- Erteleme
Bir işi geciktirmenin olumsuz sonuçları olabileceğini biliyor olmamıza rağmen o işi yok yere ve kasten geciktirme davranışı.
- Aktif erteleyiciler
Halihazırda baskı altında çalışmaktan hoşlanan, dolayısıyla işleri kasten erteleyerek suni bir şekilde kendi üzerinde baskı yaratan ve buna rağmen başarılı olabilen kişiler.
- Pasif erteleyiciler
Karar verme veya iş bitirme ihtiyacının baş göstermesi halinde donakalan kişiler; genelde erteleme davranışından şikayetçi olmak yerine, içinde bulundukları durumlardan şikayetçi olurlar (ör. 'Düşük not aldım, çünkü çalışmak için yeterli vaktim yoktu.').
- Savunma mekanizması (ertelemede)
Erteleme davranışının, bir işin sonucunda başarısız olma korkusu veya endişesinden ötürü kullanılan bir çeşit savunma mekanizması olması; yani insanın başarısızlık korkusunu örtbas etmek için işi ertelemesi.
- Yükseltici duygusal tepki
İçten içe kendilerine inanmadıkları için erteleyen kişilerde görülen bazı davranışlar; örneğin kötü bir not sonrası 'Eh, daha da kötü olabilirdi, ya 40 alsaydım?' gibi kendini teselli edici, başarısızlığı küçümseyici duygusal tepkiler.
- Mükemmelliyetçi erteleyiciler
Yaptıkları her şeyin kusursuz olmasına aşırı miktarda vakit ve enerji ayıran, dolayısıyla 'planlama yapma yüzünden' işin kendisini yapamayan kişiler; hayattaki şeyleri 'en iyi şekilde yapılması gereken' işler olarak gören ve bu yüzden işleri bitiremeyenler.
- 80/20 kuralı
İnsanların, bir iş için harcadıkları emeğin %100'ünün, o işin kalitesinin %100'ünü belirlediğine dair eğilimi eleştiren ve gerçek hayatta bir işin kalitesinin %80'inin sizin o işe ayırdığınız enerjinin sadece %20'siyle belirlendiğini öne süren pratik kural.
- Pareto Kuralı
80/20 kuralının diğer adı; bir işin kalitesinin %80'inin, o işe ayırdığınız emeğin %20'siyle belirlendiğini belirten kestirme kural (höristik).
- Höristik
Kestirme kural, bir genelleme; Pareto Kuralı gibi pratik düşünce araçlarının en nihayetinde birer kestirme kural olduğu ve çok sayıda istisnası olabileceği anlamında kullanılan terim.
- Hayalci erteleyiciler
Özellikle zorlayıcı veya strese sokucu şartlarla karşılaştıklarında kendilerini ortamdan hemen soyutlayan kişiler; genelde pasif erteleyici kategorisine girerler ve 'Ah bir gün...' veya 'Çok yakında...' gibi ifadelerle işi ertelerler; işin detaylarına az önem verirler ve kendilerini 'özel' insanlar olarak görüp kader rüzgarlarının bir gün lehlerine eseceğine inanabilirler.
- 5N1K
Bir işi planlarken kullanılabilecek basit çerçeve: Ne yapacaksınız, Nerede yapacaksınız, Ne Zaman yapacaksınız, Nasıl yapacaksınız, Neden yapacaksınız ve Kiminle yapacaksınız; hayallerle hedefleri ayrıştırmaya yardımcı olur.
- Niyet
Bir işi yaparken kendinize sorduğunuz soru: 'Ben gerçekten bir işi bitirmek istiyor muyum, yoksa istemiyor muyum?' Eğer istiyorsanız, onu kendinize bir 'hedef' olarak koymanız gerekir; niyetin yeterince net ve spesifik olması önemlidir.
- Hedef
Yapmak istediğiniz işi net ve spesifik şekilde tanımlamak; iyi bir hedef sadece iyi tanımlanmış olmamalı, aynı zamanda bitirilme zamanının da çok net olması gerekir. Örnek format: 'Eğer X olursa, Y davranışını sergileyeceğim ve Z alt görevini tamamlayacağım.'
- Bitirilme zamanı
Hedefin parçası olarak işin tamamlanacağı kesin zaman; 'yarın akşam' gibi belirsiz ifadeler yerine saat veya tam zamanla belirlenmelidir (ör. akşam saat 5'e kadar mı yoksa gece 11'e kadar mı?).
- Olumlama
Günümüzde bazı çevrelerde 'olumlama' adıyla kullanılan, hedefe odaklanmayı pozitif detaylarla destekleyen yaklaşım; videoda bu kavrama kuantumcular tarafından verilen abartılı, gerçeklikten uzak anlamlar eleştirilmiş ve gerçek başarının aktif çaba gerektirdiği vurgulanmıştır (yani yalnızca istemek yetmez, eylem gerekir).
- Kısa dönem ödül
İnsanların eğilimle tercih ettikleri, hemen elde edilebilen fayda veya haz (ör. şu anda sigaradan alınan keyif). İnsanlar genellikle kısa vadede elde edecekleri ödülleri, daha uzun vadede alınacak ödüllere tercih etmeye meyillidir.
- Uzun vadeli/uzun dönem ödül
Gelecekte, uzun vadede elde edilecek fayda (ör. 30 yıl sonraki sağlık). İnsan davranışlarında kısa dönem ödüllerde olduğu kadar güçlü bir motivasyon oluşturmaz; bu yüzden uzun vadeli riskler ve faydalar çoğu kişi için daha az belirleyicidir.
- İçgüdü
Canlıların evrimsel olarak kısa vadeli ödülleri tercih etme eğilimi; vahşi doğada birçok türün kısa yaşam süreleri nedeniyle hemen elde edilebilecek faydayı tercih etmesini açıklayan biyolojik eğilim.
- Biyoloji tarafı (erteleme bağlamında)
İnsanın evrimsel mirasının erteleme davranışına katkısı: Canlıların tarihsel olarak kısa vadeli ödülleri tercih etmeye programlı olması ve bunun modern yaşamda vizyonsuzluk ve ertelemeye yol açabilmesi; atalarımızın kısa yaşam süreleri bu eğilimi mantıklı kılmıştır.
- Psikoloji tarafı (erteleme bağlamında)
İnsanın zihinsel süreçlerinin erteleme davranışına katkısı: Başarısızlık korkusu, anksiyete, kişilik özellikleri gibi psikolojik etkenlerin ertelemeyi şekillendirmesi ve erteleme davranışının biyoloji ile psikoloji arasındaki bir mücadele gibi görülmesi.
- Endişeli erteleyiciler
Genellikle karar almakta zorlanan kişiler; kendi yeteneklerine güvenleri olmadığı için bir işi yapmak konusunda kitlenirler. Bu kişiler genelde bildikleri sularda yüzmeyi tercih eder, değişime direnç gösterir ve dış yönlendirme/destek gerektirirler.
- Böl ve Yönet Stratejisi
Büyük görevi küçük parçalara bölerek üstesinden gelme yöntemi; örneğin bir tezi tamamen yazmak yerine önce Metotlar kısmını bitirmeye odaklanmak gibi adım adım yaklaşmak.
- Asi erteleyiciler
Hayatın başkalarının (öğretmen, akran, toplum vb.) onlardan beklediklerinden ibaret olduğunu düşünen ve bu yüzden başkalarının istediklerini yapmak istemeyen kişiler; ertelemeyi bir nevi otoriteye başkaldırı şeklinde kullanırlar ve genelde pesimisttirler.
- Krizci erteleyiciler
İstemedikleri bir işi başta görmezden gelip sonrasında zaman daralınca aşırı strese kapılan, dramatik ve kendini ilgi odağı görmeye meyilli kişiler. Rasyonel/metodik çalışmayı sıkıcı bulurlar ve genelde zaman daralınca krize dönüşen stresle çalışırlar.
- Ölçüsüz erteleyiciler
Genellikle zayıf özgüvenden muzdarip olan ve özgüvensizliği örtmek için kendilerine verilen her işi abartan, 'hayır' demeyi bilmeyen ve bu yüzden altından kalkamayacağı yükleri üstlenen kişiler. Çok sayıda işi aynı anda yapmaya çalıştıkları için asıl önemli işlere odaklanamazlar.
- Özdisiplin
Kendi davranışlarını düzenleyebilme ve görevlerini yerine getirebilme yetisi; ölçüsüz erteleyicilerde genelde eksik olduğu ve bu yüzden temel ihtiyaçları bile erteledikleri vurgulanır.
- Yapılacaklar listesi
Günlük/haftalık yapılacak işleri yazılı hale getirme aracı; özellikle ellerinde çok fazla iş olanların her gün yapacaklarını listeleyerek önceliklendirmeye yardımcı olması tavsiye edilir.
- Özgüven
Kişinin kendi yeteneklerine olan inancı; endişeli erteleyicilerde düşük olabilir ve ölçüsüz erteleyicilerin bazı sorunlarının kökeninde de özgüven eksikliği bulunur.
- Metotlar (tez bölümünde)
Bir akademik tezin belirli bölümlerinden biri; Böl ve Yönet stratejisi bağlamında, tezin tamamını yazmak yerine önce Metotlar kısmını bitirmeye odaklanma örneği verilmiştir.
- Tartışma (tez bölümünde)
Tezin bir diğer bölümü; örnekte 'Tezin Tartışma bölümünde, deneyimiz sırasında karşılaştığımız zorlukları ve bunları nasıl aştığımızı anlattığım kısımdayım.' gibi spesifik hedeflerin ifade edilmesi önerilir.
- Ekosistem
Ormanları plansızca kesme gibi eylemler yüzünden altüst olan doğal sistemler; örneğin plansız ağaç kesimleri nedeniyle ekosistemlerin bozulduğu belirtilir.
- Mayers-Briggs (kişilik testleri)
Kişilikleri sınıflandırmaya yönelik testlerin popüler örneği olarak anılan (transkripte 'Mayers-Briggs' olarak geçen) değerlendirmeler; insanların davranışlarını keskin sınırlarla gruplamayan metotların olmadığı ve bu tür testlerin genelleme olduğu vurgulanır.
- Sağ beyin - sol beyin
Kişilik ve davranış farklılıklarını basitleştirilmiş şekilde ayıran popüler bir kavram; video bağlamında insanların farklı erteleme tiplerine aynı anda uyabileceği ve keskin sınıflandırmaların gerçekçi olmadığı örneğiyle anılır.
- Genelleme
Belli kategorilerin veya kuralların tüm durumlara uygulanamayacağı, çok sayıda istisnası olabileceği anlamında kullanılan kavram; örneğin Pareto Kuralı'nın bir genelleme olduğu belirtilir.
- Takım çalışması
Bazı işlerin bir ekip olmadan alt edilemediği gerçeği; ölçüsüz erteleyicilere tavsiye olarak 'başkalarından yardım istemeyi öğrenin' ifadesiyle ilişkilendirilir.
- Uzun vadeli riskler
İnsan davranışlarını değiştirmede güçsüz olan, gelecekte ortaya çıkabilecek olumsuz sonuçlar; örneğin sigara içmenin veya egzersiz yapmamanın orta yaşta kalp krizi riskini arttırması gibi uzun vadeli riskler çoğu insan için motivasyon gücü düşüktür.
- Motivasyon
Davranışları harekete geçiren ödül ve ceza mekanizmaları; videoda kısa dönemli ödül ve cezaların insanların davranışlarını uzun dönemdekilere göre daha güçlü etkilediği ve bunun ertelemeyle mücadelede kullanılması gerektiği belirtilir.