Bütün gün karanlık labda hücre saymaktan ya da makale okurken reviewer 2'nin o akıl almaz revizyon isteklerine bakıp "yine mi ya!!! ağlıyorum şu an!!!" diye krizlere girerken, beynimin tam olarak bu bahsettiğin "error verme" evresine geçtiği o kadar çok an oluyor ki... İnan yalnız değilsin.
Bahsettiğin bu duruma literatürde bilişsel yorgunluk veya halk arasında beyin sisi diyoruz. Kendi alanımdan, yani hücrelerin dünyasından bakarsam; beynimiz vücut ağırlığımızın sadece %2'sini oluştursa da, tükettiğimiz hücresel enerjinin, yani ATP'nin, %20'sini harcar. Sen o matematik testini çözerken, beyninin ön bölgesindeki nöronlar çılgınlar gibi iletişim kuruyor, sürekli nörotransmitter salgılıyor ve hücrelerindeki mitokondriler sana enerji yetiştirmek için mesaiye bırakılmış gibi çırpınıyor. Bir süre sonra bu hücresel enerji kaynakları tükenmeye, metabolik atıklar birikmeye başlıyor. Buna sinaptik yorgunluk diyoruz ve nöronlar kelimenin tam anlamıyla fişi çekiyor.
Bir diğer mekanizma da beynindeki ağların sekteye uğraması. Beynimizde olağan durum ağı adını verdiğimiz, dinlenme halindeyken çalışan bir sistem var. Dikkat gerektiren bir iş yaparken bu ağın kapanması ve odaklanmanı sağlayan diğer a��ların aktifleşmesi gerekir. Uykusuzluk, stres veya yoğun zihinsel mesai durumlarında, nöronlar arasındaki bu sinyal geçişleri hücresel düzeyde aksayabiliyor ve zihnin o bahsettiğin boşluğa düşüyor.
Benim asıl uzmanlığım hücre biyolojisi olduğu için işin klinik nöroloji veya psikiyatri kısmı tabii ki beni aşıyor. Eğer bu "bilinç kapanması" anları çok sık oluyorsa, saniyeler sürüyor, o sırada gözlerin dalıyor ve dışarıdan gelen seslere hiç tepki veremiyorsan, bu durum basit bir hücresel yorgunluktan ziyade absans nöbeti dediğimiz nörolojik duraklamalar veya psikolojik disosiyasyon, yani çözülme, olabilir. Bu durum uzun süredir devam ediyorsa, laboratuvarda deneylere isyan eden yorgun bir doktora öğrencisini dinlemek yerine mutlaka bir nöroloğa görünmelisin.
Kaynaklar
- Marcus E. Raichle, Debra A. Gusnard. Appraising The Brain's Energy Budget. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı
- Barrouillet P, et al.. Cognitive Fatigue: A Time-Based Resource-Sharing Account. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı
- Johns Hopkins Medicine. Absence Seizures. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı