Kalıtım yolu ile anı aktarımı mümkün mü?

Hayır, bireysel deneyimlerimizi içeren anıların biyolojik kalıtım yoluyla nesilden nesile aktarılması mümkün değildir. Yaşadığımız bir olayın, gördüğümüz bir yüzün veya zihnimizde yer eden somut bir hatıranın üreme hücrelerimizin genetik koduna doğrudan yazılması biyolojik mekanizmalarımız dahilinde gerçekleşmez.

Anılar, beyindeki nöronlar arasında kurulan karmaşık sinaptik bağlantılar ve elektrokimyasal ağlar üzerinde şekillenir. Bir birey ürediğinde bu sinirsel bağlantı haritası sperm ya da yumurta hücrelerine bir kayıt cihazı gibi kopyalanmaz. Zekâ veya mizaç gibi özelliklerin aile içinde benzerlik göstermesi ise anıların değil, genel bilişsel kapasiteyi ve sinir sistemi gelişimini etkileyen çok sayıda genetik faktörün ortak aktarımıyla ilgilidir.

Bu konuda sıklıkla kafa karışıklığı yaratan asıl biyolojik süreç ise epigenetiktir. Epigenetik mekanizmalarda DNA dizilimi değişmez, ancak DNA üzerindeki kimyasal etiketler sayesinde çevresel baskılara verilen bazı fizyolojik tepkiler sonraki nesillere taşınabilir. Örneğin yoğun stres veya korku gibi şiddetli çevresel uyaranlar, üreme hücrelerindeki kimyasal işaretleri etkileyerek sonraki nesillerin benzer uyaranlara karşı daha hassas doğmasına yol açabilir. Nitekim doğada, betonların arasından güçlükle başını uzatan bir yabani otun veya kuraklıkla sınanan bir bitkinin tohumlarına bıraktığı stres izi de benzer bir biyokimyasal tembih taşır. Fakat bu bir hatıra değildir. Canlı, atalarının başından geçen olayı veya o anın ayrıntılarını bilmez, yalnızca o duruma karşı fizyolojik bir savunma refleksiyle dünyaya gelir.

Özetle, atalarımızın gördükleri, hissettikleri veya tecrübe ettikleri somut anılar bize genetik bir miras olarak kalmaz. Bize aktarılan şey hatıraların kendisi değil, hayatta kalmamızı sağlayan biyolojik bir zemin ve çevresel değişimlere uyum sağlamamızı kolaylaştıran hücresel yatkınlıklardır.