- Yapay zeka
Yapay zeka artık her yerde... Resim çiziyor, sohbet ediyor, müzik üretiyor, hatta Celal Şengör'e ilahi bile söyletiyor! ... ChatGPT gibi modeller, temel düzeyde matematik yapma konusunda aslında fena değiller, basit 4 işlemi, hatta karmaşık cebir sorularını bile genellikle doğru bir şekilde çözebiliyor. ... Çünkü yapay zekanın bilgisi gökten zembille inmiyor; yaratıcısı olan insanın kültür ve bilgi birikiminden beslenerek var oluyor. Ama daha önceden yapılmamış, yeni düşünce ve sezgiler gerektiren işlere geldiğinde, yapay zeka halen berbat bir araç. Mesela yapay zekaya bütün matematik kitaplarını ezberletseniz bile, gidip de çok basit matematik problemlerinde, iyi bir matematikçinin asla yapmayacağı hataları yapabiliyor. Çünkü yapay zeka iyi bir ezberci ve örüntü tespitçisi olabilir; matematikçinin sahip olduğu sezgilerden halen yoksun.
- Uluslararası Matematik Olimpiyatları
Şu anda yeryüzündeki en prestijli matematik yarışması, 1959 yılından beri devam eden Uluslararası Matematik Olimpiyatları. Belki siz de okulunuzda bu olimpiyatlara katılanları duymuşsunuzdur; çünkü bu yarışmaya sadece lise ve daha alt eğitim seviyesinde okuyan öğrenciler katılabiliyor. Her yıl 100'den fazla ülkenin katılımıyla gerçekleşen bu Matematik Olimpiyatı, 2 güne yayılmış şekilde yapılıyor. Bu 2 günde yarışmacılara 3'er tane soru soruluyor ve her iki gün de 4.5 saat süre tanınıyor. Her soru 7 puan üzerinden değerlendiriliyor; yani her bir öğrencinin iki günde toplayabileceği maksimum puan 42 oluyor.
- Problem Seçme Komitesi
Ev sahibi ülke haricindeki tüm katılımcı ülkeler, yarışma için soru gönderebiliyorlar. Sonrasında Problem Seçme Komitesi, toplamda yüzlerce olabilen bu soruları 30-35 taneye indiriyorlar; hatta bu kısaltılmış listeleri siz de inceleyebilirsiniz. En sonundaysa Uluslararası Matematik Olimpiyatları jürisi, bu kısa liste içinden 6 tane soruyu nihai olarak seçip, bunları yarışmada kullanıyor.
- Art of Problem Solving (Problem Çözme Sanatı)
Bu olimpiyatlarla ilgili en önemli sitelerden biri olan Art of Problem Solving, yani Problem Çözme Sanatı'nda yayınlanan listeden görebildiğim kadarıyla, bugüne kadar Türkiye'den önerilen sorulardan sadece 1 tanesi yarışmada kendine yer bulabilmiş.
- Q+ (pozitif rasyonel sayılar kümesi)
"Q+, pozitif rasyonel sayılar kümesi olsun." (Video içinde verilen problemde Q+ terimi böyle tanımlanmıştır.)
- Kalkülüs (limit, türev, integral)
Yarışmacıların neredeyse tamamı lise öğrencisi olduğu için, limit, türev, integral gibi kalkülüs konuları veya diferansiyel denklemler gibi daha "üniversite seviyesi" olarak kabul edilen konularda hiç soru sorulmuyor.
- Diferansiyel denklemler
Diferansiyel denklemler, yarışmada 'üniversite seviyesi' olarak kabul edilen konular arasında sayılıp neredeyse hiç soru sorulmayan bir alan olarak anılmaktadır.
- Geometri, sayı teorisi, cebir ve kombinatorik
Sorular, sadece geometri, sayı teorisi, cebir ve kombinatorik alanlarında oluyor.
- Hesap makinesi yasağı (hesap makinesi kullanmanın yasak olduğu yarışma)
Hesap makinesi kullanmanın yasak olduğu yarışmada, öğrencilerin bu sorulara kendilerince yaklaşımlar geliştirmeleri ve çözümler üretmeleri gerekiyor.
- ChatGPT gibi modeller
ChatGPT gibi modeller, temel düzeyde matematik yapma konusunda aslında fena değiller, basit 4 işlemi, hatta karmaşık cebir sorularını bile genellikle doğru bir şekilde çözebiliyor. ... Mesela ChatGPT, birkaç saniye içinde cevabı doğru bir şekilde, -3 olarak buluyor. Ama seviyeyi arttırıp, soruları Uluslararası Matematik Olimpiyatları seviyesine çektiğinizde işler değişiyor.
- AI-MO Prize (Yapay Zeka Matematik Olimpiyatları Ödülü)
Alex Gerko, "AI-MO Prize", yani "Yapay Zeka Matematik Olimpiyatları Ödülü" adıyla ilan ettiği yeni yarışmada, önümüzdeki senelerde bu olimpiyatta sorulacak soruları yapay zeka ile devirmek istiyor. Gerko, bunun için tam 10 milyon dolarlık bir fon ayırdı. Bunun 5 milyon doları, gelecekteki olimpiyatlarda altın madalya almayı başaracak seviyede olan, kodları halka açık olarak paylaşılmış ilk yapay zeka motoruna gidecek. Geri kalan 5 milyon dolarsa, bu yolda yapılacak tüm denemeler için teşvik olarak, yavaş yavaş dağıtılacak. Gerko'nun ödülü, 2024'teki Matematik Olimpiyatlarından itibaren geçerli olacak.
- Altın madalya
Olimpiyatlara katılan öğrencilerin %10'undan daha azı altın madalya alabiliyor; dolayısıyla yapay zeka, Olimpiyatlar'da kabaca en iyi %10'luk dilime girmek zorunda olacak.
- Puan sistemi (her soru 7 puan, maksimum 42)
Her soru 7 puan üzerinden değerlendiriliyor; yani her bir öğrencinin iki günde toplayabileceği maksimum puan 42 oluyor.
- Zorluk sıralaması (soru numaralarına göre zorluk)
Her gün sorulan sorulardan ilki en basiti, ikincisi orta zorlukta, üçüncüsüyse en zoru oluyor. Dolayısıyla 1. ve 4. sorular kolay, 2. ve 5. sorular orta, 3. ve 6. sorular zor oluyor.
- Matematiksel yaratıcılık
Bu Olimpiyatlarda sınavdan 'matematiksel yaratıcılık' konusu, aynı zamanda Yapay Zeka'nın Aşil tendonu gibi... Daha önceden yapılmamış, yeni düşünce ve sezgiler gerektiren işlere geldiğinde, yapay zeka halen berbat bir araç.
- Ezberci ve örüntü tespitçisi (yapay zekanın yetenekleri)
Çünkü yapay zeka iyi bir ezberci ve örüntü tespitçisi olabilir; matematikçinin sahip olduğu sezgilerden halen yoksun.
- Kodları halka açık (açık kaynak)
Bunun 5 milyon doları, gelecekteki olimpiyatlarda altın madalya almayı başaracak seviyede olan, kodları halka açık olarak paylaşılmış ilk yapay zeka motoruna gidecek. (Burada 'kodları halka açık' ifadesi, geliştirilen yapay zekanın kodlarının paylaşıldığı anlamında kullanılmıştır.)
- Netflix ödülü (2006 Netflix Prize)
Mesela 2006 yılında Netflix, kendi öneri algoritmalarından en az %10 daha başarılı olacak bir yapay zeka geliştirene 1 milyon dolar vaadetmişti. Bir araştırma konsorsiyumu, sadece 3 sene içinde bunu başararak ödülü kazanmıştı.
- Fields Madalyası
Tarihte ilk kez Fields Madalyası almayı başaran kadın olan ama ne yazık ki 2017 yılında meme kanseri nedeniyle kaybettiğimiz Maryam Mizakhani gibi dehalar var. (Video bu ifadeyle Fields Madalyası'nı çok önemli bir matematik ödülü olarak anmaktadır.)