İnsan, etrafta başka insanlar olmadan yaşarsa psikolojik sorunlar yaşar mı?

Kısa cevap şu: insan hayatta kalabilir, ama sosyal ilişkilerden tamamen yoksun kalmak ruh sağlığı için ciddi bir risktir. Bir ya da iki kişiyle kurulan yakın ve kaliteli ilişki ise çoğu insan için psikolojik olarak yeterli olabilir. Burada belirleyici olan kişi sayısından çok, ilişkinin niteliği ve kişinin kendini bağlı hissedip hissetmemesidir.

Önce üç kavramı ayırmak gerekir, çünkü araştırmalarda sık sık karıştırılırlar. Yalnız yaşamak bir yaşam düzenidir. Sosyal izolasyon, sosyal temasın nesnel olarak az olmasıdır. Yalnızlık ise kişinin ilişkilerini yetersiz hissetmesidir, yani öznel bir deneyimdir. Birini yalnız yaşayıp ilişkilerinden memnun olabilir, bir başkası kalabalık bir evde derin bir yalnızlık yaşayabilir. İngiltere'deki ulusal ruh sağlığı anketlerine dayanan bir çalışmada yalnız yaşamak ile yaygın ruhsal bozukluklar arasındaki ilişkinin büyük ölçüde yalnızlık duygusu üzerinden açıklandığı bulunmuştur (Jacob vd., 2019). Yani zarar veren şey tek başına evde olmaktan çok, bağ kurulamadığı hissidir.

Yine de veriler, yalnız yaşayanlarda depresyon ve kaygı gibi sorunların daha yaygın olduğunu tutarlı biçimde gösteriyor. Tayvan'daki geniş bir popülasyon çalışmasında bu risk özellikle boşanma, ayrılık veya eş kaybı sonrasında yalnız kalanlarda belirgindi (Chen vd., 2022). Birleşik Krallık'ta da yalnız yaşayanlarda psikolojik sıkıntının daha yüksek, yaşam doyumunun daha düşük olduğu görülmüştür (McElroy vd., 2023). Bu çalışmaların çoğu gözlemsel olduğu için nedensellik konusunda temkinli olmak gerekir. Ruhsal olarak zorlanan kişiler yalnız kalmaya daha yatkın da olabilir, yani yön iki taraflı işleyebilir.

Neden bu kadar önemli olduğuna gelince, insan beyni sosyal bir çevrede gelişir ve işler. Başkalarıyla temas stres tepkisini düzenlemeye, duyguları tanımlamaya ve günlük yaşamı anlamlı kılmaya yardımcı olur. Uzun süren yalnızlığın uyku bozukluğu, artmış stres tepkisi ve bilişsel gerilemeyle ilişkilendirildiği de bildirilmiştir, ancak bu bulguların büyüklüğü çalışmadan çalışmaya değişir.

Sorunuzdaki asıl senaryoya dönersek, çok az kişiyle ama sağlıklı bağ kuran biri için tablo genellikle kötü değildir. Kişilik de rol oynar, içe dönük insanlar küçük bir çevreyle gayet iyi olabilir. Risk, tek ilişkinin kopması durumunda ortada hiçbir destek ağının kalmamasında yatar. Bu yüzden küçük ama sağlam bir çevre iyi bir temeldir, fakat birkaç kişiye daha dağılmış ilişkiler dayanıklılığı artırır.