karadelikleri daha iyi anlamak için kuantum dolanaklığından faydalanabilir miyiz yoksa karadelikte zaman algısı farklı olduğundan incelenmez mi?

Kısa cevap, evet, kesinlikle faydalanabiliriz. Hatta kuantum dolanıklığı, günümüz teorik fiziğinde karadelikleri ve uzayzamanın doğasını anlamak için masadaki en güçlü araçlardan biri. Karadeliğin çevresinde zamanın farklı akması da bu incelemeye engel oluşturmaz, çünkü kuantum dolanıklığı zamansal bir sinyal aktarımıyla çalışmaz.

Bugün teorik astrofizikte en çok heyecan yaratan fikirlerden biri ER=EPR hipotezidir. Buradaki EPR kuantum dolanıklığını, ER ise genel görelilikteki solucan deliklerini, yani Einstein ve Rosen köprülerini temsil eder. Leonard Susskind ve Juan Maldacena tarafından ortaya atılan bu yaklaşıma göre, birbiriyle dolanık iki parçacık aslında uzayzamanda mikro düzeyde bir solucan deliğiyle birbirine bağlı olabilir. Dahası, karadeliğin olay ufkundan yayılan Hawking ışıması ile içeride kalan parçacıklar arasındaki kuantum dolanıklığı, meşhur karadelik bilgi paradoksunu çözmek ve genel görelilik ile kuantum mekaniğini birleştirmek için şu an en kritik inceleme alanıdır.

Zaman algısı tarafında ise iki farklı referans sistemini ayırmak gerekir. Dışarıdan bakan bir gözlemci için olay ufkuna yaklaşan bir nesnenin zamanı kütleçekimsel zaman genişlemesi yüzünden giderek yavaşlar, ufukta adeta donmuş gibi görünür. Ancak içeri düşen bir gözlemcinin kendi yerel zamanında hiçbir gariplik yaşanmaz, sonlu bir sürede olay ufkunu geçip içeri girer. En kritik nokta ise kuantum dolanıklığının iki nokta arasında ışık hızıyla veri paketleri göndermek gibi bir sinyalleşme olmamasıdır. Dolanıklık yerel olmayan bir kuantum durumudur, dolayısıyla dışarıdaki gözlemciye göre zamanın duruyor gibi görünmesi bu kuantum bağını ortadan kaldırmaz.

Kısacası zamanın bükülmesi teorik hesapları engelleyen bir sorun değil, genel göreliliğin doğal bir sonucudur. Fizikçiler tam da bu yüzden karadelikleri devasa kuantum sistemleri gibi ele alarak, uzayzaman geometrisinin bizzat bu dolanıklık ağlarından türeyip türemediğini araştırmaya devam ediyor.