Bir Odaya Girip, O Odaya Neden Girdiğinizi Unuttuğunuz Oldu mu?

149 B görüntülenme03.03.2019
Evrim AğacıBi' Başka Video
Bu Videonun YazısıBazen Bir Odaya Girdiğinizde, Ne Yapmak İçin Girdiğinizi Neden Unutursunuz?
Derinlemesine

Özet

Video, beynin nasıl çalıştığını ve insanların bazen bir odaya girip neden oraya geldiklerini unutmalarının altında yatan 'olay sınırı' (event boundary) fenomenini açıklıyor. Dr. Gabriel Radvansky'nin bilgisayar simülasyonları ve gerçek hayat deneyleriyle bu olay sınırının belleği nasıl etkilediği anlatılıyor.

Terimler

  • beyin

    İnsan vücudundaki en az anlaşılan organ, beyindir. 1.5 kilogramlık kütle, sıkı sıkıya organize olmuş ve fazlasıyla özelleşmiş hücrelerden oluşur. Bu hücreler, düşüncelerden hareketlere, kalp atışlarından el-kol hareketlerine, yemek yemekten nefes almaya kadar hayatımız boyunca süregelen tüm süreçleri kontrol eder. Hafızalar burada depolanır, hesap-kitap işlerimizi beyin sayesinde yaparız, beyin sayesinde aşık olur, beyin sayesinde nefret ederiz, beyin sayesinde nefes alır, beynin ölümüyle ölürüz. Ancak beyin, kusursuz değildir; hatta kusursuz olmaktan çok ama çok uzak bir organdır. Bizi sıklıkla yanıltır.

  • hücreler

    1.5 kilogramlık kütle, sıkı sıkıya organize olmuş ve fazlasıyla özelleşmiş hücrelerden oluşur. Bu hücreler, düşüncelerden hareketlere, kalp atışlarından el-kol hareketlerine, yemek yemekten nefes almaya kadar hayatımız boyunca süregelen tüm süreçleri kontrol eder.

  • hafızalar

    Hafızalar burada depolanır ... Amaçları, hafızamızın çevre ve ortam değiştiğinde buna nasıl tepki verdiğini anlamaktı. Sonuçta yeni bir odaya girdiğinizde olan, bir ortam değişimidir. Beyinlerimiz, olayları kategorize eder ve o olayların meydana geldiği çevreyle (örneğin odayla) ilişkilendirir.

  • unutkanlık

    Bir odaya girdiğinizde, o odaya neden geldiğinizi anlık olarak, hatta bazen uzun süreli olarak unutmanızdır. Uykumuzda bile nefes almamızı sürdürebilen bir organ, nasıl olur da aslında belli bir amaçla mutfağa doğru giderken, mutfağa girdiğimiz anda neden oraya gittiğimizi unutuverir? Beynimiz bu kadar sıradan bir işlemi yapmakta neden bu kadar zorlanır? Dahası, bu unutkanlıklar ömrümüz boyunca neden hatırlayabileceğimiz sıklıkla yaşanır? Bir kapının eşiğinden geçiyor olmak, insanların daha biraz önce ellerinde taşıdıkları nesnenin ne olduğunu unutmalarına neden oluyor!

  • olay sınırı

    Araştırmacılar, bu durumdan sorumlu temel unsura "olay sınırı" adını veriyorlar. Beyinlerimiz, olayları kategorize eder ve o olayların meydana geldiği çevreyle (örneğin odayla) ilişkilendirir. Bunu bilgisayarınızda bir iş yaparken, ilgili dosyaları bir arada tuttuğunuz klasörlere benzetebilirsiniz. Bir odada bir işi yaparken, beynimiz adeta o oda için bir "klasör" açar, içini gerekli tüm bilgilerle doldurur ve bir diğer odaya geçtiğimiz anda, o "klasörü" "bir kenara fırlatır" ve yeni bir "klasör" açar. İşte tam olarak bu sebeple, yeni bir odaya geçtiğiniz anda, ilk odayla ilgili bir bilgiye ulaşmak beyniniz için zor bir iştir. Ancak aynı oda içerisinde bir kenardan diğerine gittiğinizde, beyninizin spesifik bir amacı hatırlaması hiç de zor olmaz. Yani kapı, beynimizin belirlediği bir "olay sınırı"dır. O sınırı geçtiği anda, yeni bir kategorizasyon işlemini başlatır ve bir öncekini durdurur.

  • kapı eşiği

    Bir kapının eşiğinden geçiyor olmak, insanların daha biraz önce ellerinde taşıdıkları nesnenin ne olduğunu unutmalarına neden oluyor! Yani kapı, beynimizin belirlediği bir "olay sınırı"dır.

  • klasör benzetimi

    Bunu bilgisayarınızda bir iş yaparken, ilgili dosyaları bir arada tuttuğunuz klasörlere benzetebilirsiniz. Bir odada bir işi yaparken, beynimiz adeta o oda için bir "klasör" açar, içini gerekli tüm bilgilerle doldurur ve bir diğer odaya geçtiğimiz anda, o "klasörü" "bir kenara fırlatır" ve yeni bir "klasör" açar.

  • kategorizasyon

    Beyinlerimiz, olayları kategorize eder ve o olayların meydana geldiği çevreyle (örneğin odayla) ilişkilendirir. O sınırı geçtiği anda, yeni bir kategorizasyon işlemini başlatır ve bir öncekini durdurur.

  • deney (araştırma)

    Deneyleri şöyleydi: Kırmızı bir küp ya da mor bir disk gibi bir nesneyi, masanın üzerinden al ve bir diğer masaya taşı. İkinci masa, deneye bağlı olarak ya aynı odada, ya da bir diğer odada yer alıyordu. Bilgisayar simülasyonuna dayalı deneylere 50 civarında öğrenci katıldı. Her biri, toplamda 55 farklı odayı tarayarak, masadaki bir nesneyi alıp, diğer bir masaya koymaları istendi. Bu sırada onlara, taşıdıkları (veya az önce masaya koydukları) nesnenin ne olduğunu hatırlayıp hatırlamadıkları sorulmuştur. Benzer bir diğer deneyde Radvansky, laboratuvarındaki 3 odayı kullanarak, odadan odaya geçen deneklerin hafızalarını test etti. İki deneyde de bir kapıdan geçip, yeni bir odaya girmek, verilen cevaplardaki hata miktarını arttırdı!

  • bilgisayar simülasyonu

    Soruyu yanıtlamak için hem bilgisayarlar kullandılar, hem de gerçek hayatta deneyler yaptılar. Bilgisayar simülasyonuna dayalı deneylere 50 civarında öğrenci katıldı. Beynin çok tartışmalı olan bilgisayar benzetimleriyle de uyumlu gözüküyor.

  • görsel verileri işleme (algısal hata)

    Şu anda ekranda gördüğünüz çizimin bir video olduğunu düşünüyorsunuz, çünkü hareket ediyor. Ancak değil, tamamen sabit bir fotoğraf. Onu hareket ettiren ise beyninizin görsel verileri hatalı bir şekilde işlemesi ve yorumlamasından kaynaklanan hata.

  • çevre / ortam değişimi

    Amaçları, hafızamızın çevre ve ortam değiştiğinde buna nasıl tepki verdiğini anlamaktı. Sonuçta yeni bir odaya girdiğinizde olan, bir ortam değişimidir.

  • denek

    Benzer bir diğer deneyde Radvansky, laboratuvarındaki 3 odayı kullanarak, odadan odaya geçen deneklerin hafızalarını test etti. (Deneylerde katılan insanlar/öğrenciler denek olarak kullanıldı ve davranışları, hafızaları ölçüldü.)

Doğru Bilinen Yanlışlar

  • Beyin kusursuz ya da hatasız bir organdır.

    Beyin karmaşık ve güçlü olmakla birlikte algı ve hafıza konusunda sık sık hatalar yapar; belirli durumlarda yanıltıcı işlemler gerçekleştirir.

  • Görüş alanımızdaki her şeyi her zaman fark ederiz (örneğin burnumuzu).

    Beyin, görsel alandaki bazı öğeleri gereksiz veri olarak filtreler; bu yüzden burnumuz görüş alanımızda olsa da genellikle onu fark etmeyiz.

  • Hareketli görünen görüntüler her zaman gerçekten hareketli videolardır.

    Sabit bir fotoğraf da beyin tarafından yanlış işlenerek hareket ediyor gibi algılanabilir; algısal hatalar bunun nedeni olabilir.

  • Odaya girip neden girdiğini unutmak nadir veya anormal bir durumdur.

    Bu unutma yaygındır ve deneysel olarak kanıtlanmıştır; kapı eşiğinden geçmek hafıza hatalarını artıran yaygın bir tetikleyicidir.

  • Kapıdan geçmek hafıza üzerinde herhangi bir etkisi olmayan basit bir harekettir.

    Kapıdan geçmek, beynin olayları kategorize etme mekanizmasında bir 'olay sınırı' oluşturur ve önceki bağlamla ilişkili bilgilerin erişimini zorlaştırır.

  • Beynin hafıza oluşturma ve kategorize etme süreçleri tamamen anlaşılmıştır.

    Beynin hafıza süreçleri hâlâ tam olarak anlaşılamamıştır; olay sınırı gibi bulgular önemli ipuçları verse de pek çok yönü araştırılmaya devam etmektedir.

Sorular

  • Bir odaya girip o odaya neden geldiğinizi unutmak oluyor mu?

    Evet; bu yaygın bir durumdur ve araştırmalar kapı eşiğinden geçmenin hafıza hatalarını artırdığını göstermektedir.

  • Beynimiz neden bu kadar sıkıcı bir anda (ör. odaya girince) unutkanlık yapıyor?

    Beyin olayları kategorize edip çevreyle ilişkilendirir; kapıdan geçmek bir 'olay sınırı' oluşturur ve önceki olayla ilişkili bilgilerin erişimini zorlaştırır.

  • Bu fenomeni kim ve nasıl araştırdı?

    Notre Dame Üniversitesi'nden Dr. Gabriel Radvansky önderliğindeki ekip, bilgisayar simülasyonları ve gerçek yaşam deneyleriyle yaklaşık 20 yıllık çalışmalar yürüttü ve 2013'te kayda değer sonuçlar elde etti.

  • Deneylerde ne yapıldı ve sonuç neydi?

    Deneklerden bir nesneyi bir masadan alıp başka bir masaya koymaları istendi; nesne farklı bir odada bırakıldığında hatalar arttı, yani kapıdan geçmek unutmayı tetikledi.

  • Olay sınırı (event boundary) tam olarak nedir?

    Olay sınırı, beynin deneyimleri çevre bağlamında kategorize ettiği ve her yeni bağlamda yeni bir 'klasör' açtığı kavramdır; sınır geçildiğinde önceki klasörün kullanımı zorlaşır.

  • Aynı oda içinde yer değiştirirsem de unutma olur mu?

    Hayır; aynı oda içinde bir noktadan diğerine geçmek genellikle unutmayı artırmaz; sorun kapı/ortam değişiminde ortaya çıkıyor.

  • Bu unutkanlığı önlemenin bir yolu var mı?

    Tam ve kesin bir yöntem bilinmiyor; işe tekrar tekrar odaklanmayı söylemek veya küçük notlar almak yardımcı olabilir.

  • Beyin bazen sabit görüntüleri neden hareketli algılar?

    Görsel bilgilerin hatalı işlenmesi ve yorumlanması, sabit bir fotoğrafın hareket ediyormuş gibi algılanmasına neden olabilir.

  • Burnum gözümün önünde olmasına rağmen neden onu göremiyorum?

    Beyin burnu 'gereksiz veri' olarak filtreleyip görsel farkındalıktan çıkarır, bu yüzden normalde burnumuzu fark etmeyiz.

  • Beyin bilgisayar gibi çalışıyor mu?

    Video bu konuda kesin bir yargı vermiyor ancak beynin anıları klasörleyip kategorize etmesi bilgisayar benzetimiyle uyumlu görünüyor; bu benzetim tartışmalıdır ama bazı yönleriyle açıklayıcıdır.

Ön Bilgiler

  • Temel beyin ve hafıza kavramları bilgisi
  • Bilişsel psikoloji ve sinirbilim terimlerine aşinalık (kodlama, geri çağırma, bağlam etkileri)
  • Deneysel yöntemler ve kontrollü deneylerin nasıl yürütüldüğünü anlama
  • Algı ve görsel yanılsamalar hakkında temel bilgi
  • İstatistik veya hata oranı gibi deneysel sonuç terimlerine dair temel anlayış

Tarihsel Bağlam

  • 2013 - Dr. Gabriel Radvansky'nin odalar arası geçişin hafıza üzerindeki etkisini açıklamaya bir adım yaklaşan araştırma sonuçları
  • Dr. Gabriel Radvansky tarafından bilgisayar simülasyonu ve gerçek hayatta yapılan deneyler (tarih belirtilmemiş) ile hafıza ve ortam değişimi çalışmalarının yürütülmesi
  • Yaklaşık 20 yıl

Kişiler

  • Dr. Gabriel Radvansky

    Odaya girince neden ne için girdiğimizi unuttuğumuzu araştıran, yaklaşık 20 yıldır bu soruyu inceleyen ve 2013'te deneysel çalışmalar yapan araştırmacı olarak anıldı.