hayır, ilk 7 yıl hayatınızı "belirlemiyor". Bu yıllar önemli, ama kader değil. Kanıtlar, erken dönemin sonraki yaşamı etkilediğini, fakat bu etkinin olasılıksal olduğunu ve sonraki deneyimlerle değişebildiğini gösteriyor. Kanalı izlemedim, o yüzden ne dediğini bilemem. Ama "hiç böyle bir bilgi yok" demeleri ile "ilk 7 yıl her şeyi belirler" iddiasının ikisi de fazla keskin.
bu fikrin bilimsel bir çekirdeği var. Bebeklik ve erken çocuklukta sinaps oluşumu ve budanması çok hızlıdır, beyin deneyime özellikle duyarlıdır. Görme gibi bazı işlevlerde gerçek "kritik dönemler" bulunur. Şiddetli ihmal, kronik stres ve yoksunluk gibi olumsuz koşulların sağlık ve gelişim üzerinde uzun vadeli izler bıraktığı da iyi belgelenmiş (Boyce vd., 2017). Minnesota boylamsal çalışması, erken bağlanma deneyiminin sonraki gelişimi etkilediğini ama bunu doğrudan değil, sonraki deneyimlerle etkileşerek yaptığını gösteriyor (Sroufe vd., 2010).
"7 yaş" sınırı ise bilimsel bir eşik değil. Bu fikir daha çok popüler kültürden, "bana çocuğu yedi yaşına kadar verin" gibi sözlerden geliyor, nörobilimde böyle bir kesin kapı yok. Dil, duygu düzenleme ve sosyal beceriler gibi alanların hassas dönemleri farklı zamanlarda açılıp kapanır, üstelik tamamen kapanmaz. Ergenlik de ikinci büyük bir yeniden yapılanma dönemidir. Andersen vd. (2021) ergenlikteki olumsuz koşulların, ergenlikte maruziyet sınırlı kalmadıkça, erken çocukluk etkilerini gölgeleyebildiğini buldu. Yani "ilk yıllar her şeydir" demek de veriyle örtüşmüyor.
pratikte şu kalıyor: erken yıllar önemli bir temel atar, ama yetişkinlikte de beynin plastisitesi sürer ve destekleyici ilişkiler, eğitim, güvenli ortam gibi etkenler gidişatı değiştirebilir. Ayrıca bu çalışmaların çoğu gözlemsel, yani nedensellik iddiası için dikkatli olmak lazım. Bir youtube videosu "kesin" bir dille konuşuyorsa, reviewer 2 gibi sorun: "kanıtını göster" diye sorun.
Kaynaklar
-
L. Alan Sroufe vd.. Conceptualizing The Role Of Early Experience: Lessons From The Minnesota Longitudinal Study. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı
-
Signe Hald Andersen vd.. Beyond Early Years Versus Adolescence: The Interactive Effect Of Adversity In Both Periods On Life-Course Development. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı
-
William Thomas Boyce vd.. Early Childhood Health And The Life Course: The State Of The Science And Proposed Research Priorities. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı