Kısmen evet. RNA molekülleri, kendi başlarına tek bir iplikçik olarak çoğalmazlar ama uygun koşullarda RNA'yı kopyalayabilen ribozimler (katalitik RNA'lar) var. Bugün bilinen en ileri örnekler, kendi kopyasını ya da tamamlayıcı ipliğini üretebilir, fakat bunu tam anlamıyla bağımsız ve kusursuz yapabilen bir sistem henüz yok.
Burada iki şeyi ayırmak gerekiyor. Normal hücrede RNA kendiliğinden eşlenmez, RNA virüslerinde bile bunu virüsün kodladığı bir RNA'ya bağımlı RNA polimeraz (protein) yapar. "RNA kendini eşleyebilir mi" sorusu asıl olarak RNA dünyası hipotezi bağlamında önem kazanıyor: Yaşamın başında hem bilgiyi taşıyan hem de kimyasal tepkimeyi katalizleyen bir molekül olabilir mi?
Laboratuvardaki ilerleme oldukça heyecan verici:
- Polimeraz ribozimler: Evrimle geliştirilen RNA polimeraz ribozimler, RNA şablonu üzerinde yeni iplikçik sentezleyebiliyor. Papastavrou ve ark. (2024), kopyalama doğruluğu yeterince arttırılınca bir polimeraz ribozimin işlevsel bir RNA'yı (çekiç başlı ribozim) çoğaltıp seçilim altında evrimleştirebildiğini gösterdi, yani RNA katalizli bir Darwinci evrim mümkün.
- Küçük ve kendini sentezleyen ribozim: Gianni ve ark. (2026), 45 nükleotitlik QT45 ribozimin hem kendisini hem de tamamlayıcı ipliğini sentezleyebildiğini bildirdi. Nükleotit başına doğruluk %94,1 civarında. Bu, polimeraz ribozimlerin RNA dizi uzayında düşünülenden daha yaygın olabileceğini düşündürüyor.
- Dizi çeşitliliği: Lambert ve ark. (2025), üretici modellerle kendini çoğaltabilen çok sayıda ribozim varyantının tahmin edilebileceğini gösterdi. Bu da kendini çoğaltmanın tek bir özel dizi olmadığını destekliyor.
- Prebiyotik bileşenlerden: Mizuuchi ve ark. (2023), rastgele bir oligomer havuzundan minimal bir RNA kendini çoğaltma sistemi elde etti. Ribozimlerden daha basit bir başlangıç noktası olabileceğini gösteriyor.
Büyük engel "iplik ayrılması problemi". Eşleşen iki RNA ipliği çok kararlı bir çift sarmal oluşturur ve hızla yeniden birleşir, bu yüzden ürün şablondan ayrılıp yeni tur kopyalamaya girmekte zorlanır. Attwater ve ark. (2025), trinükleotit substratlar ile pH-donma-çözülme döngülerini kullanarak bu sorunu aşan, üstel ve uzun soluklu bir RNA kopyalamasını gösterdi.
Yani cevap şu: RNA tek başına kendiliğinden kopyalanmaz, ama RNA'nın katalizör olarak kendi kopyalanmasını sağlayabildiği deneysel olarak gösterildi. Henüz sınırlı doğrulukta ve özel koşullarda çalışıyor, fakat bu, yaşamın kökeni için RNA temelli senaryoyu ciddi biçimde güçlendiriyor
Kaynaklar
-
Edoardo Gianni vd.. A Small Polymerase Ribozyme That Can Synthesize Itself And Its Complementary Strand. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı
-
James Attwater vd.. Trinucleotide Substrates Under Ph–Freeze–Thaw Cycles Enable Open-Ended Exponential Rna Replication By A Polymerase Ribozyme. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı
-
Nikolaos Papastavrou vd.. Rna-Catalyzed Evolution Of Catalytic Rna. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı