Evrim Ağacı Logo Evrim AğacıSoru & Cevap
Evrim Ağacı Soru & Cevap
Reklamı Kapat
Puan Ver
1
Puan Ver

Büyü ,sihir,efsun gibi olayları bilimsel olarak nasıl açıklarız?

Bu konu hakkında bilimsel bir şey söylemek mümkün müdür?

3
432 görüntülenme
Teşekkür (1)
Hatırla
Takip
Paylaş
Reklamı Kapat
3 Cevap

İnsanoğlu var olduğu günden itibaren bilinmeyene karşı merak içerisinde olmuştur. Nitekim bu merakın bir neticesi olarak; edebi ve kutsal metinler, arkeolojik kalıntılar, mağaraların duvarlarına yapılmış olan resimler, heykeller vb. incelendiğinde hemen her toplumda sihir, büyü ve tabiatüstü güçlere başvurulduğu görülmektedir. Bu noktada günümüz modern toplumunda yaşayan bireylerin sihir, büyü ve tabiatüstü güçlerle alakalı tutumlarının belirlenmesi, bu inançların sürekliliğini anlamak açısından önem kazanmaktadır. büyüsel inançların bir yükleme/atıf biçimi olduğu iddia edilmektedir. Yükleme faaliyetlerinin, kısmen de olsa insanın tanık olduğu olayları birtakım inançlara dayalı geniş çerçeveli anlam sistemleri içerisinde anlama, yorumlama ve açıklama gayretlerinden oluştuğu ileri sürülmektedir. Yükleme kuramının temel mantığı, ‘çevremizde yaşanan olayları anlamlandırırken veya başa çıkamadığımız süreçleri açıklarken kendimiz dışında, kontrol edemediğimiz bir merkeze atıf yaparak sorumluluktan kurtulmaya ve psikolojik olarak rahatlamaya çalıştığımız’ şeklindeki ilkeye dayanmaktadır. Bu anlamda büyüsel etkinlikler ve inançlar tabiatüstü güçlere atıf yapma seçeneği sunmaktadır ve bu şekilde kişi, başa çıkamadığı olayların ağırlığından kurtulmak için yüklemeye başvurur ve kaygısını gidermeye çalışır.

Sihir kavramı, sözlükte "bir şeyi olduğundan başka türlü göstermek, aldatmak, oyalamak; birinin ilgisini çekmek, gönlünü çelmek" manalarında kullanılmaktadır. Büyü kavramı ise, Eski Türk dilinde büyü; bügi, bügü seklinde yazılmakta ve "sihirbaz, din adamı” anlamına gelmekteydi. Malinowski, büyüyü, “bir amacın aracı olarak yapılan bir dizi saf pratik eylem” olarak tanımlamaktadır. Frazer, ilkel büyü konusundaki klasik çalışmasına (The Golden Bough), büyüye inanmanın iki tip yanlış zihinsel çağrıştırmaya bağlı olduğu teziyle başlar. Bunlar, benzerlik yasasına bağlı olan homeopatik büyü ile temas yasasına bağlı olan bulaşıcı büyüdür. Din fenomenolojisi bakımından büyüsel davranışları ele alındığında, insanın çevresinde olan nesne, kötü ruh ve hatta tanrıları kendi istediği şekilde değiştirebileceği düşüncesine dayandığı görülür. Tanımları birlikte değerlendirdiğimizde büyü için, ‘’tabiatüstü gizli güçlerle ilişki kurularak yahut kendilerinde gizli güçler bulunduğuna inanılan bazı tabii nesneler kullanılarak zararlı, faydalı veya koruma gayeli bazı sonuçlar elde etmek için yapılan işler’’ denebilir. Arkeolojik eserler insanoğlunun her zaman hayatında var olan sihir ve büyünün tarihinin M.Ö. binlerce yıl geriye gittiğini göstermektedir. Eski Asur ticaret kolonilerinin merkezi olan Kültepe’nin aşağı şehrinde yani kārum alanında bazı Asurologlar tarafından okul metinleri olarak değerlendirilen, ikisi henüz yayımlanmamış 8 adet büyü metni, farklı tüccarlara ait arşivlerde ele geçmiştir (Erol 2014). Şanlıurfa arkeoloji müzesinde bulunan Yeni Asurlular Döneminde çıkan pişmiş toprak tabletleri incelediğimizde kötü gözlere karşı yapılan büyü örnekleri, kapanmış ağıza yapılan büyü örnekleri, çift dilli büyü örnekleri gibi büyüsel birtakım işlemler karşımıza çıkmaktadır. Frazer, “insanlık tarihinde büyü çağının din çağından önce geldiğini” iddia etmektedir. Eserinde büyüyü, ilk çağlardan itibaren insanların dinlerinin ve dini ayinlerinin bir parçası olarak gördüğünü belirtmiştir. Malinowski, bu konuda “ne kadar ilkel olursa olsun büyüsüz ve dinsiz toplum yoktur” demektedir. İnsanlar her zaman kendi kontrolleri dışında gerçekleşen olaylara anlam bulma çabasındadırlar. Bu sebepten bireyler olaylara anlam yükleme çabasına girmiş ve büyücülüğün ilk adımlarını atmışlardır. Büyücülüğün ilk olarak nerede başladığı bilinmemekle beraber başlangıç yeri olarak özellikle Mısır ve Sümer uygarlıklarının inanç sistemlerinde bu tür işlemlere yer verilmesinden dolayı Orta Doğu kabul edilir. Babil diyarında yani Irak’ta ise bölgede yaşayan “Keldaniler” isimli topluluğun Astronomi ve Astroloji’ de çok ileri gittiği ifade edilmektedir. Tılsım; nazar boncuğu, üçgen şeklinde sarılmış dualar, iğde çekirdeği, Meryem ana eli, Fatma ana eli gibi şekillerde ve isimlerde karşımıza çıkar. Ülkemizde yaygın olanları göz şeklinde olan nazar boncuğu ve üçgen şeklinde sarılmış dualardır. Bunların taşıyan kişileri kötülüklerden korumasının yanında kişiye, mutluluk, bereket, uğur getirdiğine inanılmaktadır. Uğurluğun muskadan farkı kötülüklerden koruma özelliğinin olmamasıdır. Uğur eşyası genellikle kişisel ve tesadüfîdir. Uğur eşyasının koruyuculuğu inancı Türkiye’de önemli sayılabilecek oranda kabul görmektedir. Nazar (Göz Değmesi), parapsikoloji dilinde “Psikokinezi” denilen nazar yani göz değmesi de bir çeşit büyülemedir. Belli kimselerde bulunduğuna inanılan, kıskançlık veya hayranlıkla bakıldığında insanlara, eve, mala mülke hatta cansız nesnelere kötülük verdiğine inanılan nazar inancının ülkemizde çok yaygın olduğu söylenilmektedir. İnsanlar her dönemde nazardan korunmak için çeşitli yollara başvurmuştur. Westermack, İslam dünyasında kadınların peçe takmasını nazarla ilişkilendirmiş ve kadınların evlerinin dışında, düğünlerde, panayırlarda yabancı erkeklerin kem gözlerinin etkisinden korunmak için peçe taktığını söylemiştir.

Bazı antropolog ve araştırmacılar, büyünün sistematik felsefi düşüncenin başlangıcından önceki kaynaklarından biri olduğunu savunurken, bazı araştırmacılar buna karşı gelerek, dinin ve bilimin büyüden doğduğunu söyleyip, büyü için bilimden önceki bilim demişlerdir. Orta çağda sihir yapanlar ve sihre başvuranlar çok ağır bir şekilde yargılanıyordu. Bununla beraber bu çağda zaman geçtikçe şatolarda büyücü bulundurmak moda haline gelmiştir. Büyüsel işlemlerinin yaygınlaşması ve bunun bir müessese haline gelmesi zamanla din dünyasını daha da rahatsız eder hale gelmişti. Papa IX. Gorigirius’un 1374 senesinde yayımladığı kararla birlikte büyücülerin ceza olarak yakılması yaygınlaşmıştır. Bu ceza sonucunda Cenova’da üç ay içerisinde beş yüz sihirbaz yakılmıştır. İngiltere hükümeti büyücülüğü suç sayan ‘’Büyücülük Yasasını’’ 1951 yılında iptal etmişti. Bu konuda Russell şöyle demektedir, “Büyücülüğün kanıtları (Avrupa’da) hiçbir zaman çürütülmedi; yalnız, üzerinde durulmaya değer bir konu olmaktan çıktı.”

Sonuca gelirsek; yaşadığı deneyimleri ve gözlemlediği olayları anlama ve açıklama ihtiyacıyla güdülenen kişi büyük ölçüde kendisini rahatlatacak bir takım açıklamaları arama, bulma ve bunları deneme ile meşguldür. Çünkü o, gerek fiziksel gerekse toplumsal çevresinde olup biten olaylara anlam vermek zorundadır. Aksi takdirde kendisini psikolojik ve bilişsel bir boşlukta hissedecektir. Kuşkusuz bu durum, insanın fiziksel ve sosyal çevresiyle iyi giden ilişkilerini alt-üst eden bir durumdur. Bundan dolayı bireyler hem fiziksel dünyada cereyan eden olayları hem de kişileri, grupları ve toplumsal yaşamda meydana gelen olayları kendileri için anlamlı kılacak açıklamalara ihtiyaç duyarlar. Bu ihtiyaç ise onları zaman zaman büyüve tabiatüstü güçlere başvurma yoluna götürmektedir. Yane arkasında hiçbir bilim yoktur insan sadece kendini tatmin etmek için böyle yollara başvurur.

399 görüntülenme
Puan Ver
3
Puan Ver
Teşekkür (1)
Paylaş
3

Kaynaklar

  • Yazar Yok. Büyü Ve Tabiatüstü Güçlere Başvurma Nedenleri Üzerine Bir Saha Araştırması. (02 Temmuz 2020). Alındığı Tarih: 02 Temmuz 2020. Alındığı Yer: Bağlantı | Arşiv Bağlantısı

ALINTIDIRSıfırdır. Hemen açıklayalım, bu kadar gerçekliği iddia edilen hiçbir büyü, cin olayı; hiçbir cinci hoca, rahip, imam veya herhangi biri tarafından niçin şimdiye kadar bir heyet karşısında bile bilimsel olarak kanıtlanamamış, yaptıkları hiçbir şey bir işe yaramamıştır. Hatta kandırmaya çalıştıkları açıkca görülmüştür. Bunu açıklamak için başlıca bilimsel 3 şeyden bahsedelim:

Şartlanma etkisi: Eğer bir şeyin varlığına gerçekten şartlanır ve onun o etkiyi oluşturabileceğine inanırsanız beyniniz sizi yanlış çıkartmamak, doğrulamak için uğraşıcaktır. Haliyle bu durum; var olan olayları açıklamaya çalışmak, arkasındaki fiziki ve doğal etmenleri incelemektense üstüne gitmeyip inanmanıza yol açar. Bu şartlanmışlık refleksi sadece yaşadığınız olayları değil gördüğünüz rüyaları da gerçek olarak algılamanızı sağlar. Haliyle, gördüğünüz rüyayı gerçek olarak algılayabilirsiniz. Bu etki sizin çevrenizden duyduğunuz olaylara da daha kolay inanmanızı ve haliyle benzeri şeylerin siz de yaşadığınızda, beyninizin rahatlama isteği için oluşturduğu tanrı ve cin gibi figürlere sığınmanıza yol açar. Aynı zamanda bu etki 2. maddede bahsedeceğim olaya yardım eder ve cinler daha büyük bir aşk duymamızı sağlar.

Beynin tam anlaşılmayan görsele olan etkisi: Bu etki aslında her an karşılaştığımız bir şey; göz reseptörlerinden gelen sinir atımı beyne ulaştığında beyin derinlik ve boyut katmanın yanı sıra daha önceki ve beynimiz sinir ağında yer kaplayan birçok bilgiyi kullanarak onları, sentezlemeye hem anlaşılabilir hem de kendince doğru olan duruma sokar. Ama bu her zaman doğru olan durum değildir. Aslında bu etkiyi sosyal medya da dahi göz yanılması adı altında paylaşılan birçok görselle yaşıyorsunuz. Bu olay, beynin gelen bilgiyi sentezlemesinden kaynaklanan bir hatadır. Haliyle tam görülmeyen, alacakaranlıktaki veya görüş açılarımızın kenarlarına denk gelerek tam görülmeyen vb. durumlardaki nesnelerin ve olayların sentezlemesi sırasında beynin kullandığı bilgilerin yanlış sonuca götürmesi olayıdır. Aslında bu olayları hepimiz yaşıyoruz? Düşünsenize, kaç kere çok değişik bir cin veya cinimsi obje olarak gördüğünüz paranormal nesnelerin yanlarına gidildiğinde, ışık açıldığında veya daha net bakıldığında aslında bir ceket, yanlış yerde duran bir kitap, su bardağı vb. olduğunu fark etmişizdir.

Rahatlama etkisi: İster tanrı, ister cin veya diğer tüm mitolojik ögeler olsun aslında ortaya çıkış amaçları budur (Elbette, sizin Tanrınızdan bahsetmiyorum, O gerçek). İlkel insan olduğumuz çağlardan beri açıklayamadığımız olaylarda, umuda ihtiyacımız olduğu zamanlarda, korktuğumuzda, ölmek istemediğimizde (ah, kim ister!) vb. durumlarda kullandığımız bu ögeler, aslında bizim zihnimizi koruma amacı güderler. Cin de bunlardan birisi, açıklayamadığımız olayları bunlar yapıyor biz de bunlardan tanrıya sığınalım, diye bizi rahatlatıyor aslında çünkü. Hem kimin yaptığını hem de nasıl korunacağını biliyorsun (ohh, double ferahlama! bedava reklam oldu ya.)

Velhasılıkelam, cin olsun büyü olsun ve daha niceleri olsun, hiçbiri bilimsel bir gerçeklik atfetmediği gibi Harry Potter dünyasında çıkma varlıklar gibidir. Benden bir tavsiye, ''AVADA KEDAVRA!'' demek işe yarayabilir. Bir düşünün bunu. Biraz komik bir dille yazayım dedim, güzel bir cevaptır umarım.

234 görüntülenme
Puan Ver
3
Puan Ver
Teşekkür (2)
Paylaş
3

Kaynaklar

Mümkün değildir. Bilimin konusu olabilecek şeyler ve süreçler belirli bazı koşulları sağlamak zorundadır. Her ne kadar bu koşulların neler olduğu konusunda uzlaşma sağlanamamış olsa da, maddi olma, tekrarlanabilir olma, nesnel olma koşullarına muhtemelen kimse itiraz etmez. Soruda bahsi geçen olaylar bu koşulları sağlamamaktadır, dolayısıyla biliminin inceleme konusu olamazlar.

128 görüntülenme
Puan Ver
0
Puan Ver
Teşekkür
Paylaş
0
Cevap Ver
Bu soruya cevap vermek için lütfen
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Reklamı Kapat
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Bir hükümet, içindekiler ne kadar iyiyse o kadar iyidir.”
Drew Pearson
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol