Bu Reklamı Kapat
Sorulara Dön
5

"Karadelikten hiçbir bilgi alınamayacağı" bilgisinin kendisi, karadelikten alınan bir bilgi midir?

181 görüntülenme
  • Soruyu Takip Et
  • Raporla
2 Cevap
Cevap

Sorunun felsefeyle ilişkili bir tarafı olduğuna emin değilim.

  • "Kara deliklerden bilgi alınamaz." cümlesinin doğrusu, "Kara deliklerin olay ufkunun ötesinden/içinden bilgi alınamaz."
  • Bu cümle, "Kara delikler hakkında bilgimiz olamaz." demek değildir - ki bu iddia doğru da değil zaten.

Kara deliklerin içinden bilgi alamıyor olmamızın nedeni, "bilgi" dediğimiz şeyin ışık gibi elektromanyetik sinyallerle taşınıyor olması. Ancak kara deliğin olay ufkunun ötesinde uzay-zaman dokusu öylesine bükülmüş bir hâlde ki, kara deliğin o iç kısmından gelecek bilgi dışarıya ulaşamıyor ve bu nedenle insanlar tarafından da bilinemiyor.

Bu Reklamı Kapat

Ama "kara deliğin içindeki uzay-zaman dokusunun aşırı bükülmüş olduğunu" biliyor olmamızdan da göreceğiniz gibi, kara delikler hakkında belli bilgilere sahibiz; çünkü kara deliklerin etraflarındaki cisimleri nasıl etkilediğini bilebiliyoruz ve bu etkileri yaratabilecek yapıları Görelilik Teorisi'ni kullanarak hesapladığımızda bugün" kara delik" olarak bildiğimiz nesneye ulaşıyoruz.

Ama şu söylenebilir belki: İçinde, Genel Görelilik'in öngördüğünden bambaşka bir şeyler olup da dışarıdaki etkisi bizim Görelilik ile öngördüğümüzle birebir aynı olan bir sistem de olabilir kara delikler... Dolayısıyla belki de içinde "uzay-zaman sonsuza yakınsayacak biçimde bükülüyor" değildir de bambaşka bir şey oluyordur. Şu anki teorilerimizle, gözlediğimiz sonuçları doğurabilecek olan şey "içinde uzay-zamanın sonsuza yakınsayacak dek büküldüğü gök cismi" olduğu için kara delikleri böyle tanımlıyoruz.

Bu arada bu, bütün teoriler ve modeller için böyledir: Hepsinin yaptığı, gözlemlerimizi olabildiğince açıklayabilmek. Bu açıklamalarımızı giderek daha zorlu testlere tabi tutarak geliştirmeye çalışıyoruz ve bu sayede giderek daha isabetli (yani daha çok şeyi daha doğru bir şekilde açıklayan) model ve teoriler geliştiriyoruz. Kara deliklere yönelik modellerimiz de (özellikle de içinde olan bitene yönelik tahminlerimiz) kesinlikle tamamlanmış değiller; ancak dışarıdaki etkilerini tahmin edebilen, Evren'in geri kalanına dair bildiklerimizle de büyük oranda uyumlu belli modellerimiz var (mesela rotasyonel olan ve olmayan, yani kendi etrafında dönen ve dönmeyen kara deliklerin etraflarındaki cisimler üzerindeki farklı etkilerini açıklayabiliyoruz).

272 görüntülenme
22
  • Raporla
Cevap
Rickty Smitchez
Rickty Smitchez felsefeyle ilgileniyorum

Öncelikle, "Kara delikten hiçbir bilgi alınamayacağı" cümlesinin herhangi bir bilimsel olay ile alakalı olup olmadığını, bir gerçekliğe sahip olup olmamasından bağımsız olarak, bu soruyu bir düşünce deneyi olarak, yani eğer böyle bir senaryo olsaydı ve böyle bir cümle kurulsaydı "Bu bilginin kendisi, kara delikten alınan bir bilgi midir?" sorusuna verilebilecek olası bir cevap olarak ele almaya çalışacağım (yeterli bilimsel bilgiye sahip değilim sadece felsefi bir soruyu kendimce yanıt bulmaya çalışıyorum). Ayrıca "kara delikten bilgi alamamak" cümlesini anladığım kadarıyla, kara deliğin içine giren herhangi bir şeyden alınamayan bilgi anlamında ele alıyorum.

Şimdi, eğer böyle bir deney tasavvur edersek, örneğin bir bilim insanının kara deliğin içine bir taş attığını varsayalım ve taşa dair kara deliğin içinden hiçbir bilgi alamadığı sonucunu çıkardığını düşünelim, bu durumda bu kara deliğe dair bir deney, bir deneyim olur. Şimdi " kara delikten alınan bir bilgi midir? " sorusu altında bir "kara delik sanki bir kendiliğinden bilgi içeren varlıkmışçasına" varsayımı yatar. Yani bu soru, kara delik kendisine yapılan bir etkiden ( bir öznenin ona dair bir deneyim elde etme ve çıkarım yapmasından, yani bilgi üretmesinden ) bağımsız olarak kara deliğin kendisinin bilgi içeren bir varlıkmışçasına algılanmasına yol açacak bir varsayımı içerisinde barındırır.

Bu Reklamı Kapat

Dolayısı ile kara delik kendi kendine bir bilgi sahibi varlık olamayacağından (yani çıkarım yapabilen bir özne olmaksızın, kara deliğe dair bir deneyiminden yola çıkarak "kara delikten bilgi alamam" çıkarımını yapacak bir özne olmaksızın, kara deliğin bir bilgiye sahip olması söz konusu değildir.) Dolayısı ile alınan bilgi, kara delikten alınan bir bilgiden çok, kara deliğe dair, öznenin (bilim insanının) deneyiminden çıkarılan bir sonuçtur. Yani bilgi doğrudan kara deliğin kendisinden değil ("kara delikten alınan bir bilgi midir?" değil), kara deliğe dair deneyimden alınan bir bilgidir.

Ortada bir verici (kendisinde bilgi bulunduran kara delik) <----> alıcı (çıkarım yapmayan, saf özne, sadece özne) ilişkisi yoktur, eğer böyle olsaydı "kara delikten alınan bir bilgi midir?" sorusunun altında yatan kara deliğin bağımsız bir bilgi sahibi varlık olduğu varsayımını baştan kabul etmiş olacaktık ve bilgi doğrudan alıcıya ulaşmış olacaktı, ve sorunun cevabı "Evet, kara delikten alınan bir bilgidir" olacaktı, ve bu bir paradoksa neden olacaktı.

Bu Reklamı Kapat

Ama ortada dolaylı yoldan bir var olan (sadece kara delik, herhangi bir bilgi sahipliğinden bağımsız olarak, saf, tek başına) <----> alıcı (fakat bu sefer çıkarım yapan bir özne, yani bilgiyi üreten) ilişkisi vardır.

İşte tam da bu yüzden bilgi kara delikten değil, kara deliğin deneyiminden (ve bu deneyimden yola çıkarak, çıkarım yapıp bilgiyi üreten, yoktan bilgi yaratan özneden) alınıyor.

Umarım açıklayıcı olmuştur, olabildiğince ve elimden geldiğince anlaşılır bir şekilde açıklamaya çalıştım. Cevabıma karşı anlamadığın veya itirazın olan bir kısım varsa pek tabii sende bana cevap verebilirsin :)

6
  • Raporla
Daha Fazla Cevap Göster
Cevap Ver
İlginizi Çekebilecek Sorular
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Sorulara Dön
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.