Kanada Vaşağı: Bir Kedi Nasıl Evrimleşir?

199 B görüntülenme30.09.2017
Evrim AğacıBi' Başka Video
Bu Videonun YazısıKanada Vaşağı: Bir Kedi Nasıl Evrimleşir?
Derinlemesine

Özet

Video Kanada Vaşağı (Lynx canadensis) türünü tanıtarak vücut uzuvlarındaki orantısızlık üzerinden evrimsel değişimleri ve makroevrim ile mikroevrim arasındaki farkı açıklar. Kanada vaşağının mozaik evrim örneği olarak nasıl ara geçiş özellikleri gösterdiği ve taksonomik tartışmalar üzerinde durulur.

Terimler

  • Kanada Vaşağı (Lynx Canadensis)

    Bu fotoğrafta gördüğünüz Kanada Vaşağı olarak bilinen Lynx Canadensis türü. Türün ilgi çekici birçok özelliği bulunuyor. Ancak bu tür ile ilgili göze çarpan ilk unsur; vücut uzuvlarının orantısızlığı. Vücudunun üst kısmı sıradan bir kedi ya da vaşağa benzerken, bacaklarından ve patilerinden oluşan alt kısmı son derece iri ve orantısız. Kanada Vaşağılarını diğer türlerden ayırt eden en bariz özelliklerinden biriyse fazlasıyla irileşmiş patileri ve bacaklarıdır. Bu evrimsel değişim sayesinde kar üzerinde sorunsuz ve atik bir şekilde hareket edebilirler. Tüm bu özellikleriyle Kanada Vaşağı, tanıdığımız bir türün hiç tanımadığımız yepyeni bir türe nasıl evrimleşebileceğini ve bu süreçteki ara bir basamağın nasıl görünebileceğini canlı kanlı olarak gözlerimiz önüne süren enfes bir türdür.

  • Vücut uzuvlarının orantısızlığı

    Türün ilgi çekici birçok özelliği bulunuyor. Ancak bu tür ile ilgili göze çarpan ilk unsur; vücut uzuvlarının orantısızlığı. Vücudunun üst kısmı sıradan bir kedi ya da vaşağa benzerken, bacaklarından ve patilerinden oluşan alt kısmı son derece iri ve orantısız.

  • Evrimsel süreç

    Bu bize evrimsel sürecin canlıları nasıl ve ne miktarda değiştirebileceğinin canlı kanlı örneklerinden birisini sunuyor.

  • Mikroevrim

    Bir türün kendi popülasyonu içerisindeki değişimleri ve farklılaşmayı yani mikroevrimi anlıyorsanız ... mikroevrimde genellikle tek bir özelliğin değişimine odaklanırız. Örneğin; zürafaların boyun uzunluğunun nesiller içerisindeki değişimi gibi.

  • Makroevrim

    Bir türün bir diğerine nasıl evrimleşebileceğini yani makroevrimi anlamakta güçlük çekerler. Eğer ki ... mikroevrimi anlıyorsanız, ancak bir türün bir başka türe nasıl evrimleşebileceğini yani makroevrimi anlayamıyorsanız, incelediğiniz özelliklerin sayısını arttırmalı veya evrimsel analiz yaptığınız süreyi uzatmalısınız. Çünkü mikroevrimde genellikle tek bir özelliğin değişimine odaklanırız. Ancak makroevrim binlerce özelliğin bir arada uzun zaman dilimleri içerisindeki değişimidir. Türler arası geçiş bu şekilde çok sayıda özelliğin farklılaşmasıyla olur.

  • Popülasyon

    Bir türün kendi popülasyonu içerisindeki değişimleri ve farklılaşmayı yani mikroevrimi...

  • Türleşme

    Türler arası geçiş bu şekilde çok sayıda özelliğin farklılaşmasıyla olur. Zaten bu yüzden türleşmeyi bir ömür içerisinde gözlemek çok zordur.

  • Taksonomlar (sınıflandırma bilimciler)

    Sınıflandırma bilimciler, yani taksonomlar bu türü vaşaklar yani Lynx içerisinde mi yoksa kediler yani Felis içerisine mi koymaları gerektiği konusunda halen tartışmaktadırlar.

  • Vaşaklar (Lynx) ve Kediler (Felis)

    Genel görünüm olarak bir kediyi andırıyor olsa da vücut özellikleri vaşaklarınkine oldukça benzemektedir. Kulakları vaşaklar gibi sivridir, ancak yüz yapıları kedilerinkine benzemektedir. Buna rağmen kuyrukları vaşakların genel bir özelliği olarak son derece kısa ve küttür. Bu nedenle tür vaşaklara daha yakın görülmektedir.

  • Mozaik Evrim

    Bu bir çeşit Mozaik Evrim örneğidir. Canlıların vücutlarındaki bütün yapılar aynı anda ve harmoni içerisinde evrimleşmezler. Bazı özellikler diğerlerine göre daha hızlı, daha yavaş, daha iri olacak, daha ufak kalacak vs. şeklinde evrimleşebilir. Kanada Vaşağında görülen durum da budur.

  • Ara geçiş / Ara bir basamak (transitional form)

    Kanada vaşağı öylesine güzel bir ara geçiş örneğidir ki ... Tüm bu özellikleriyle Kanada Vaşağı, tanıdığımız bir türün hiç tanımadığımız yepyeni bir türe nasıl evrimleşebileceğini ve bu süreçteki ara bir basamağın nasıl görünebileceğini canlı kanlı olarak gözlerimiz önüne süren enfes bir türdür.

  • Adaptasyon nedeniyle evrimsel değişimler

    Canlıların adapte olmak zorunda kaldıkları koşullar nedeniyle geçirdikleri evrimsel değişimler evrime dair bize harika bilgiler sunabilmektedir.

  • Patiler ve bacaklardaki irileşme (uzuvların adaptasyonu)

    Kanada Vaşağılarını diğer türlerden ayırt eden en bariz özelliklerinden biriyse fazlasıyla irileşmiş patileri ve bacaklarıdır. Bu evrimsel değişim sayesinde kar üzerinde sorunsuz ve atik bir şekilde hareket edebilirler. Öte yandan uzuvlarındaki bu irileşme vücudun gerisinde görülmemektedir.

  • Evrimsel analiz

    Eğer ki ... makroevrimi anlayamıyorsanız, incelediğiniz özelliklerin sayısını arttırmalı veya evrimsel analiz yaptığınız süreyi uzatmalısınız.

Doğru Bilinen Yanlışlar

  • Makroevrimi mikroevrimden tamamen farklı, ayrı bir süreç olduğu için mikroevrimi bilmek makroevrimi anlamaya yetmez.

    Makroevrim mikroevrimin genişletilmiş hali olarak düşünülebilir; mikroevrimi anlıyorsanız makroevrimi de anlamak mümkündür fakat bunun için daha çok özelliği incelemek veya daha uzun zaman ölçeği kullanmak gerekir.

  • Canlıların vücudundaki bütün yapıların evrimleşmesi aynı anda ve uyum içinde gerçekleşir.

    Gerçekte mozaik evrim vardır; bazı özellikler diğerlerinden daha hızlı veya farklı yönde evrimleşebilir, tüm yapılar aynı anda değişmez.

  • Türlerin bir diğerine dönüşümünü gözlemek her zaman imkânsızdır çünkü türleşme çok uzun zaman alır.

    Türleşme çoğunlukla uzun süreçler gerektirir, fakat bazı canlı türleri sadece birkaç yıl içinde yeni türlere evrimleşebilir; bu nedenle tamamen gözlemlenemez demek de yanlıştır.

  • Bir türün başka bir türe dönüşümü genellikle tek bir özelliğin değişmesiyle olur.

    Türleşme genellikle binlerce özelliğin birlikte farklılaşmasıyla olur; tek bir özellik genellikle yeterli değildir.

  • Sınıflandırma (taksonomi) her zaman kesin ve tartışmasızdır; bir tür net olarak bir cinse ait olmalıdır.

    Bazı türler (örneğin Kanada vaşağı) hem bir cinsin hem de başka bir cinsin özelliklerini taşıyabilir ve bu yüzden sınıflandırma bilimcileri arasında tartışma olabilir.

Sorular

  • Kanada Vaşağı (Lynx canadensis) nedir?

    Kanada Vaşağı, Lynx canadensis adıyla bilinen ve vaşaklar ile kediler arasında bazı özellikler gösteren bir yırtıcı memelidir.

  • Bu türün en belirgin fiziksel özelliği nedir?

    En belirgin özelliği çok iri ve orantısız bacaklar ve patilerdir.

  • Neden patileri ve bacakları bu kadar irileşmiştir?

    Bu iri uzuvlar kar üzerinde daha kolay, atik ve sorunsuz hareket etmeyi sağlayan bir adaptasyondur.

  • Kanada Vaşağı bir kedi mi yoksa vaşak mıdır?

    Tür bazı özellikleriyle kedilere, bazı özellikleriyle vaşaklara benzediği için taksonomlar hâlâ Lynx içinde mi yoksa Felis içinde mi sınıflandırılacağı konusunda tartışmaktadır.

  • Mozaik evrim (mosaic evolution) nedir?

    Mozaik evrim, farklı vücut parçalarının veya özelliklerin aynı anda ve aynı hızla evrimleşmemesi; bazı özelliklerin diğerlerinden farklı hızlarda veya yönde değişmesidir.

  • Makroevrim ile mikroevrim arasındaki fark nedir?

    Mikroevrim popülasyon içindeki tek veya birkaç özelliğin nesiller boyu değişimini ifade ederken, makroevrim binlerce özelliğin uzun zaman diliminde birlikte değişimini ifade eder.

  • Makroevrimi anlamak neden zordur?

    Çünkü makroevrim çok sayıda özelliğin uzun zaman dilimlerinde birlikte farklılaşmasını içerir; bu yüzden daha fazla özellik incelemek veya daha uzun zaman ölçekleri kullanmak gerekir.

  • Türleşmeyi bir ömür içinde gözlemek mümkün müdür?

    Genellikle zordur, ama bazı organizmaların sadece birkaç yılda yeni türlere evrimleşebildiği örnekler mevcuttur.

  • Kanada Vaşağı vücudunun tümünde değişimler görüyor mu?

    Hayır; iri uzuvlar belirgindir fakat vücudun geri kalanında aynı oranda bir irileşme görülmemektedir, bu da mozaik evrim örneğidir.

Ön Bilgiler

  • Temel biyoloji bilgisi
  • Evrimsel süreçlerin temel kavramları (seçilim, varyasyon, nesiller)
  • Mikroevrim ve makroevrim ayrımına dair temel anlayış
  • Temel taksonomi ve sınıflandırma bilgisi

Tarihsel Bağlam

  • Kısa süre (birkaç yıl) içinde keşfedilen yeni türlerin tespiti
  • Kanada vaşağının taksonomik sınıflandırılması üzerine süregelen tartışma
  • Uzun zaman dilimleri
  • Binlerce özelliklerin birlikte uzun zaman dilimleri içindeki değişimi
  • Nesiller (nesiller içerisindeki değişim)
  • Bir ömür içerisinde
  • Birkaç yıl