2018 Nobel Kimya Ödülü, Evrimin Kimya Alanındaki Uygulamalarına Verildi!

23,5 B görüntülenme08.10.2018
Evrim AğacıBi' Başka Video
Derinlemesine

Özet

Transkript, Bird Box senaryosunu bir düşünce deneyi olarak kullanarak insan evriminin gelecekte hangi koşullarda hangi yönlere gidebileceğini açıklıyor. Video; doğal seçilim, genetik çeşitlilik, çevresel baskı, körlük, organ kaybı, uzay kolonizasyonu, gen düzenleme, teknolojik evrim ve genetik sürüklenme gibi mekanizmalar üzerinden evrimin bilinçli bir tercih değil popülasyon düzeyinde işleyen bir süreç olduğunu vurguluyor. Başlık ve açıklama 2018 Nobel Kimya Ödülü'nün evrimin kimya alanındaki uygulamalarına verilmesini öne çıkarsa da transkriptin ana içeriği Bird Box ve insan evriminin geleceği etrafında ilerliyor.

Terimler

  • Evrim

    Popülasyonların genetik özelliklerinin nesiller boyunca değişmesi sürecidir.

  • İnsan evrimi

    Maymunsu atalardan modern insanlara uzanan ve günümüzde de devam eden evrimsel değişim sürecidir.

  • Evrimsel biyoloji

    Canlıların zaman içindeki değişimini, ortak atalarını ve evrim mekanizmalarını inceleyen biyoloji alanıdır.

  • Doğal Seçilim

    Belirli özelliklere sahip bireylerin çevre koşulları nedeniyle daha fazla hayatta kalıp üremesiyle bu özelliklerin popülasyonda yayılmasıdır.

  • Seçilim baskısı

    Bir çevresel etmenin bazı özellikleri avantajlı veya dezavantajlı hale getirerek hayatta kalma ve üremeyi etkilemesidir.

  • Hayatta kalma başarısı

    Bir bireyin belirli çevre koşullarında yaşamını sürdürebilme olasılığıdır.

  • Üreme başarısı

    Bir bireyin genlerini sonraki nesillere aktaracak yavrular üretebilme derecesidir.

  • Popülasyon

    Aynı türden, birbiriyle çiftleşebilen ve belirli bir bölgede yaşayan bireyler topluluğudur.

  • Gen

    Kalıtsal bilgiyi taşıyan ve özelliklerin oluşumunda rol oynayan DNA bölümüdür.

  • Genetik çeşitlilik

    Bir türün bireyleri arasında bulunan kalıtsal farklılıkların toplamıdır.

  • Gen varyantı

    Bir genin popülasyon içinde görülen farklı biçimlerinden biridir.

  • Mutasyon

    Genetik materyalde rastgele veya çeşitli etkenlerle oluşan değişikliktir.

  • Genetik mutasyon

    DNA dizisinde ortaya çıkan ve kalıtsal olabilen değişimdir.

  • Gen-çevre etkileşimi

    Genetik özelliklerin çevresel koşullarla birlikte fenotipi ve evrimsel sonucu şekillendirmesidir.

  • Gen dağılımı

    Bir popülasyondaki genlerin ve gen varyantlarının oranlarıdır.

  • Genetik Sürüklenme

    Gen varyantlarının popülasyondaki oranlarının rastlantısal olaylarla değişmesidir.

  • Transpozon

    Genom içinde yer değiştirebilen ve sıçrayan gen elemanı olarak bilinen DNA parçasıdır.

  • Sıçrayan gen elemanları

    Genomda farklı konumlara hareket edebilen genetik dizilerdir.

  • Ara tür

    Evrimsel süreçte iki farklı özellik grubunun geçiş özelliklerini taşıyan canlı formudur.

  • Ara basamak

    Bir evrimsel dönüşümde önceki ve sonraki formlar arasında yer alan geçiş aşamasıdır.

  • Ara form

    Evrimsel geçişin izlerini taşıyan ve farklı özelliklerin birleşimini gösteren canlı veya fosil örneğidir.

  • Tiktaalik

    Balıklar ile kara omurgalıları arasındaki geçişi anlamak için önemli olan fosil canlıdır.

  • Fosil

    Geçmişte yaşamış canlıların kayaçlarda korunmuş kalıntısı veya izidir.

  • Ekoloji

    Canlıların birbirleriyle ve çevreleriyle ilişkilerini inceleyen bilim dalıdır.

  • Ekolojik dinamikler

    Canlı toplulukları ve çevreleri arasındaki değişken etkileşimlerdir.

  • Ekolojik şartlar

    Bir canlının yaşadığı ortamın biyotik ve abiyotik koşullarıdır.

  • Çevresel değişim

    Bir yaşam ortamının sıcaklık, kaynaklar, avcılar, hastalıklar veya diğer etmenler bakımından değişmesidir.

  • Küresel ısınma

    Dünya'nın ortalama sıcaklıklarının artmasıdır.

  • Deniz seviyesi yükselmesi

    Küresel ısınma gibi nedenlerle okyanus ve deniz yüzeylerinin yükselmesidir.

  • Cinsel tercih

    Bireylerin eşlerini belirli özelliklere göre seçme eğilimidir.

  • Karşılaştırmalı anatomi

    Farklı canlıların anatomik yapılarının karşılaştırılarak evrimsel ilişkilerin incelenmesidir.

  • Bilgisayar modellemesi

    Biyolojik veya çevresel süreçlerin bilgisayar ortamında simüle edilmesidir.

  • Görme yetisi

    Işığı algılayarak çevreyi görsel olarak değerlendirme kapasitesidir.

  • Görme engellilik

    Görme duyusunun kısmen veya tamamen kaybedilmiş olmasıdır.

  • Körlük

    Görme yetisinin tamamen veya çok büyük ölçüde kaybıdır.

  • Organ körelmesi

    Bir organın işlevini yitirmesi veya evrimsel süreçte küçülerek etkisiz hale gelmesidir.

  • Meksika Tetrası

    Mağara popülasyonlarında gözleri körelmiş veya kaybolmuş balık türü örneğidir.

  • Zifiri karanlık

    Işığın bulunmadığı ve görmenin işlevsiz hale geldiği ortam koşuludur.

  • Deri ve pul tabakası

    Meksika Tetrası örneğinde işlevsiz göz benzeri yapıların üzerini kapatan dokulardır.

  • Enerji maliyeti

    Bir organı üretmek, korumak, onarmak veya çalıştırmak için gereken biyolojik enerji bedelidir.

  • Adaptasyon

    Canlıların çevre koşullarına uyum sağlayan kalıtsal özellikler geliştirmesidir.

  • Coğrafi izolasyon

    Popülasyonların fiziksel uzaklık veya engeller nedeniyle birbirinden ayrılması ve çiftleşememesidir.

  • Türleşme

    Bir popülasyonun zamanla ayrı bir tür haline gelmesi sürecidir.

  • Işık hızı

    Evrende bilinen en yüksek hız sınırı olarak yıldızlar arası yolculuğu sınırlayan fiziksel büyüklüktür.

  • Biyoteknoloji

    Canlı sistemlerin veya biyolojik moleküllerin teknolojik amaçlarla kullanılmasıdır.

  • Gen düzenleme

    Canlıların DNA dizilerinin bilinçli olarak değiştirilmesidir.

  • CRISPR-Cas9

    Genleri hedefli biçimde kesip değiştirmek için kullanılan güçlü bir gen düzenleme teknolojisidir.

  • Biyonik evrim

    Biyolojik parçaların teknolojik veya yapay sistemlerle desteklenmesi ya da değiştirilmesiyle ortaya çıkabilecek dönüşümdür.

  • Teknolojik evrim

    Canlıların veya toplumların biyolojik değişim yerine teknoloji yoluyla dönüşmesi fikridir.

  • Bilinç aktarımı

    İnsan bilincinin biyolojik bedenden makinelere aktarılabileceği varsayımsal süreçtir.

  • Atomik savaş

    Nükleer silahların kullanıldığı yıkıcı savaş biçimidir.

  • Vahşi doğa

    İnsan teknolojisi ve medeniyet araçlarının koruyucu etkisinin azaldığı doğal yaşam koşullarıdır.

  • Hemoglobin

    Kanda oksijen taşımada görevli proteindir.

  • İnsülin

    Kan şekeri düzenlenmesinde rol oynayan hormondur.

  • Menopoz

    Dişilerde üreme döneminin sona erdiği biyolojik aşamadır.

  • BMI

    Vücut kitle indeksini ifade eden ve boy-kilo ilişkisini gösteren ölçüttür.

  • Kolesterol

    Hücre zarlarında bulunan ve kanda taşınan yağ benzeri biyolojik moleküldür.

  • Evrimin kimya alanındaki uygulamaları

    Evrimsel ilkelerin kimyasal, biyokimyasal veya moleküler sistemlerde kullanılmasıdır.

Doğru Bilinen Yanlışlar

  • Evrimsel biyoloji gelecekteki özellikleri hiçbir şekilde tahmin edemez.
  • İnsan evriminin geleceği tamamen bilinemez olduğu için bilimsel olarak tartışılamaz.
  • Bir çevresel değişim her zaman doğrudan evrimsel değişime yol açar.
  • Okyanus seviyelerinin yükselmesi tek başına insanları belirli bir evrimsel patikaya iter.
  • Bir özelliğin avantajlı veya dezavantajlı olması her koşulda sabittir.
  • Görme yetisi her zaman avantajlıdır.
  • Körlük her koşulda dezavantajdır.
  • Organların kaybolması için mutlaka çok güçlü ve ölümcül bir seçilim baskısı gerekir.
  • İşe yaramayan organlar canlıya hiçbir maliyet çıkarmaz.
  • Canlılar bir özelliği kazanmayı veya yitirmeyi bilinçli olarak seçer.
  • Evrime karar veren bir bilinç veya amaç vardır.
  • Tekil bireyler evrimleşir.
  • Evrim sadece biyolojik varlıklar için geçerlidir.
  • İnsanlar artık evrimleşmiyor.
  • Tıp ve teknoloji doğal seçilimi azalttığında evrim tamamen durur.
  • Doğal seçilim evrimin tek mekanizmasıdır.
  • Genetik sürüklenme gibi rastlantısal mekanizmalar önemsizdir.
  • Tek bir gen tek bir özelliği kontrol eder.
  • Bir geni değiştirmek yalnızca hedeflenen tek özelliği değiştirir.
  • Gelecekte hiçbir büyük çevresel değişim olmazsa insan evrimi durur.

Sorular

  • Bird Box bize insan evriminin geleceği hakkında ne öğretebilir?
  • İnsan bundan sonra neye evrimleşebilir?
  • Evrimsel biyoloji bir türün gelecekte hangi özellikleri evrimleştireceğini tahmin edebilir mi?
  • İnsan evriminin geleceğini kestirmeyi zorlaştıran temel sorun nedir?
  • Görme yetisi ölümcül bir dezavantaja dönüşürse insan popülasyonu nasıl evrimleşir?
  • Körlük hangi koşullarda evrimsel avantaj haline gelebilir?
  • Genetik körlük birkaç nesilde popülasyonda yayılabilir mi?
  • İnsanlar uzun vadede gözlerini tamamen kaybedebilir mi?
  • Meksika Tetrası göz kaybı hakkında ne öğretir?
  • İşe yaramayan organlar neden evrimsel süreçte kaybolabilir?
  • Canlılar özellik kazanmayı veya yitirmeyi seçer mi?
  • Evrim bireylerde mi yoksa popülasyonlarda mı gerçekleşir?
  • Evrimin yönünü belirleyen şey bilinç mi, çevre-gen etkileşimi mi?
  • Uzaya yayılmak yeni insan türlerinin evrimini tetikleyebilir mi?
  • Işık hızı ve gezegenler arası mesafe insan popülasyonlarını nasıl izole edebilir?
  • Biyoteknoloji insan evrimine yön vermemizi sağlayabilir mi?
  • CRISPR-Cas9 insan evriminin geleceğini değiştirebilir mi?
  • Biyonik ve teknolojik evrim biyolojik evrimin yerini alabilir mi?
  • Bilinç makinelere aktarılırsa insan evrimi nasıl değişebilir?
  • Atomik savaş doğal seçilim baskılarını yeniden güçlendirebilir mi?
  • Hiçbir şey değişmezse insanlar evrimleşmeye devam eder mi?
  • Doğal seçilim zayıflasa bile evrim neden durmaz?
  • Genetik sürüklenme geleceği tahmin etmeyi neden zorlaştırır?
  • Son 2000 yılda insanlarda hangi özellikler evrimleşmiştir?
  • Geleceğin çevresel şartları bilinirse evrimin yönü söylenebilir mi?
  • 2018 Nobel Kimya Ödülü evrimin kimya alanındaki uygulamalarıyla neden ilişkilendirilmiştir?

Ön Bilgiler

  • Evrim kuramının temel ilkeleri
  • Doğal seçilim kavramı
  • Genetik ve kalıtım bilgisi
  • Mutasyonların nasıl oluştuğuna dair temel bilgi
  • Popülasyonların bireylerden farklı olarak evrimleştiğini bilmek
  • Hayatta kalma ve üreme başarısının evrimdeki rolünü bilmek
  • Ekoloji ve çevresel değişim kavramlarına aşinalık
  • Fosillerin evrimsel kanıt olarak nasıl kullanıldığını bilmek
  • Ara tür ve ara form kavramlarını bilmek
  • Organların biyolojik enerji maliyeti olduğunu anlamak
  • İnsan evriminin genel çerçevesini bilmek
  • Gen düzenleme ve CRISPR-Cas9 hakkında temel fikir sahibi olmak
  • Uzay kolonizasyonu ve izolasyonun türleşmeye etkisini genel olarak anlamak
  • Genetik sürüklenme ve doğal seçilim dışındaki evrim mekanizmalarına aşinalık
  • Transpozonlar hakkında temel genom bilgisi
  • İklim değişikliği ve küresel ısınma hakkında temel bilgi

Tarihsel Bağlam

  • 2018 Nobel Kimya Ödülü'nün evrimin kimya alanındaki uygulamalarının önemini vurgulamak için 3 biyokimya ve moleküler biyoloji araştırmacısı arasında bölüştürülmesi
  • Netflix yapımı Bird Box filminin büyük yankı uyandırması
  • Bird Box filminden türetilen memlerin yaygınlaşması
  • Neil Shubin'in Tiktaalik fosilini keşfetmesi
  • Edward Wilson'ın karıncaların evrimindeki ara basamağı keşfetmesi
  • Meksika Tetrası'nın mağara popülasyonlarında gözlerin körelerek yok olması
  • Küresel ısınma nedeniyle ortalama sıcaklıkların artması ve deniz seviyelerinin yükselmesi
  • SpaceX gibi firmalarla dış gezegenlere yayılma hayalinin yeniden güçlenmesi
  • CRISPR-Cas9 alanındaki son dönem gelişmeler
  • Soğuk Savaş Dönemi'nde atomik savaş korkusunun yaygın olması
  • Son 2000 yılda süt sindirme becerisi, hemoglobin, insülin, menopoz yaşı, kalça genişliği, doğum kilosu, BMI, kafatası çevresi ve kolesterol gibi insan özelliklerinin evrimleşmesi
  • 2018 yılı
  • Modern bilim dönemi
  • Günümüz
  • Soğuk Savaş Dönemi
  • Son 4 milyar yıl
  • Son 2000 yıl
  • Gelecek insan evrimi olasılıkları

Kişiler

  • Sandra Bullock

    Netflix yapımı Bird Box filminde başrolü oynadığı için anılıyor.

  • Neil Shubin

    Tiktaalik fosilini nasıl keşfettiği evrimsel biyolojinin öngörü gücüne örnek olarak veriliyor.

  • Edward Wilson

    Karıncaların evrimindeki ara basamağı keşfetme örneğiyle anılıyor.

Bu Videodaki Sözler

Bu videoda verilenler

Neil Shubin'in Tiktaalik fosilini evrimsel biyolojinin öngörüleriyle keşfetmesinin ayrıntıları

Neil Shubin'in Tiktaalik fosilini nasıl keşfettiğini hatırlayın. Ya da Edward Wilson'ın karıncaların evrimindeki ara basamağı nasıl keşfettiklerini... Her iki örnekte de evrimsel biyologlar, belirli bir evrimsel ara türün ne özelliklere sahip olması gerektiğini, nerede yaşaması gerektiğini, ne tarz bir ekolojiye sahip olması gerektiğini evrimsel biyolojinin araçlarını kullanarak öngörmüşlerdi, sonrasında da bu türleri elleriyle koymuş gibi bulmuşlardı. Bunların detaylarını hatırlamıyorsanız merak etmeyin, kanalda bunlardan daha çok bahsedeceğiz.

Edward Wilson'ın karıncaların evrimindeki ara basamağı nasıl keşfettiğinin ayrıntıları

Neil Shubin'in Tiktaalik fosilini nasıl keşfettiğini hatırlayın. Ya da Edward Wilson'ın karıncaların evrimindeki ara basamağı nasıl keşfettiklerini... Her iki örnekte de evrimsel biyologlar, belirli bir evrimsel ara türün ne özelliklere sahip olması gerektiğini, nerede yaşaması gerektiğini, ne tarz bir ekolojiye sahip olması gerektiğini evrimsel biyolojinin araçlarını kullanarak öngörmüşlerdi, sonrasında da bu türleri elleriyle koymuş gibi bulmuşlardı. Bunların detaylarını hatırlamıyorsanız merak etmeyin, kanalda bunlardan daha çok bahsedeceğiz.