kısa vadeli bir optimizasyon problemi gibi bakınca egoist olmak pratik bir kestirme yol gibi hissettirebilir ama uzun vadede insanı yerel bir optimuma hapsedip aşağı çeken bilişsel ve sosyal bir yanılsama.
çoğumuzun zihninde şöyle garip bir kabul var, sanki sadece kendi çıkarını düşünen insanlar hayatta bir şekilde daha hızlı yol alıyor veya sistemin açığını bulmuş gibi geliyor. sosyal psikolojide buna kendi çıkarı normu deniyor, yani bencilliğin rasyonel ve kazançlı olduğuna dair yerleşik bir inancımız var. fakat ampirik veriler bu sezgiyi pek doğrulamıyor. geniş çaplı araştırmalarda, başkalarını da gözeten prososyal bireylerin uzun vadede hem gelir artışında hem de sağlıklı sosyal bağlar kurmada bencil kişileri geride bıraktığı görülüyor. egoizm anlık kaynak biriktiriyor gibi dursa da, uzun vadeli sosyal sermayeyi fark ettirmeden tüketiyor.
işin bir de bilişsel maliyet boyutu var ki beni asıl düşündüren kısım burası. tamamen kendi çıkarına odaklı bir strateji kurduğunda, beynin arka planında sürekli çalışan yorucu bir işlemci yükü başlıyor. kim beni kullanmaya çalışıyor, buradan ne koparırım, savunmamı nereye kurmalıyım gibi hesaplar zihni kronik bir tehdit algısına sokuyor. jennifer crocker ve ekibinin benlik hedefleri üzerine çalışmaları da bunu çok net gösteriyor, yalnızca kendi çıkarını korumaya kilitlenen zihin, ilişkilerinde sürekli savunma pozisyonunda kaldığı için zamanla hem psikolojik iyi oluşunu hem de fizyolojik direncini yıpratıyor.
buradaki kritik ayrım, insanın kendi sınırlarını koruması ile egoizm arasındaki fark. elbette sınır koymak veya tükenmemek adına kendini gözetmek bir yalan değil, temel bir zihinsel hijyen. fakat ötekini tamamen denklemden çıkarıp dünyayı sıfır toplamlı bir oyuna dönüştürdüğümüzde, kendi kurduğumuz bilişsel labirentte yalnız kalıyoruz. özetle egoizm akıllıca bir hayatta kalma kurnazlığı değil, uzun vadede kendi kendini baltalayan fazlasıyla maliyetli bir yanılsama.
Kaynaklar
-
Dale T. Miller. The Norm Of Self-Interest. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı
-
Kimmo Eriksson vd.. Generosity Pays: Selfish People Have Fewer Children And Earn Less Money. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı
-
Jennifer Crocker vd.. Social Motivation: Costs And Benefits Of Selfishness And Otherishness. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı