Yaşam Nasıl Başladı? | Abiyogenez ve Yaşamın Kökeni

439 B görüntülenme15.04.2021
Evrim AğacıBi' Başka Video
Bu Videonun YazısıYaşamın Başlangıcının Bilimsel Tarihi: Dünya'da Yaşam Nasıl Başladı?
Derinlemesine

Özet

Video, Dünya'da yaşamın nasıl başladığı sorusunu ele alır; panspermia ve abiyogenez modellerini karşılaştırır ve yeni önerilen "Önce XNA" modelini Nagoya Üniversitesi tarafından yapılan deneysel çalışmaya dayanarak açıklar. Ayrıca abiyogenezin alt modellerini (Önce DNA, Önce RNA, Önce Metabolizma) ve RNA dünyası ile ribozimlerin önemini özetler.

Terimler

  • Panspermia Hipotezi

    Panspermia "tüm tohumlar" anlamına gelen Yunanca bir kelime. Bu hipotez, yaşamın Evren'de Dünya harici herhangi bir yerde başladıktan sonra, Dünya'ya asteroidler yoluyla taşındığını ve burada yeşerdiğini söylüyor. Yani 4.5 milyar yıl kadar önce Güneş Sistemi'nin kaotik oluşum süreci içinde Dünya'yı döven asteroidler, Dünya'da yaşamı tetikleyecek olan tohumları içeriyorlardı. Bunlar virüsler veya bakteriler gibi temel yaşam formları olabilir; ama ne olurlarsa olsunlar, Dünya'ya geldikten sonra burada tutunmayı başardılar ve gezegenimizdeki bütün yaşamı oluşturacak köken oldular. Bu hipotezin sorunu, yaşamın o diğer gezegende nasıl başladığını açıklamıyor, yani soruyu öteliyor olması.

  • Abiyogenez Teorisi

    Abiyogenez, "canlı olmayandan başlangıç" veya "cansızdan yaratma" demek. Bu teori, ilk baştaki canlımsı popülasyonların birdenbire değil, kimyasal bir evrim sürecinden geçerek var olduğunu ileri sürüyor. Yani moleküller zaten her an, çok sayıda kombinasyonla bir araya geliyorlar, bu kombinasyonların bir kısmı, diğer kombinasyonların ortaya çıkma hızını ve ihtimalini arttırıyor ve bu kombinasyonlardan birçoğu cansız kalacak olsa da, bazıları bugün canlılığın temelinde olduğunu bildiğimiz genetik materyal, basit şekerler, yağ yapılı zarlar gibi parçaları oluşturmuş ve bunların bir araya gelmesiyle yaşam olarak tanımlayacağımız hücremsiler, yani koaservatlar evrimleşmiş olabilir. Bu koaservatlar da zaman içinde birbiriyle rekabet edip, bulundukları ortama en uyumluların daha uzun süre stabil kalabilmesi sonucu karmaşıklaşarak, ilk hücrelere evrimleşmiş olabilir. Gerisi zaten evrim... Abiyogenez Teorisi, yaşam olmayan bir noktadan, yaşam olan bir noktaya nasıl geçtiğimizi araştırıyor. Bu, biyolojiden çok, biyokimyanın alanı.

  • Spontane Jenerasyon (Aniden yaratılma)

    Spontane jenerasyon olarak bilinen, aniden yaratılma fikriydi. Bu fikir de, abiyogenez gibi cansız maddelerden birdenbire canlı yapıların yaratılabileceğini iddia ediyordu. Mesela bir kütük, birdenbire timsaha dönüşebilirdi. Veya kirli çamaşırlar, farelere dönüşüyordu. Veya pirinç taneleri, böceklere dönüşüyordu. Kulağa artık oldukça saçma gelen bu fikir, deneysel yöntemle çürütüldü ve artık biliyoruz ki canlılar, birdenbire, puf diye var olmadılar. Evrimleşerek var oldular. Ancak bu fikir ile Abiyogenez Teorisi farklıdır; Redi ve Pasteur deneyleri spontaneous jenerasyonu çürütmüştür, abiyogenezi değil.

  • Koaservatlar

    bunların bir araya gelmesiyle yaşam olarak tanımlayacağımız hücremsiler, yani koaservatlar evrimleşmiş olabilir. Bu koaservatlar da zaman içinde birbiriyle rekabet edip, bulundukları ortama en uyumluların daha uzun süre stabil kalabilmesi sonucu karmaşıklaşarak, ilk hücrelere evrimleşmiş olabilir.

  • DNA

    DNA deoksiribonükleik asit teriminin kısaltması. Önce DNA modeli, DNA'nın RNA veya metabolizmadan önce evrimleştiğini söylüyor. Bu modele göre, DNA'dan da günümüzde yaygın olarak gördüğümüz şekilde, RNA üretiliyor.

  • RNA

    RNA da ribonükleik asit teriminin kısaltması. Önce RNA modeli, RNA'nın önce evrimleştiğini, ondan ters transkripsiyon yoluyla DNA'nın üretildiğini söylüyor. Ayrıca ribozim isimli bir nükleik asit var ve bu nükleik asit, aslında basit yapılı bir RNA molekülü.

  • XNA (Zenonükleik asit)

    XNA ise zenonükleik asit teriminin kısaltması. Zeno, yabancı demek. Yani canlılıkta görmeye aşina olduğumuz DNA ve RNA'dan farklı yapıda olan ama nihayetinde genetik bilgi aktarım becerisine sahip nükleik asitlere verilen bir isim. Burada X yerine deoksiriboz veya riboz yerine başka şekerler gelebiliyor. Bugüne kadar XNA'lar sadece laboratuvarda üretilmişti. Japonya'daki Nagoya Üniversitesinden araştırmacılar, acaba RNA veya DNA yerine XNA molekülleri yaşamı başlatmış olabilir mi diye bir hipotez ileri sürdüler.

  • L-aTNA (L-treoninol nükleik asit)

    Mesela dairesel olmayan, yani asiklik L-treoninol nükleik asit, ya da kısaca L-aTNA, buna bir örnek. Araştırmacılar, küçük ve büyük L-aTNA molekülleri belirli bir sıcaklıkta bir araya bırakıldıklarında, küçük moleküller uzun molekül üzerinde birbiriyle birleşerek daha büyük XNA molekülleri ürettiler. Bu sentezin oluşabilmesi için gereken sadece iki molekül olması: N-siyanoimidazol ve manganez gibi bir metal iyonu. Bunların her ikisinin de Erken Dünya koşullarında var olduğu zaten düşünülüyor. Ve daha da heyecanlı olan şu: Bu sentez için ek bir enzime gerek yok! Birinin fosfatı, diğerinin hidroksiline birleşerek zincirleme şekilde birbirlerine bağlanabiliyorlar. Ayrıca araştırmacılar, bu XNA moleküllerinin DNA ve RNA omurgası üzerine de inşa edilebileceğini gösterdiler; yani birinin oluşumu, diğerinin oluşumunu tetikleyebiliyor veya birindeki genetik kod, diğerine aktarılabiliyor.

  • Ribozim

    Ribozim isimli bir nükleik asit var ve bu nükleik asit, aslında basit yapılı bir RNA molekülü. Ama sıra dışı bir özelliği var: Ribozim, kendi kendisinin üretimini hızlandıran bir enzim görevi görüyor. Yani bir otokatalizör. Dolayısıyla bu ribozimden 1 tanesi yavaş süreçlerle oluşabilirse, ikincinin oluşması binlerce kat daha hızlı gerçekleşebilir, çünkü ortamda 1 tane ribozim varken, uygun şartlar altında bu ribozim kendi kopyalarını üretebiliyor. Ribozim, kendi başına canlı bir molekül değil; zaten moleküller tek başlarına canlı olamazlar. Ama bu davranış, tıpkı genetik materyalin kopyalanmasına benziyor.

  • Otokatalizör

    Ribozim örneğinde olduğu gibi, kendi kendisinin üretimini hızlandıran bir enzim görevi gören molekül; yani bir otokatalizör.

  • Önce DNA / Önce RNA / Önce Metabolizma modelleri

    Bu modellerin hepsi, isimlerinden de anlaşılacağı üzere, canlılığın temelinde her ikisi de çok önemli olan genetik materyalin mi, yoksa metabolik faaliyetin mi önce evrimleştiğini araştıran modeller. Önce DNA modeli, DNA'nın RNA veya metabolizmadan önce evrimleştiğini söylüyor. Önce RNA modeli, RNA'nın önce evrimleştiğini, ondan ters transkripsiyon yoluyla DNA'nın üretildiğini söylüyor. Önce Metabolizma Modeli'ne göre ise, genetik malzemeden önce metabolik süreçler, örneğin enzimatik faaliyet, katabolik süreçler, anabolik süreçler ve sair evrimleşti, bunların doğal bir sonucu olarak da ilk genetik malzeme sentezlendi. Böylece o metabolik faaliyet, düzenli bir sisteme oturmuş oldu.

  • Kimyasal Evrim

    Abiyogenez, kimyasal evrim dediğimiz olguyu temel alıyor. Bu olgunun gerçek olduğunu biliyoruz; moleküller zaten her an, çok sayıda kombinasyonla bir araya geliyorlar, bu kombinasyonların bir kısmı, diğer kombinasyonların ortaya çıkma hızını ve ihtimalini arttırıyor ve bu kombinasyonlardan birçoğu cansız kalacak olsa da, bazıları canlılığın temel yapılarının temellerini atıyor.

  • N-siyanoimidazol

    Bu sentezin oluşabilmesi için gereken sadece iki molekülten biri: N-siyanoimidazol. Araştırmacıların deneylerinde, küçük ve büyük L-aTNA moleküllerinin birleşerek daha büyük XNA molekülleri üretmesi için gereken maddeler arasında N-siyanoimidazol bulunuyordu ve bunun Erken Dünya koşullarında mevcut olduğu düşünülüyor.

  • Manganez (metal iyonu)

    Bu sentezin oluşabilmesi için gereken iki molekülden diğeri bir manganez gibi metal iyonu. Araştırmacılar deneylerinde manganez benzeri bir metal iyonunun L-aTNA sentezinde rol oynadığını ve bu tür metal iyonlarının Erken Dünya'da var olduğu düşünüldüğünü belirtiyorlar.

  • Deoksiriboz / Riboz (şekerler)

    DNA'nın omurgasında deoksiriboz, RNA'nın omurgasında riboz bulunan şekerlerdir. XNA'da ise X yerine deoksiriboz veya riboz yerine başka şekerler gelebiliyor; yani omurga şekerleri değiştirilebiliyor.

  • Fosfat ve Hidroksil grupları

    Araştırmacıların gözlemlediği şekilde, birinin fosfatı, diğerinin hidroksiline birleşerek zincirleme şekilde birbirlerine bağlanabiliyorlar; bu sayede ek bir enzime gerek kalmadan XNA zincirleri oluşabiliyor.

  • Evrim Teorisi

    Biyolojik anlamda Evrim Teorisi, yaşam her nasıl başlamış olursa olsun, o başlangıçtan sonra günümüze kadar olan çeşitlilik nasıl oluştuğunu açıklıyor. Abiyogenez Teorisi ise, yaşam olmayan bir noktadan yaşam olan bir noktaya nasıl geçtiğimizi araştırıyor; bu nedenle abiyogenez, doğrudan Evrim Teorisi'nin kapsamı değildir, ancak evrimsel biyolojiden güç alır.

Doğru Bilinen Yanlışlar

  • Redi ve Pasteur deneyleri abiyogenezi çürüttü.

    Redi ve Pasteur spontan jenerasyon fikrini çürüttüler; abiyogenez, cansızdan kimyasal evrimle yaşamın ortaya çıkışı iddiası olup bunlarla aynı şey değildir.

  • Spontan jenerasyon (örneğin kütükten timsah, kirli çamaşırdan fare) abiyogenez ile aynıdır.

    Spontan jenerasyon, canlıların aniden ortaya çıktığını iddia eden yanlış bir tarihsel inançtı; abiyogenez ise uzun süreli kimyasal evrim süreçlerini ve test edilebilir mekanizmaları araştıran bilimsel bir alandır.

  • Abiyogenez ve Evrim Teorisi aynı veya doğrudan aynı alandır.

    Abiyogenez, yaşamın başlangıcını; Evrim Teorisi ise yaşam başladıktan sonra türlerin çeşitlenmesini açıklar; dolayısıyla farklı ama birbirini besleyen alanlardır.

  • Abiyogenez temelsiz veya prestiji olmayan bir alandır.

    Abiyogenez çok disiplinli, test edilebilir hipotezlerle yürüyen saygın bir bilim alanıdır; kimyasal evrim çalışmaları Nobel ödülleriyle de ilişkilendirilen önemli bir araştırma sahasıdır.

  • Bir molekül (örneğin ribozim veya XNA) tek başına canlıdır.

    Hiçbir molekül tek başına canlı değildir; ribozimler veya XNA'lar katalitik veya genetik işlevler gösterebilirler ama canlılık, bu tür işlevlerin karmaşık bir sistem hâline gelmesiyle tanımlanır.

  • Panspermia çözüm sunar, yaşamın nasıl başladığını açıklar.

    Panspermia yalnızca yaşamı Dünya'ya taşıma mekanizmasını önerir; yaşamın ilk ortaya çıkış mekanizmasını açıklamaz, soruyu başka bir yere kaydırır.

Sorular

  • Dünya'da yaşam nasıl başladı?

    Kesin bir yanıt yok; ana yaklaşımlar panspermia (yaşamın başka yerde başlayıp taşınması) ve abiyogenez (cansız maddeden kimyasal evrimle yaşamın ortaya çıkışı) modelleridir.

  • Panspermia hipotezi nedir?

    Panspermia, yaşamın evrende başka bir yerde oluşup asteroid veya benzeri cisimlerle Dünya'ya taşındığını öne süren fikirdir, fakat yaşamın ilkinin nasıl başladığını açıklamaz.

  • Abiyogenez (abiogenesis) nedir?

    Abiyogenez, canlılığın cansız kimyasal maddelerden kimyasal evrim süreçleriyle zaman içinde ortaya çıktığını savunan bilimsel teoridir.

  • Redi ve Pasteur deneyleri abiyogenezi çürüttü mü?

    Hayır; bu deneyler spontan jenerasyon (aniden canlıların ortaya çıkışı) fikrini çürüttü, abiyogenez kimyasal evrim iddiasıyla aynı şey değildir.

  • Spontan jenerasyon (spontaneous generation) ne demektir?

    Spontan jenerasyon, cansız maddelerden birdenbire ve aniden canlıların oluştuğu yönündeki tarihsel inançtır; deneylerle bu fikir çürütülmüştür.

  • Evrim Teorisi ile Abiyogenez aynı şey mi?

    Hayır; evrim teorisi yaşam başladıktan sonra çeşitliliğin nasıl oluştuğunu açıklar, abiyogenez ise yaşamın başlangıcındaki kimyasal süreçleri araştırır.

  • Neden Önce RNA modeli popüler?

    Çünkü ribozimler gibi RNA'nın hem bilgi depolayıp hem katalitik işlev görebildiğini gösteren bulgular, RNA dünyası hipotezini destekliyor.

  • Ribozim nedir ve neden önemlidir?

    Ribozim, bazı RNA moleküllerinin katalitik işlev gösteren formudur; kendi kopyalanma süreçlerini hızlandırabilecek otokatalitik özellikleri nedeniyle yaşamın ilk genetik-katalitik sistemleri için önemli bir adaydır.

  • XNA nedir ve yeni çalışma ne gösterdi?

    XNA, DNA/RNA'dan farklı şeker omurga yapısına sahip ksenonükleik asitleri ifade eder; Nagoya Üniversitesi'ndeki deneyler L-aTNA gibi XNA'ların enzimsiz koşullarda zincirleşebildiğini ve DNA/RNA omurgasına bilgi aktarım potansiyeli olduğunu gösterdi.

  • XNA sentezi için hangi kimyasallar gerekliydi ve enzime gerek var mıydı?

    Deneylerde N-siyanoimidazol ve manganez iyonu kullanıldı ve sentezin enzime gerek olmadan gerçekleşebildiği gösterildi.

Ön Bilgiler

  • Temel biyoloji (hücre, DNA, RNA, protein kavramları)
  • Moleküler biyoloji ve genetik temelleri
  • Temel kimya (organik kimyaye dair temel kavramlar, bağlanma, katalizörler)
  • Biyokimya (enzimler, metabolik yollar)
  • Jeoloji / gezegen bilimi temelleri (Erken Dünya koşulları, meteorit etkinliği)
  • Evrimsel biyoloji temelleri
  • Nükleik asitlerin yapısı ve fonksiyonu hakkında bilgi
  • Bilimsel yöntem ve deney tasarımı hakkında temel anlayış

Tarihsel Bağlam

  • Yaklaşık 4,5 milyar yıl önce: Güneş Sistemi'nin kaotik oluşumu sırasında Dünya'ya asteroid bombardımanı ve yaşam tohumlarının taşınması hipotezi
  • 1668: Francesco Redi'nin deneyleriyle spontan jenerasyon iddiasına karşı deneysel sonuçlar
  • 1861: Louis Pasteur'un kuğu boyunlu flakon deneyleriyle spontan jenerasyon fikrinin çürütülmesi
  • 2018: Nobel Kimya Ödülü Frances Arnold, Gregory Winter ve George Smith'e verildi
  • Yakın zaman (videoda 'geçtiğimiz hafta' olarak belirtilmiş): Nagoya Üniversitesi tarafından XNA - L-aTNA ile ilgili deneysel araştırmanın yayımlanması
  • Ay'da bulunan Dünya kaynaklı mikrofosillerin varlığına ilişkin gözlemler, meteor çarpışmalarıyla taşınma olasılığı
  • Yaklaşık 4,5 milyar yıl önce
  • 17. Yüzyıl
  • 19. Yüzyıl
  • 21. Yüzyıl

Kişiler

  • Giovanni Battista Redi

    Spontan jenerasyon fikrini çürüten deneylerle anılan Redi; videoda "Redi ve Pasteur deneyleri" ifadesinde bahsedildi.

  • Louis Pasteur

    Spontan jenerasyon fikrini çürüten deneyleriyle anılan Pasteur; videoda "Redi ve Pasteur deneyleri" ifadesinde bahsedildi.

  • Frances Arnold

    2018 Nobel Kimya Ödülü'nden söz edilirken, Nobel Komitesi'nin belirttiği şekilde "evrimi kullanarak kimya mühendisliği alanında devrim yaratan" bilim insanı olarak anıldı.

  • Gregory Winter

    2018 Nobel Kimya Ödülü alan bilim insanlarından biri olarak videoda anıldı.

  • George Smith

    2018 Nobel Kimya Ödülü alan bilim insanlarından biri olarak videoda anıldı.

Bu Videodaki Sözler

Bu videoda verilenler

Yaşamın DNA veya RNA yerine XNA ("yabancı nükleik asitler") temelli olabileceğine dair araştırmanın anlatılması

Bu konuyla ilgili olarak geçtiğimiz hafta müthiş bir araştırma yayınlandı, belki duymuşsunuzdur: Yaşamın, DNA veya RNA temelli değil de, XNA isimli "yabancı nükleik asitler" sayesinde ortaya çıkmış olabileceğine dair bazı izler bulundu. Bu videoda size biraz bunu anlatacağım ama önce yaşamın başlangıcına yönelik olarak geliştirilen bilimsel modelleri hatırlamamız gerekiyor. Yaşamın başlangıcıyla ilgili 2 bilimsel model var: Panspermia Hipotezi ve Abiyogenez Teorisi.

Abiyogenez teorisindeki tüm alt modellerin (Önce DNA, Önce RNA, Önce Metabolizma vb.) ayrı videolarda detaylı şekilde incelenmesi

Bunların hepsi, uzun uzun incelemeyi hak eden çok kapsamlı modeller. Burada hepsine giremeyeceğim için, siz iyisi mi kanala abone olun da bu videoları kaçırmayın. Şimdi, geçen hafta ne oldu peki?