- Evrim
Popülasyonların genetik özelliklerinin nesiller boyunca değişmesi sürecidir.
- İnsan evrimi
Maymunsu atalardan modern insanlara uzanan ve günümüzde de devam eden evrimsel değişim sürecidir.
- Evrimsel biyoloji
Canlıların zaman içindeki değişimini, ortak atalarını ve evrim mekanizmalarını inceleyen biyoloji alanıdır.
- Doğal Seçilim
Belirli özelliklere sahip bireylerin çevre koşulları nedeniyle daha fazla hayatta kalıp üremesiyle bu özelliklerin popülasyonda yayılmasıdır.
- Seçilim baskısı
Bir çevresel etmenin bazı özellikleri avantajlı veya dezavantajlı hale getirerek hayatta kalma ve üremeyi etkilemesidir.
- Hayatta kalma başarısı
Bir bireyin belirli çevre koşullarında yaşamını sürdürebilme olasılığıdır.
- Üreme başarısı
Bir bireyin genlerini sonraki nesillere aktaracak yavrular üretebilme derecesidir.
- Popülasyon
Aynı türden, birbiriyle çiftleşebilen ve belirli bir bölgede yaşayan bireyler topluluğudur.
- Gen
Kalıtsal bilgiyi taşıyan ve özelliklerin oluşumunda rol oynayan DNA bölümüdür.
- Genetik çeşitlilik
Bir türün bireyleri arasında bulunan kalıtsal farklılıkların toplamıdır.
- Gen varyantı
Bir genin popülasyon içinde görülen farklı biçimlerinden biridir.
- Mutasyon
Genetik materyalde rastgele veya çeşitli etkenlerle oluşan değişikliktir.
- Genetik mutasyon
DNA dizisinde ortaya çıkan ve kalıtsal olabilen değişimdir.
- Gen-çevre etkileşimi
Genetik özelliklerin çevresel koşullarla birlikte fenotipi ve evrimsel sonucu şekillendirmesidir.
- Gen dağılımı
Bir popülasyondaki genlerin ve gen varyantlarının oranlarıdır.
- Genetik Sürüklenme
Gen varyantlarının popülasyondaki oranlarının rastlantısal olaylarla değişmesidir.
- Transpozon
Genom içinde yer değiştirebilen ve sıçrayan gen elemanı olarak bilinen DNA parçasıdır.
- Sıçrayan gen elemanları
Genomda farklı konumlara hareket edebilen genetik dizilerdir.
- Ara tür
Evrimsel süreçte iki farklı özellik grubunun geçiş özelliklerini taşıyan canlı formudur.
- Ara basamak
Bir evrimsel dönüşümde önceki ve sonraki formlar arasında yer alan geçiş aşamasıdır.
- Ara form
Evrimsel geçişin izlerini taşıyan ve farklı özelliklerin birleşimini gösteren canlı veya fosil örneğidir.
- Tiktaalik
Balıklar ile kara omurgalıları arasındaki geçişi anlamak için önemli olan fosil canlıdır.
- Fosil
Geçmişte yaşamış canlıların kayaçlarda korunmuş kalıntısı veya izidir.
- Ekoloji
Canlıların birbirleriyle ve çevreleriyle ilişkilerini inceleyen bilim dalıdır.
- Ekolojik dinamikler
Canlı toplulukları ve çevreleri arasındaki değişken etkileşimlerdir.
- Ekolojik şartlar
Bir canlının yaşadığı ortamın biyotik ve abiyotik koşullarıdır.
- Çevresel değişim
Bir yaşam ortamının sıcaklık, kaynaklar, avcılar, hastalıklar veya diğer etmenler bakımından değişmesidir.
- Küresel ısınma
Dünya'nın ortalama sıcaklıklarının artmasıdır.
- Deniz seviyesi yükselmesi
Küresel ısınma gibi nedenlerle okyanus ve deniz yüzeylerinin yükselmesidir.
- Cinsel tercih
Bireylerin eşlerini belirli özelliklere göre seçme eğilimidir.
- Karşılaştırmalı anatomi
Farklı canlıların anatomik yapılarının karşılaştırılarak evrimsel ilişkilerin incelenmesidir.
- Bilgisayar modellemesi
Biyolojik veya çevresel süreçlerin bilgisayar ortamında simüle edilmesidir.
- Görme yetisi
Işığı algılayarak çevreyi görsel olarak değerlendirme kapasitesidir.
- Görme engellilik
Görme duyusunun kısmen veya tamamen kaybedilmiş olmasıdır.
- Körlük
Görme yetisinin tamamen veya çok büyük ölçüde kaybıdır.
- Organ körelmesi
Bir organın işlevini yitirmesi veya evrimsel süreçte küçülerek etkisiz hale gelmesidir.
- Meksika Tetrası
Mağara popülasyonlarında gözleri körelmiş veya kaybolmuş balık türü örneğidir.
- Zifiri karanlık
Işığın bulunmadığı ve görmenin işlevsiz hale geldiği ortam koşuludur.
- Deri ve pul tabakası
Meksika Tetrası örneğinde işlevsiz göz benzeri yapıların üzerini kapatan dokulardır.
- Enerji maliyeti
Bir organı üretmek, korumak, onarmak veya çalıştırmak için gereken biyolojik enerji bedelidir.
- Adaptasyon
Canlıların çevre koşullarına uyum sağlayan kalıtsal özellikler geliştirmesidir.
- Coğrafi izolasyon
Popülasyonların fiziksel uzaklık veya engeller nedeniyle birbirinden ayrılması ve çiftleşememesidir.
- Türleşme
Bir popülasyonun zamanla ayrı bir tür haline gelmesi sürecidir.
- Işık hızı
Evrende bilinen en yüksek hız sınırı olarak yıldızlar arası yolculuğu sınırlayan fiziksel büyüklüktür.
- Biyoteknoloji
Canlı sistemlerin veya biyolojik moleküllerin teknolojik amaçlarla kullanılmasıdır.
- Gen düzenleme
Canlıların DNA dizilerinin bilinçli olarak değiştirilmesidir.
- CRISPR-Cas9
Genleri hedefli biçimde kesip değiştirmek için kullanılan güçlü bir gen düzenleme teknolojisidir.
- Biyonik evrim
Biyolojik parçaların teknolojik veya yapay sistemlerle desteklenmesi ya da değiştirilmesiyle ortaya çıkabilecek dönüşümdür.
- Teknolojik evrim
Canlıların veya toplumların biyolojik değişim yerine teknoloji yoluyla dönüşmesi fikridir.
- Bilinç aktarımı
İnsan bilincinin biyolojik bedenden makinelere aktarılabileceği varsayımsal süreçtir.
- Atomik savaş
Nükleer silahların kullanıldığı yıkıcı savaş biçimidir.
- Vahşi doğa
İnsan teknolojisi ve medeniyet araçlarının koruyucu etkisinin azaldığı doğal yaşam koşullarıdır.
- Hemoglobin
Kanda oksijen taşımada görevli proteindir.
- İnsülin
Kan şekeri düzenlenmesinde rol oynayan hormondur.
- Menopoz
Dişilerde üreme döneminin sona erdiği biyolojik aşamadır.
- BMI
Vücut kitle indeksini ifade eden ve boy-kilo ilişkisini gösteren ölçüttür.
- Kolesterol
Hücre zarlarında bulunan ve kanda taşınan yağ benzeri biyolojik moleküldür.
- Evrimin kimya alanındaki uygulamaları
Evrimsel ilkelerin kimyasal, biyokimyasal veya moleküler sistemlerde kullanılmasıdır.