı. Bunlar virüsler veya bakteriler gibi temel yaşam formları olabilir; ama ne olurlarsa olsunlar, Dünya'ya geldikten sonra burada tutunmayı başardılar ve gezegenimizdeki bütün yaşamı oluşturacak köken oldular. Bu hipotezin sorunu, yaşamın o diğer gezegende nasıl başladığını açıklamıyor, yani soruyu öteliyor olması.
- Abiyogenez Teorisi
Abiyogenez, "canlı olmayandan başlangıç" veya "cansızdan yaratma" demek. Bu teori, ilk baştaki canlımsı popülasyonların birdenbire değil, kimyasal bir evrim sürecinden geçerek var olduğunu ileri sürüyor. Yani moleküller zaten her an, çok sayıda kombinasyonla bir araya geliyorlar, bu kombinasyonların bir kısmı, diğer kombinasyonların ortaya çıkma hızını ve ihtimalini arttırıyor ve bu kombinasyonlardan birçoğu cansız kalacak olsa da, bazıları bugün canlılığın temelinde olduğunu bildiğimiz genetik materyal, basit şekerler, yağ yapılı zarlar gibi parçaları oluşturmuş ve bunların bir araya gelmesiyle yaşam olarak tanımlayacağımız hücremsiler, yani koaservatlar evrimleşmiş olabilir. Bu koaservatlar da zaman içinde birbiriyle rekabet edip, bulundukları ortama en uyumluların daha uzun süre stabil kalabilmesi sonucu karmaşıklaşarak, ilk hücrelere evrimleşmiş olabilir. Gerisi zaten evrim... Abiyogenez Teorisi, yaşam olmayan bir noktadan, yaşam olan bir noktaya nasıl geçtiğimizi araştırıyor. Bu, biyolojiden çok, biyokimyanın alanı.
- Spontane Jenerasyon (Aniden yaratılma)
Spontane jenerasyon olarak bilinen, aniden yaratılma fikriydi. Bu fikir de, abiyogenez gibi cansız maddelerden birdenbire canlı yapıların yaratılabileceğini iddia ediyordu. Mesela bir kütük, birdenbire timsaha dönüşebilirdi. Veya kirli çamaşırlar, farelere dönüşüyordu. Veya pirinç taneleri, böceklere dönüşüyordu. Kulağa artık oldukça saçma gelen bu fikir, deneysel yöntemle çürütüldü ve artık biliyoruz ki canlılar, birdenbire, puf diye var olmadılar. Evrimleşerek var oldular. Ancak bu fikir ile Abiyogenez Teorisi farklıdır; Redi ve Pasteur deneyleri spontaneous jenerasyonu çürütmüştür, abiyogenezi değil.
- Koaservatlar
bunların bir araya gelmesiyle yaşam olarak tanımlayacağımız hücremsiler, yani koaservatlar evrimleşmiş olabilir. Bu koaservatlar da zaman içinde birbiriyle rekabet edip, bulundukları ortama en uyumluların daha uzun süre stabil kalabilmesi sonucu karmaşıklaşarak, ilk hücrelere evrimleşmiş olabilir.
- DNA
DNA deoksiribonükleik asit teriminin kısaltması. Önce DNA modeli, DNA'nın RNA veya metabolizmadan önce evrimleştiğini söylüyor. Bu modele göre, DNA'dan da günümüzde yaygın olarak gördüğümüz şekilde, RNA üretiliyor.
- RNA
RNA da ribonükleik asit teriminin kısaltması. Önce RNA modeli, RNA'nın önce evrimleştiğini, ondan ters transkripsiyon yoluyla DNA'nın üretildiğini söylüyor. Ayrıca ribozim isimli bir nükleik asit var ve bu nükleik asit, aslında basit yapılı bir RNA molekülü.
- XNA (Zenonükleik asit)
XNA ise zenonükleik asit teriminin kısaltması. Zeno, yabancı demek. Yani canlılıkta görmeye aşina olduğumuz DNA ve RNA'dan farklı yapıda olan ama nihayetinde genetik bilgi aktarım becerisine sahip nükleik asitlere verilen bir isim. Burada X yerine deoksiriboz veya riboz yerine başka şekerler gelebiliyor. Bugüne kadar XNA'lar sadece laboratuvarda üretilmişti. Japonya'daki Nagoya Üniversitesinden araştırmacılar, acaba RNA veya DNA yerine XNA molekülleri yaşamı başlatmış olabilir mi diye bir hipotez ileri sürdüler.
- L-aTNA (L-treoninol nükleik asit)
Mesela dairesel olmayan, yani asiklik L-treoninol nükleik asit, ya da kısaca L-aTNA, buna bir örnek. Araştırmacılar, küçük ve büyük L-aTNA molekülleri belirli bir sıcaklıkta bir araya bırakıldıklarında, küçük moleküller uzun molekül üzerinde birbiriyle birleşerek daha büyük XNA molekülleri ürettiler. Bu sentezin oluşabilmesi için gereken sadece iki molekül olması: N-siyanoimidazol ve manganez gibi bir metal iyonu. Bunların her ikisinin de Erken Dünya koşullarında var olduğu zaten düşünülüyor. Ve daha da heyecanlı olan şu: Bu sentez için ek bir enzime gerek yok! Birinin fosfatı, diğerinin hidroksiline birleşerek zincirleme şekilde birbirlerine bağlanabiliyorlar. Ayrıca araştırmacılar, bu XNA moleküllerinin DNA ve RNA omurgası üzerine de inşa edilebileceğini gösterdiler; yani birinin oluşumu, diğerinin oluşumunu tetikleyebiliyor veya birindeki genetik kod, diğerine aktarılabiliyor.
- Ribozim
Ribozim isimli bir nükleik asit var ve bu nükleik asit, aslında basit yapılı bir RNA molekülü. Ama sıra dışı bir özelliği var: Ribozim, kendi kendisinin üretimini hızlandıran bir enzim görevi görüyor. Yani bir otokatalizör. Dolayısıyla bu ribozimden 1 tanesi yavaş süreçlerle oluşabilirse, ikincinin oluşması binlerce kat daha hızlı gerçekleşebilir, çünkü ortamda 1 tane ribozim varken, uygun şartlar altında bu ribozim kendi kopyalarını üretebiliyor. Ribozim, kendi başına canlı bir molekül değil; zaten moleküller tek başlarına canlı olamazlar. Ama bu davranış, tıpkı genetik materyalin kopyalanmasına benziyor.
- Otokatalizör
Ribozim örneğinde olduğu gibi, kendi kendisinin üretimini hızlandıran bir enzim görevi gören molekül; yani bir otokatalizör.
- Önce DNA / Önce RNA / Önce Metabolizma modelleri
Bu modellerin hepsi, isimlerinden de anlaşılacağı üzere, canlılığın temelinde her ikisi de çok önemli olan genetik materyalin mi, yoksa metabolik faaliyetin mi önce evrimleştiğini araştıran modeller. Önce DNA modeli, DNA'nın RNA veya metabolizmadan önce evrimleştiğini söylüyor. Önce RNA modeli, RNA'nın önce evrimleştiğini, ondan ters transkripsiyon yoluyla DNA'nın üretildiğini söylüyor. Önce Metabolizma Modeli'ne göre ise, genetik malzemeden önce metabolik süreçler, örneğin enzimatik faaliyet, katabolik süreçler, anabolik süreçler ve sair evrimleşti, bunların doğal bir sonucu olarak da ilk genetik malzeme sentezlendi. Böylece o metabolik faaliyet, düzenli bir sisteme oturmuş oldu.
- Kimyasal Evrim
Abiyogenez, kimyasal evrim dediğimiz olguyu temel alıyor. Bu olgunun gerçek olduğunu biliyoruz; moleküller zaten her an, çok sayıda kombinasyonla bir araya geliyorlar, bu kombinasyonların bir kısmı, diğer kombinasyonların ortaya çıkma hızını ve ihtimalini arttırıyor ve bu kombinasyonlardan birçoğu cansız kalacak olsa da, bazıları canlılığın temel yapılarının temellerini atıyor.
- N-siyanoimidazol
Bu sentezin oluşabilmesi için gereken sadece iki molekülten biri: N-siyanoimidazol. Araştırmacıların deneylerinde, küçük ve büyük L-aTNA moleküllerinin birleşerek daha büyük XNA molekülleri üretmesi için gereken maddeler arasında N-siyanoimidazol bulunuyordu ve bunun Erken Dünya koşullarında mevcut olduğu düşünülüyor.
- Manganez (metal iyonu)
Bu sentezin oluşabilmesi için gereken iki molekülden diğeri bir manganez gibi metal iyonu. Araştırmacılar deneylerinde manganez benzeri bir metal iyonunun L-aTNA sentezinde rol oynadığını ve bu tür metal iyonlarının Erken Dünya'da var olduğu düşünüldüğünü belirtiyorlar.
- Deoksiriboz / Riboz (şekerler)
DNA'nın omurgasında deoksiriboz, RNA'nın omurgasında riboz bulunan şekerlerdir. XNA'da ise X yerine deoksiriboz veya riboz yerine başka şekerler gelebiliyor; yani omurga şekerleri değiştirilebiliyor.
- Fosfat ve Hidroksil grupları
Araştırmacıların gözlemlediği şekilde, birinin fosfatı, diğerinin hidroksiline birleşerek zincirleme şekilde birbirlerine bağlanabiliyorlar; bu sayede ek bir enzime gerek kalmadan XNA zincirleri oluşabiliyor.
- Evrim Teorisi
Biyolojik anlamda Evrim Teorisi, yaşam her nasıl başlamış olursa olsun, o başlangıçtan sonra günümüze kadar olan çeşitlilik nasıl oluştuğunu açıklıyor. Abiyogenez Teorisi ise, yaşam olmayan bir noktadan yaşam olan bir noktaya nasıl geçtiğimizi araştırıyor; bu nedenle abiyogenez, doğrudan Evrim Teorisi'nin kapsamı değildir, ancak evrimsel biyolojiden güç alır.