Miselyumlar yaklaşık 450 milyon yıl önce mantarların sudan karaya geçişinde besin emilim yüzeyini artıran bir adaptasyon olarak evrimleşti. Bitkiler arasındaki iletişim ise popüler kültürün romantize ettiği fedakar bir dayanışma ağı değil, kimyasal ve elektriksel sinyallerin taşındığı, arkasında çıkar çatışması ve sızıntı dinleme barındıran sert bir mekanizmadır.
Fosil kayıtları ve genomik veriler, mantarların tek hücreli atalarından ayrılarak hif adı verilen ipliksi tüpleri geliştirmesinin karasal ekosistemlerin temelini attığını gösteriyor. Henüz gerçek bir kök sistemine sahip olmayan ilkel kara bitkileri, topraktan mineral ve su çekebilmek için bu mantar hifleriyle ortaklık kurdu. Hiflerin dallanarak oluşturduğu miselyum ağı, mikroskobik ölçekte devasa bir temas yüzeyi sağlayarak hem mantarın hem de bitkinin hayatta kalmasını sağladı.
Bu ortak mikorizal ağlar, fiziksel olarak birbirine bağlı bitkiler arasında iki yönlü bir hat kurar. Bir bitki böcek veya patojen saldırısına maruz kaldığında, hücrelerinde üretilen savunma sinyalleri ve kimyasal bileşikler miselyum kanalları üzerinden komşu köklere iletilir. Komşu bitkiler bu molekülleri algıladığında kendi savunma genlerini erkenden uyararak kimyasal cephanesini hazırlar. Son yıllardaki elektrofizyoloji çalışmaları, bu hat üzerinden mekanik hasara bağlı elektriksel potansiyel dalgalanmalarının da iletildiğini gösteriyor.
Sosyal medyada veya popüler kitaplarda anlatılan o birbirine aşık, dertleşen ağaçlar masallarını bir kenara bırakalım. Biyolojide duygusallık değil, evrimsel baskı çalışır. Saldırı altındaki bir bitki komşusunu çok sevdiği için fedakarca uyarı göndermez, strese girdiğinde kimyasallar biyokimyasal bir zorunlulukla dışarı sızar. Komşu bitkiler bu sızıntıyı dinleyip önlem alır. Mantar ise kendi karbon fabrikası olan bitkileri koruyarak kendi çıkarını güvenceye alır. Hatta son genetik modeller, rekabet arttığında bitkilerin bu sinyalleri baskılayabildiğini de kanıtlıyor. Karşımızda bilinçli bir dayanışma değil, karşılıklı çıkar ve manipülasyon üzerine kurulu bir iletim hattı var.
Kaynaklar
-
Thomas W. Scott vd.. The Evolution Of Signaling And Monitoring In Plant-Fungal Networks. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı
-
Matthew A. Thomas vd.. Building Bridges: Mycelium-Mediated Plant-Plant Electrophysiological Communication. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı
-
Monika A. Gorzelak vd.. Inter-Plant Communication Through Mycorrhizal Networks Mediates Complex Adaptive Behaviour In Plant Communities. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı