Evrim, Tesadüfler Üzerine mi Kurulu? - Bilmiyorum Demenin Gücü...

130 B görüntülenme05.03.2018
Evrim AğacıBi' Başka Video
Derinlemesine

Özet

Video, "Evrim tesadüfler üzerine mi kurulu?" iddiasını eleştirir, evrimsel süreçlerin rastgelelikten ibaret olmadığını ve bilimde bilinmeyenler için "Bilmiyorum" demenin önemini açıklar. Ayrıca ileride tesadüfler ve olasılıkla ilgili matematiksel analizlerin gösterileceği duyurulur.

Terimler

  • Evrim

    Evrim, biyolojik olayların neden o şekilde olduğu ile ilgili en temel, en nihai açıklamadır. Örneğin biz insanların nereden geldiği, kuşların neden uçabildiği, bitkilerin nasıl fotosentez yaptığı, bakterilerin kökenleri gibi her türlü biyolojik sorunun en nihai cevabı, tüm bu canlıların var olmasını ve her türlü özelliklerinin ortaya çıkabilmesinin ana nedeni olan evrimdir.

  • Tesadüf

    Tesadüf nedir? Birden fazla düşük olasılıklı olayın bir arada meydana gelmesidir. Örneğin Dünya'nın öbür ucundaki bir ülkede sokakta yürürken Türkiye'den ilkokul arkadaşınızla karşılaşmanız tesadüftür. Peki bu, bu karşılaşmanın bilim üstü, bilim ötesi olduğu anlamına mı gelir? Hayır. İki insanın Dünya'nın aynı noktasında olması ihtimali, matematiksel olarak hesaplanabilirdir. Ve o olay, ne kadar küçük olursa olsun, yaşanmıştır. Benzer şekilde, Evren içinde bu şekilde düşük olasılıklı olaylar her an yaşanmaktadır. Bunlar, dışarıdan bakanlar için "tesadüf" olabilir. Mesela bir piknik yapmak için reçel kabını açtığınızda, 150 metre uzaktaki bir ağacın tek bir yaprağının reçelin içine düşme ihtimali nedir? Aşırı küçük. Ama bu olur. Olduğunda da tesadüf der geçeriz.

  • Bilmiyorum (bilimde 'Bilmiyorum' deme)

    Benzer şekilde, bir olayın neden ve nasıl o şekillerde olduğunu farklı seviyelerde izah edebiliriz... Eğer ki kuşların neden bu şekilde öttüğünü bilmiyorsanız, soruların en başında "Bilmiyorum." diyebilirsiniz. Bilimde "Bilmiyorum." demek bir erdemdir. Bir heyecan kaynağıdır; çünkü keşfedilmeyi bekleyen bir soru işaretine, gizemi çözülmemiş bir gerçeğe işaret eder. Bilim, bu cevaptan doğar. Ancak günlük yaşantıda "Bilmiyorum." zaaf olarak görüldüğü için kullanımı epey azalmıştır. Bilmiyorum sorusuna hatalı veya uydurma cevaplar vermenin bizi bir yere götürmediğini anlamamız gerekiyor. Bilmiyorum diyememek, tam tersine gerçeklere ulaşma olasılığımızı azaltır. Çünkü eğer gerçek olduğundan emin olmadığınız veya test etmediğiniz bir cevap ile yetinecek olursanız, o soruya yönelik merakınızı bilimsel ve güvenilir yöntemlerle tatmin etmeye çalışmazsınız.

  • Bilimsel metodoloji / Akademik yöntemler

    Bilimde, olayların neden ve nasıl o şekilde olduğunu izah ederken, yani teoriler geliştirirken, ispatsız bir şekilde inançlarımıza başvurmayız. İnsanlar, yanıtını bilmedikleri zor sorularla karşılaştıkları zaman, çoğunlukla soruyu geçiştirmeye veya inançlarıyla izah etmeye çalışırlar. Bilimde ise bunu yapmayız. Bilmediğimiz sorulara ispatlanmamış ve şahsi cevaplar sunmayız. Ya akademik yöntemlerle, bilimsel metodolojiyi kullanarak araştırırız. Ya da bilmiyorum deriz.

  • Cinsel seçilim (cinsel seçilim mekanizmaları)

    Neden dişilerini etkilemek istiyor? Evrimin cinsel seçilim mekanizmaları bu özelliği seçtiği için. Evrim neden bu özellikleri seçiyor? Canlıların üremesine avantaj sağladığı için.

  • Seçilim (doğal seçilim)

    Çeşitlilik rastgele yaratılıyor olsa da, seçilim rastgeleliği tamamen ortadan kaldırmaktadır. Evrim neden bu özellikleri seçiyor? Canlıların üremesine avantaj sağladığı için.

  • Kimyasalların birleşmesi / Kimyasal tepkime

    Neden kimyasallar birleşti? Çünkü maddeler, özelliklerine bağlı olarak diğer kimyasallarla tepkimeye girmeye meyillidir. Kimyasallarda neden bu eğilim vardır? Atomlarının yapısından ve elektronların dizilim tipinden ötürü.

  • Atom

    Kimyasallarda neden bu eğilim vardır? Atomlarının yapısından ve elektronların dizilim tipinden ötürü. Atomlar neden bu yapıdadır? Çünkü fizik yasaları, atomun pozitif yüklü bir çekirdeğinin etrafında negatif yüklü elektronlara sahip olmasına neden olur.

  • Elektronların dizilim tipi (elektron konfigürasyonu)

    Kimyasallarda neden bu eğilim vardır? Atomlarının yapısından ve elektronların dizilim tipinden ötürü. Atomlar neden bu yapıdadır? Çünkü fizik yasaları, atomun pozitif yüklü bir çekirdeğinin etrafında negatif yüklü elektronlara sahip olmasına neden olur.

  • Fizik yasaları

    Atomlar neden bu yapıdadır? Çünkü fizik yasaları, atomun pozitif yüklü bir çekirdeğinin etrafında negatif yüklü elektronlara sahip olmasına neden olur. Fizik yasaları neden böyledir? Büyük Patlama sonrasında Evren'imiz oluşurken var olan şartlardan ötürü.

  • Büyük Patlama

    Fizik yasaları neden böyledir? Büyük Patlama sonrasında Evren'imiz oluşurken var olan şartlardan ötürü.

  • Natüralist (doğalcı)

    Natüralistler, yani doğalcılar, Evren'in başlangıcına kadar konuyu getirip, sonrasında "Bilmiyorum ama araştırmalar devam ediyor." derler.

  • Teolog

    Teologlar ise hem ilk başlangıcın, hem de sonrasında olan tüm olayların bir süpergücün ürünü olduğuna inanır.

  • Olasılık

    İki insanın Dünya'nın aynı noktasında olması ihtimali, matematiksel olarak hesaplanabilirdir. Ve o olay, ne kadar küçük olursa olsun, yaşanmıştır. Benzer şekilde, Evren içinde bu şekilde düşük olasılıklı olaylar her an yaşanmaktadır.

  • Evrimsel süreç

    Benzer şekilde, evrimsel süreçte de bu şekilde düşük olasılıklı olaylar yaşanmıştır; ancak evrim bu olaylar ile ilgili değildir. İnsanın var olması, bildiğimiz en zeki hayvan türü olması tesadüf değildir. Tamamen matematiksel ve bilimsel olarak çalışılabilen evrimsel sürecin bir ürünüdür. Benzer şekilde, kuşların ötüşü, dinozorların yok oluşu, denizel hayvanların karalarda yaşayacak şekilde biçim değiştirmesi, köpeğinizin size bağlı olma nedeni, bir venüs bitkisinin yapraklarının kapanıp bir böceği avlayabilmesi, kedinizin uzaylı benzeri davranışları... Hepsi, evrimsel süreçlerle bütün detaylarına kadar açıklanabilen, bilimsel olaylardır.

  • Çeşitlilik (canlı çeşitliliği)

    Etrafımızda gördüğümüz canlı çeşitliliğini... her türlü biyolojik sorunun en nihai cevabı, tüm bu canlıların var olmasını ve her türlü özelliklerinin ortaya çıkabilmesinin ana nedeni olan evrimdir.

Doğru Bilinen Yanlışlar

  • Evrimciler ya da bilim insanları her şeyi tesadüf olarak görür.

    Bilim insanları olayları salt rastgelelikle açıklamaz; evrimde rastgelelik unsurları olsa da doğal seçilim gibi yönlendirici mekanizmalar vardır.

  • Eğer canlılar Tanrı tarafından yaratılmadıysa, geriye sadece akılsız kaos ve tesadüf kalır.

    Doğal süreçler ve doğa yasaları, rastgelelik ile düzenleyici mekanizmaların birleşimiyle karmaşık ve düzenli yapılar oluşturabilir; bu durum yalnızca 'hiçlik' veya 'bilim ötesi' bir açıklama gerektirmez.

  • 'Tesadüf' denmesi bir olayın bilim dışı veya doğaüstü olduğu anlamına gelir.

    Tesadüfler düşük olasılıklı olaylardır ve matematiksel olarak incelenebilir; bilimsel açıklamaların parçası olabilirler.

  • 'Bilmiyorum' demek zayıflıktır veya kabul edilemez bir tutumdur.

    'Bilmiyorum' demek bilimde erdemdir; bilinmeyenleri kabul etmek araştırma ve keşif için gereklidir.

  • Evrim çeşitliliği tamamen rastgele yaratır, seçilim rolü yoktur.

    Evrimde çeşitlilik rastgele varyasyonlarla başlar ama doğal seçilim ve diğer süreçler bu varyasyonları yönlendirir ve uyumlu özellikleri artırır.

  • Düşük olasılıklı olayların gerçekleşmesi imkânsızdır veya açıklanamaz.

    Düşük olasılıklı olaylar zaman içinde gerçekleşebilir ve bunlar için olasılık hesapları ve bilimsel analizler yapılabilir.

  • Bilim, bilinmeyenleri açıklamak için ispatsız kişisel inançlara başvurur.

    Bilimsel yöntem ispatsız inançlara dayanmaz; bilinmeyenler için ya bilimsel araştırma yapılır ya da 'bilmiyorum' denir.

  • İnsan olmanın ya da zeki olmanın olması sadece şans/tesadüf meselesidir.

    İnsanların zeka ve özellikleri evrimsel süreçlerin ürünü olup bu süreçler bilimsel olarak incelenip anlaşılabilir.

  • Bilim ve inançlar tamamen çatışır; bilim inançları ortadan kaldırmalıdır.

    Bilim yöntemsel olarak inançların yerine geçmez; birçok bilim insanı kişisel inançlara sahip olabilir ve bilim ile felsefe/inanç farklı sorulara odaklanır.

Sorular

  • Evrim tesadüfler üzerine mi kuruludur?

    Hayır; evrimde rastgelelik (örneğin mutasyonlar) rol oynar fakat doğal seçilim ve diğer mekanizmalar rastgeleliği yönlendirir, dolayısıyla evrim yalnızca tesadüf değildir.

  • Bilim insanları her şeyi tesadüflerle mi açıklar?

    Hayır; bilimsel açıklamalar kanıta, metodolojiye dayanır ve bilinmeyenler için 'bilmiyorum' demek bilimsel bir yaklaşımdır.

  • Tesadüf (rastgelelik) nedir?

    Tesadüf, birden fazla düşük olasılıklı olayın bir arada gerçekleşmesidir ve matematiksel olarak hesaplanabilir.

  • Tesadüfler bilim dışı mıdır?

    Hayır; düşük olasılıklı olaylar bilimsel olarak incelenebilir ve tesadüf diye adlandırılmak o olayın bilim dışı olduğu anlamına gelmez.

  • Bilimde 'Bilmiyorum' demek yanlış mı?

    'Bilmiyorum' demek bir zaaf değil, araştırma için bir başlangıç ve erdemdir; bilim böyle bilinmeyenleri keşfetmeye yönelir.

  • Evrim bazı özellikleri neden seçer?

    Çünkü seçilen özellikler genellikle bireylerin üremesine ya da hayatta kalmasına avantaj sağlar; örneğin cinsel seçilim üreme başarısını artıran özellikleri tercih eder.

  • İnsanın varlığı sadece bir tesadüf müdür?

    İnsan varlığı tamamen hesaplanabilir ve çalışılabilir evrimsel süreçlerin bir ürünüdür; basitçe 'tesadüf' demek bu sürecin bilimsel açıklamasını ortadan kaldırmaz.

  • Doğa yasaları kendiliğinden düzenli yapılar oluşturabilir mi?

    Evet; uzun zaman dilimlerinde tekrarlayan doğa yasaları karmaşık ve düzenli sistemlerin ortaya çıkmasına neden olabilir.

  • Bilim açıklamalarında kişisel inançlara yer verilir mi?

    Bilimsel açıklamalarda ispatsız kişisel inançlara başvurulmaz; kişiler inançlarına göre sonuç çıkarabilirler ama bu bilimsel açıklama sayılmaz.

  • Evrimsel biyologlar çalışmalarında tesadüfün etkisini nasıl görürler?

    Evrimsel biyologlar rastgele olayların (örneğin mutasyon) varlığını kabul ederler ancak doğal seçilim gibi mekanizmaların sonucu düzenli ve yönlendirilmiş hale getirdiğini gösterirler.

Ön Bilgiler

  • Temel evrimsel biyoloji bilgisi (doğal seçilim, adaptasyon)
  • Temel olasılık ve istatistik kavramları
  • Temel fizik bilgisi (atom yapısı, temel fizik yasaları)
  • Temel kimya bilgisi (moleküller ve reaksiyon eğilimleri)
  • Bilimsel yöntem ve hipotez-test süreçlerine aşinalık
  • Genel felsefe/epistemoloji konusunda temel farkındalık (inanç vs kanıt ayrımı)

Tarihsel Bağlam

  • Büyük Patlama — Evrenin oluşum sürecinin başlangıcı, yaklaşık 13,8 milyar yıl önce
  • Yaşamın ortaya çıkması — cansız kimyasalların birleşerek yaşamı oluşturması, yaklaşık 4 milyar yıl önce
  • Dinozorların kitlesel yok oluşu (Kretase-Paleojen yok oluşu) — yaklaşık 66 milyon yıl önce
  • Dünya'ya büyük bir göktaşının çarpması olasılığı/örneği — videoda olası düşük olasılıklı olay olarak bahsedildi
  • Büyük Patlama — yaklaşık 13,8 milyar yıl önce
  • Yaşamın başlangıcı — yaklaşık 4 milyar yıl önce
  • Kretase-Paleojen sınırı — yaklaşık 66 milyon yıl önce

Kişiler

  • Çağlar Sunay

    Videoyu çekmeyi mümkün kılan en yeni Patreon destekçilerinden biri olarak anıldı.

  • Nazmi Uğur

    Videoyu çekmeyi mümkün kılan en yeni Patreon destekçilerinden biri olarak anıldı.

  • Fatih Kızgın

    Videoyu çekmeyi mümkün kılan en yeni Patreon destekçilerinden biri olarak anıldı.

Bu Videodaki Sözler

Bu videoda verilenler

Metodolojik/konusal incelemeler: bahsedilen konuları ilerleyen videolarda detaylıca inceleme sözü.

Upuzun zaman dilimleri boyunca, kendini tekrar eden şekilde işleyen doğa yasaları, karmaşık bir sistem içinde düzenli yapılar oluşturabilir. Bu konuları da ilerleyen videolarda detaylıca inceleyeceğiz. Tesadüfler, yani düşük olasılıklı olayların bir arada yaşanması, Evren'in kaçınılmaz bir parçasıdır.

Tesadüf konusunu daha derinlemesine ele alan videolar; birkaç matematiksel analiz gösterilerek "Evrim tesadüflerden ibarettir." algısının çürütülmesi.

Bu konularla ilgili olarak Evrim derslerimizi izlemenizi önemle tavsiye ederiz. İlerleyen videolarda tesadüf konusuna daha da fazla gireceğiz ve birkaç matematik analiz göstererek, "Evrim tesadüflerden ibarettir." algısını tamamen sileceğiz. Ancak bu videodan alınması gereken ders şu: Bilim insanları her şeyi tesadüflerden ibaret görmemektedir.

Bilim insanlarının yarısının bu görüşe katıldığını izah etmek

İlkini, en baştan ve açıkça söyleyeyim: Etrafımızdaki "şeylerin" nihayetinde bir süpergücün ürünü olduğunu düşünebilirsiniz, bunda hiçbir sakınca yok. Daha sonraki bir videomuzda da izah edeceğim gibi, bilim insanlarının yarısı kadarı da zaten size katılıyor. Ama onları, sizden ayıran şu: Bilimde, olayların neden ve nasıl o şekilde olduğunu izah ederken, yani teoriler geliştirirken, ispatsız bir şekilde inançlarımıza başvurmayız.