Merhaba öncelikle şunu söyleyerek başlayayım bir psikiyatri uzmanı değilim söylediklerim tıbbi bir tespit veya tedavi olarak görülmemelidir. Kendim de 6 yaşından beri adhd ve otizm tanısı konmuş biri olarak tecrübelerden ve okumalardan gelen tavsiyeler olarak alınmalıdır. Bu konuda bir profesyonelle görüşmeniz ikiniz için de her zaman daha sağlıklı olacaktır.
İlk olarak şunu anlamanız veya anlıyorsanız bile kız arkadaşınıza hissettirmeniz çok önemli, her ne kadar isim yanıltıcı olsa da DEHB tanılı bireylerin tecrübeleri dikkatsizlik, tembellik veya üşengeçlik gibi "daha çok kendini zorlayarak" halledilebilecek konularmış gibi basitleştirilmemeli. Bu durum bir tür kronik tembellik değil; beyin ve beyinin kimyasal hormonal işleyişinin, özellikle dikkat, motivasyon, duygu yönetimi, zaman farkındalığı gibi konularda, farklı çalışmasından kaynaklanıyor. Bu durumun yarattığı davranışsal farklılıklar kişinin elinde olan veya istese değiştirebileceği şeyler değiller.
Sorudan DEHB'nin ne olduğunu az çok bildiğinizi tahmin ediyorum ancak bu kişilerde tıbbi bir terim olmasa da Rejection Sensitivity Dysphoria sanırım "reddedilme hassasiyeti" olarak çevirebileceğimiz (kısaca RSD) olarak söylenen bir durum görülür. Bu bireylerin beyni, algıladıkları reddedilme veya beğenilmeme gibi hisleri mantıklı düşünmeye başlamadan çok daha önce ve yoğun şekilde hisseder. Yani sizin için anlamsız gibi görünen bir cümle, eleştirel bi niyet taşımıyor olsa bile, karşı tarafta derin bir duygusal yara vermeye çalışıyormuşsunuz gibi algılanabilir. Dediğim gibi bu kız arkadaşınızın size karşı kişisel bir tutumundan, sizi yanlış anlamasından veya kırgın olmasından vs. kaynaklı değil beyninin çalışma yapısının farklılığından dolayıdır.
Yine dediğim gibi RSD, aşırı hassas olmak ya da özel ilgi istemek değildir. DEHB ile bağlantılı olduğu bilinen, beyin temelli bir durumdur ve duygusal düzenleme zorluklarıyla ilişkilidir. Bu yüzden geri bildirim almak, bir mesajın geç gelmesi, ses tonundaki küçük bir değişiklik ya da sessizlik gibi günlük ufak durumlar, kişi daha mantıklı düşünemeden önce yoğun bir reddedilme hissi yaratabilir.
Bunu ilişki dinamiğinize bağlı olarak çocukça bir ilgi isteği veya bir kız arkadaş tribiymiş gibi düşünmemek çok önemli.
Hem RSD özelinde hem de DEHBli bireylerle iletişimin genelinde destekleyici olmanın en etkili yollarından biri, içeriğe geçmeden önce duygusal güvenliği sağlamaktır. “Sen benim için değerlisin ve bu konuşma sana bakışımı değiştirmiyor” minvalinde bir cümle kurmak veya bunu hissettirmek, asıl meseleye geçmeden önce karşı tarafın duygusal yüklenmesini yumşatmaya yardımcı olabilir.
İkinci olarak şunu söyleyebilirim, DEHBli olan bireylerle iletişim kurarken, yaşadıklarının gerçek olduğunu fark etmek çok önemlidir. Dışarıdan görünmese bile bu umursamıyorlar veya zorlanmıyorlar anlamına gelmez. Çabayı sonuçtan ayırmak gerekir. Bir şeyi yapmamış veya daha doğrusu yapamamış olması, umursamadığı anlamına gelmez, kendilerini sürekli kanıtlamak zorunda hissetmemeliler. Sevginiz ve saygınızı, performansa bağlı olarakmış gibi göstermekten kaçınmalısınız.
“Kolay çözümler” sunmak yerine önce dinlemek daha faydalıdır. Çoğu zaman önereceğiniz çözümü bu bireyler zaten biliyorlar sadece aksiyon almakta zorluk yaşıyorlar. Aynı şekilde zaman algısındaki zorlanmaları da saygısızlık olarak görmeyin. Hatırlatmalarınızı suçlayıcı değil destekleyici bir açıdan yapmaya çalışın.
Ek olarak, DEHB kesin tedavisi olan bir "hastalık" değildir, bir tür nöro-farklılıktır, tedavilerde semptomların sebep olduğu zorluklar gerçek anlamıyla tedavi edilmeye değil, yönetilmeye çalışılır.
Bazı terapi yöntemlerinin yanı sıra ülkemizde yetkili psikiyatri kliniklerinde merkezi sinir sistemini uyarıcı ilaç tedavileri, yan etkileri daha az olan uyarıcı olmayan ilaçlar veya offlabel olarak antidepresan tedavileri denenebiliyor. Kız arkadaşınız herhangi bir ilaç tedavisi alıyor ise bunu bir uyuşturucu bağımlılığıymış gibi görmemek veya ilaç kullanımını "kolaya kaçmak” ya da “kişilik zayıflığı” olarak düşünmemek gerekir. Bunlar birçok birey için beyin kimyasını dengelemeye yardımcı olan tıbbi destek araçlardır.
Dipnot: Bu konuyla alakalı internetten ben gibi birinden veya dışarıda başka birinden tavsiye alıp uygulamayın. Yetkili eczaneler dışında bir yerden veya tanıdığınız bile olsa birinden ilaç alıp "denemek için" bile olsa kullanmayın. Psikiyatrik ilaçlar kalp ve sinir sistemi üzerinde ciddi yan etkilere ve kötüye kullanım potansiyeline sahip olduğundan tedavilerinin yalnızca yetkili psikiyatristlerin sıkı gözetiminde ve reçetelendirmesinde uygulanınca faydalı olacağını unutmayın.
Son olarak şunu eklemek istiyorum her bireyin kendi deneyimi farklıdır DEHBnin farklı türleri ve spektrumu olduğunu unutmamak gerek. Her DEHBli birey aynı şeyleri yaşıyor diye düşünmek doğru değildir ben yalnızca kendimin ve okuduklarımın genel tecrübelerini paylaşıyorum. Nasıl desteklenmek istediğini sormak en sağlıklısı olacaktır.
