Yapabilir. Ama bütün yükü iradeye bırakınca insan aynı işi yapabilmek için her gün yeniden kendisiyle pazarlık etmek zorunda kalabiliyor.
Mesela yarın teslim edeceğin bir iş var. Önemini biliyorsun, yetişmesini istiyorsun, yetişmezse ne olacağını da biliyorsun. Yine de başlayamıyorsun. Burada “biraz daha ciddiye al” demek pek bir şey çözmüyor. Zaten ciddiye aldığın için sıkıntı çekiyorsun.
Sorudaki “Beyin tam olarak neyi yapamıyor?” kısmında yürütücü işlevler devreye giriyor. Bunlar bir işe başlamayı, adımlarını sıraya koymayı, gerekli bilgiyi akılda tutmayı ve dikkati iş üzerinde tutmayı sağlayan beceriler. DEHB’de bu alanlarda güçlük yaşanabiliyor. Herkes aynı ölçüde, aynı yerde zorlanmıyor.
O yüzden “Daha istikrarlı olacağım” kararını somutlaştırmak işe yarayabilir. “Raporu bitireceğim” yerine ilk adımı “dosyayı açıp üç başlığı yazmak” diye belirlemek, hatırlanacakları not etmek, çalışırken telefonu başka yere koymak gibi. Bunları kendine yeni kurallar yığmak için değil, zorlandığın adımı kolaylaştırmak için kullanabilirsin.
Bir de DEHB’nin uzun süre devam edebilmesi, bugün yaşadığın güçlüklerin hep aynı kalacağı anlamına gelmiyor. Uygun tedavi ve destekle belirtiler ve günlük işleyiş iyileşebiliyor. İlaç ve psikoterapi bu seçenekler arasında.
Bence başlangıç için iyi soru şu: “En çok nerede takılıyorum: başlarken mi, sürdürürken mi, ne yapacağımı hatırlarken mi?” Kuracağın desteği buna göre seçmek daha anlamlı.
Kaynaklar:
DopaLive — Yürütücü İşlevler: https://www.dopa.live/dehb-rehberligi/yurutucu-islevler
NIMH — Yetişkinlerde DEHB: https://www.nimh.nih.gov/health/publications/adhd-what-you-need-to-know
Şeffaflık notu: DopaLive’ın kurucusuyum. Yanıtı hazırlarken ChatGPT desteğinden yararlandım.