Evet, bir cismin hızı sıfırken ivmesi sıfırdan farklı olabilir.[5] Belirli bir andaki ivmeye anlık ivme (İng: "instantaneous acceleration") denmektedir.[2] Ortalama ivme hız değişiminin geçen süreye oranıdır, anlık ivme ise bu zaman aralığı sıfıra yaklaştırıldığında elde edilen belirli bir andaki ivmedir.[2] İvme vektörel bir büyüklüktür.[2] Birimi, türetilmiş bir SI birimi olan m/s²'dir.[7] Bu birim, hızın her saniyede kaç m/s değiştiğini anlatmaktadır.[2] Dolayısıyla sıfır hız, sıfır ivme demek değildir.[2][5]
Yatay doğrultudaki farklı hareket durumlarını karşılaştırdığımızda bu ilişki açıkça görülmektedir.[2][3] Örneğin durgunluktan harekete geçen bir yarış atı veya drag yarış otomobili için başlangıç anındaki hız sıfırdır.[2][3] Kapıdan çıkan yarış atı 1,80 saniyede batıya doğru 15,0 m/s hıza ulaşırken 8,33 m/s², drag otomobili ise 26,0 m/s² ortalama ivmeyle hızlanmaktadır.[2][3] Üstelik seçilen referans sisteminde pozitif yönde ilerleyen bir cisim, sabit negatif ivmeyle yavaşladığında sonunda durmakta ve yön değiştirmektedir.[1][2] Durma anında hızı sıfırdır.[2] Ancak sabit ivmesi sıfırdan farklıdır.[2][3]
Hareket grafiklerinden elde ettiğimiz matematiksel modeller de bu durumu doğrulamaktadır.[3][4] Sabit ivmede ortalama ve anlık ivmeler eşittir.[3] Yatay doğrultuda sabit ivmeyle ilerleyen cismin son hızı, ivmeye ve geçen süreye bağlı olarak v = v₀ + at bağıntısıyla hesaplanmaktadır.[3] Burada v son hızı, v₀ başlangıç hızını, a ivmeyi ve t süreyi göstermektedir.[3] Grafikte doğrunun eğimi ivmeyi vermektedir.[4] Yani hız-zaman grafiğinde hız sıfırdan geçerken bile eğim korunduğundan (ivmenin sıfır olduğu sabit hızlı durumun aksine) ivme sıfırdan farklı kalmaktadır.[2][3][4]
Newton'un ikinci yasasına göre ivme, cisme etkiyen net dış kuvvete ve cismin kütlesine bağlıdır. Anlık hız bu bağıntıda yer almamaktadır.[6] İvme net kuvvetle doğru, kütleyle ters orantılıdır.[6] Düşey yukarı doğru 24,5 m/s ilk hızla fırlattığımız bir beyzbol topunun hareketinde de aynı durum geçerlidir (hava direncinin ve sürtünmenin ihmal edildiği koşullarda).[5] Top 2,5 saniye yükselerek 30,6 metre yüksekliğe ulaşmaktadır.[5] Tepe noktasında hızı sıfırdır.[5] Buna rağmen Dünya'nın merkezine doğru olan 9,8 m/s² büyüklüğündeki ivmesi en üst noktada bile değişmeden sürmektedir.[5]
Konunun ayrıntılarını İvme yazımızda bulabilirsiniz.
Kaynaklar
-
Moebs, W., Ling, S. J. ve Sanny, J.. University Physics Volume 1: 3.1 Position, Displacement, And Average Velocity. Openstax, Rice University. (1 Ocak 2016). Alındığı Tarih: 2 Kasım 2026. Alındığı Yer: OpenStax
| Arşiv Bağlantısı
-
Moebs, W., Ling, S. J. ve Sanny, J.. University Physics Volume 1: 3.3 Average And Instantaneous Acceleration. Openstax, Rice University. (1 Ocak 2016). Alındığı Tarih: 2 Kasım 2026. Alındığı Yer: OpenStax
| Arşiv Bağlantısı
-
Moebs, W., Ling, S. J. ve Sanny, J.. University Physics Volume 1: 3.4 Motion With Constant Acceleration. Openstax, Rice University. (1 Ocak 2016). Alındığı Tarih: 2 Kasım 2026. Alındığı Yer: OpenStax
| Arşiv Bağlantısı
-
Urone, P. P. ve Hinrichs, R.. College Physics 2E: 2.8 Graphical Analysis Of One-Dimensional Motion. Openstax, Rice University. (1 Ocak 2022). Alındığı Tarih: 2 Kasım 2026. Alındığı Yer: OpenStax
| Arşiv Bağlantısı
-
Moebs, W., Ling, S. J. ve Sanny, J.. University Physics Volume 1: 3.5 Free Fall. Openstax, Rice University. (1 Ocak 2016). Alındığı Tarih: 2 Kasım 2026. Alındığı Yer: OpenStax
| Arşiv Bağlantısı
-
Moebs, W., Ling, S. J. ve Sanny, J.. University Physics Volume 1: 5.3 Newton's Second Law. Openstax, Rice University. (1 Ocak 2016). Alındığı Tarih: 2 Kasım 2026. Alındığı Yer: OpenStax
| Arşiv Bağlantısı
-
National Institute of Standards and Technology. Nist Guide To The Si, Chapter 4: The Two Classes Of Si Units And The Si Prefixes. Nist, Bölüm 4.2, Tablo 2. (1 Ocak 2016). Alındığı Tarih: 2 Kasım 2026. Alındığı Yer: NIST
| Arşiv Bağlantısı