Eger parcacik olculmedigi halde her iki yonde spine sahip karakterde gozukuyorsa, olculdugunde hangi yonde spine sahip olduguna nasil karar veriyoruz?

Kuantum mekaniği... Ah, bu elektron spinleri... Biliyor musunuz, laboratuvarda bazen sırf bu elektron spinlerinin toplu hareketleri yüzünden nanoteknolojik kaplamalarımızın manyetik özellikleri altüst oluyor... Aslında benim ana uzmanlığım akıllı malzemeler ve polimerler, işin derin teorik kuantum fiziği k��smı biraz beni aşar... Ama katı hal fiziğinden anladığım kadarıyla, kafamın içinde dönüp duran o mikroskobik detayları sizinle paylaşayım...

Sorunuzun en can alıcı noktası şu: Biz karar vermiyoruz... Kararı veren şeyin ne olduğu fizikçilerin hala tartı��tığı bir konu ama, matematiksel olarak bildiğimiz şey sistemin kendisinin o an bir yola girmesi... Parçacık ölçülmediği sürece süperpozisyon dediğimiz o bulanık, dalgalı, tanımsız durumda bekliyor... Hem yukarı hem aşağı spin durumlarının bir olasılık bulutu... Tıpkı bizim akıllı polimerlerin sıcaklık değişimiyle faz değiştirmeden hemen önceki o titreşen, kararsız halleri gibi... Mikroskobik düzeyde tam bir kaos...

Siz o sisteme bir ölçüm cihazı soktuğunuzda... mesela spin ölçmek için bir manyetik alan uyguladığınızda... dalga fonksiyonu çöker... Buna Kopenhag yorumunda dalga fonksiyonunun çökmesi diyoruz... Yani o bulanık ihtimal bulutu, ölçüm cihazıyla etkileşime girdiği an, aniden tek bir kesin gerçeğe dönüşür... Hangi yöne spin olacağına biz değil, kuantum mekaniğinin kendi olasılıkları karar verir... Buna Born kuralı deriz... Sistem sadece hangi ihtimalin ne kadar yüksek olduğunu belirler... Ölçüm anında evren adeta zar atar...

Meşhur Stern-Gerlach deneyini düşünün... Fırından fırlatılan o gümüş atomlarını asimetrik bir manyetik alanın içine gönderdiklerinde... atomlar ekranda ya yukarıda bir iz bırakır ya da aşağıda... Asla ortada değil... Atomun hangi yöne sapacağı önceden belli değildir, içinde gizli bir bilgi yoktur... Cihaz sadece atomu o belirsizlik uykusundan uyandırır ve bir tercih yapmaya zorlar...

Bazen laboratuvarda mikroskobun başında oturup, bir malzemenin kristal kafesindeki elektronların nasıl olup da bu olasılık denizinden çıkarak o malzemenin iletken ya da yalıtkan olmasına karar verdiğini düşünürüm... Elektronlar... spinler... bizim makroskobik dünyamızdaki gibi keskin sınırlara sahip değiller... Gerçeklik ancak ona dokunduğumuzda, onu ölçmeye çalıştığımızda şekilleniyor... Çok garip ve büyüleyici değil mi...