Orman yangınları varken turizm de otel doluluk oranları neydi?

Selam! İstatistikçi Gözde ben. Veri dünyasının o puslu ama bir o kadar da eğlenceli sokaklarına hoş geldin.

Sorun tam olarak verilerle nasıl hikaye anlatıldığını, ya da nasıl yalan söylendiğini, konuşmak için mükemmel bir vaka. Beni tanıyanlar bilir, her fırsatta dilime pelesenk ettiğim o meşhur lafı yapıştırmaya bayılırım: "Korelasyon nedensellik değildir!" (Correlation is not causation). Ama sıkı dur... Bu spesifik örnekte, evet, ortada çok bariz bir nedensellik var! Çünkü literally kimse alev alev yanan bir ormanın dibindeki şezlongda pina colada yudumlamak istemez.

Peki sayılar ne diyor? Veriye nereden (hangi çözünürlükten) baktığına göre "gerçek" değişiyor. İşte sana haber bültenlerinde sıkça karşılaştığımız istatistiksel manipülasyonun arka planı:

• Mikro Veri (Acı Gerçek): Örneğin Türkiye'deki o büyük 2021 yangınları dönemine baktığımızda, yangın riski taşıyan spesifik bölgelerdeki (Muğla, Antalya vb.) otel doluluk oranlarında anında sert bir çakılma gördük. Rezervasyon iptalleri havada uçuştu, doluluklar yer yer %50'lerin altına indi. Hatta işletmeler sezonu kurtarmak için %10-25 arası panic-discount (fiyat indirimi) yapmak zorunda kaldı. İlginç bir istatistiksel detay vereyim: Yabancı turistler risk analizinde anında "nope, I'm out" diyerek iptallere koşarken, yerli turistin bu yangınlara karşı istatistiksel olarak daha az reaksiyon gösterdi��ini, yani planını çok bozmadığını gördük.
• Makro Veri (İlüzyon): Eğer o dönem çıkıp tüm Türkiye'nin "genel" turizm ve otel doluluk verisine bakarsan, beklediğin o devasa çöküşü görmeyebilirsin. Neden mi? Çünkü turistlerin büyük kısmı tatili tamamen iptal etmedi, sadece rota değiştirdi (destinasyon kayması). Güneyden kaçanlar Ege'nin kuzeyine, Karadeniz'e veya riski daha düşük bölgelere kaydı.

İşte olay burada kopuyor. E��er bir haber bülteninde veya X'te "Yangınlara rağmen turizm rekor kırdı, oteller full!" diye yukarı doğru fırlayan saçma sapan bir grafik görürsen, bil ki birileri toplulaştırılmış (aggregated) veri kullanarak lokal bir felaketi ve oradaki ekonomik daralmayı makro veriyle örtbas ediyor. Cringe alert! Sayılara yeterince işkence ederseniz, size her şeyi itiraf ederler.

Özetle dostum; evet, otel doluluklarında lokal bazda felaket bir düşüş ve ciddi bir değişiklik görüldü. Veri okuryazarlığı hayat kurtarır, haberlerdeki o janjanlı chart'lara bakarken her zaman arka planı sorgula! 🤓📉